4

Jun

پنبه


پنبه
تاریخچه پیدایش و کشت
در مرحله اول پنبه افاده از یک پارچه تفس را می که این مفهوم زغر در ن شامل شده میتوانست . یک د ا انشمند انگلیسی ( Watl ) پخته را بنام Carpasi که کلیمه سانسیگیرت ا ست یاد می کند این کلیمه به دوکلیمه یونانی شباهت داشت کلیمه لاتینیCabasus ویونانی Karpasos که به زغر هسپانوی استعمال می شود امروزپخته که یک کلیمه انگلیسی است از کلیمه عربی کوتن یا قوتن گرفته شده است قدیمترین ریکرد پیدایش منسوجات نخی از پخته که تاریخ 3000 سال قبل از میلاد را نشان مدهد . بعضی پارچه های نخی که از دریای سیند پاکستان بد ست امد
از ماده رادیو اکتیف نشان داده شده که پنبه 5800 سال قبل در مکسیکو وجود داشته و مورد استفاده قرار گرفته است . هم چنان موجودیت پارچه ها نخی از پنبه در قسمت دریای نیل دوران نهضت Meratic تا 500 سال قبل میلاد دوام داشت تثبیت گردیده است . د رباره ا ثراولی ان که د رقرن 15 بد ست امد ه نشان مید هد که این نبات د رهند استفاد ه میگرد د شواهد تحریرئیکه د رسال 484-425 قبل میلاد نوشته شد ه نشان مید هد که زمان اروپائی ها از هند به اروپا سفر می کرد د ر باره نبات کیسه های عجیب رامی کرد ند و می گفتند د رهند نبات وجود د ارد که میوه ان پشم است . و مردم انرا در ساختن البسه استفاده میگرد. عالم Mercopolo ایتالوی طی سفر خود د ر قرن( 13 ) نوشته کرد ه که هند نفیس ترین پخته د ارند که در هیچ گوشه دنیا پیدا نمی شود.
کولمبوس وقتیکه در قاره امریکارسیده نبات پنبه را بین جزایر امریکای شمالی و جنوبی بنام Wastindies موسوم است مشاهده گردیده است . به اساس شواهد فوق کشت اصلی پنبه از نظر منشا و پیدایش ان در هند تلقی گردیده است تولید پنبه در هند به پیمانه بوده که نه تنها مصارف داخلی کشور را مرفوع نموده بلکه یک مقدار به خارج نیز صادر می گردد. اولین ماشین هلاجی توسط یک عالم انگلیسی Eliwhitiney د ر سال 1794 اختراع نمود که بعد از ان ماشین های یشرفته د رجهان به وجود امد ه.از پارچه های نخی Rugoveda ذکر گردیده است . پنبه در افغانستان از 1000 سال به این طرف بذر گردیده در ساختن پارچه های نخی از قرن به این طرف مورد استفاده قرار داشته است .
الیاف پخته های محلی که د ر اکثر نکات افغانستان بذ ر شد ه بوسیله چرخ های هلاجی از پنبه د انه جد ا گرد ید ه به طرف استفاد ه قرار می گیرد این وسیله ساد ه همچنان د ر بسیاری از ولایت کشور ما د ید ه می شود موجود یت هلاجی د ستی نه تنها د رمملکت ما بلکی د ر قصبات د ور افتید ه هند ، جمهوریت مرد م چین و پا کستان هم به نظر ر سید ه است.

اهمیت اقتصادی پنبه
نبات پنبه یکی از مهمترین نباتات الیاف دار میاشد . محصول نبالی الیاف می باشد که بالای تخم بنام پنبه دانه یا حگیت یاد می شود . تشکیل می شود . صرف نظر از موفقیت هایکه که در تولید در استعمال الیاف مصنوعی بدست امده است . الیاف پنبه برتری خود را تا امروز حفظ گردیده است . پخته نبات است که از الیاف روغن و غیره ان استفاده وسیع بدست می اید . و. یا گفته می توانم ان نبات ستون اساسی مملکت تولید کننده انرا نگاه میدارد در افغانستان یک نبات صنعتی بوده و در اقتصاد کشور نقش ارزنده اقتصادی دارد.الیاف پخته در جهان بیشتر از 56% الیاف را تشکیل مدهد تخم پخته یا پنبه دانه %20-27 روغن دارد.که در پخت پز از ان استفاده می شود .سالاه تقریبا بیشتر از 160000 تن روغن از کشور های خاریجی وارد نمایم د رزمینه باید به کشت نباتات تیل دار توجه گردد . مخصول دیگر پخته یا پت یا Linterاست که در صنعت فارنیچر استعمال میگردد. الیاف پخته در تولید منسوجات نخی کار رفته و بر علاوه از الیاف پخته در محیط زندگی رسمان ، لوازم ، تسمه های انتفالی ، پوشش های عایق برق ، فلم ها عکاسی لاک و کاغذ تحریری بدست می اید.پنبه دانه یا چکیت دارای ازرش خوب می باشد . بعد از جدا نمودن الیاف قسما جهت تخم بذری استفاده می شود .مثلا تعداد دیگری که باقی می ماند در خوراکه استفاده روغن پنبه در صنعت کنسر سازی و صابون سازی استعمال وسیع دارد. برعلاوه از پنبه دانه در حدود %40 پروتین دارد یک غذای خوب حیوانی محسوب میشود.
از مغز پنبه دانه ماده زهری بنام Gossgpal بدست می اید . که در تولید پولی میر ها ، لاک ، پوشش مقاوم حرارت ادویه جات ورنگ های تعمیراتی و در دیگر مواردبه کار می رود . از پوست پنبه دانه الکول تخنیکی و غیره بدست می اورد. هم چنان پوست پنبه دانه در تولید پلاستیک به حیث غذای حیوانی استعمال میگردد ساقه های پنبه دانه که بنام نموده پایه یاد می گردد. برعلاوه مواد مواد سوخت که در تولید کمپوز به کار می رود برگ نبات پخته دارای مقدار زیات تیزاب های عضوی می باشد که بنام ستریک اسید یاد می شود بصورت عموم از نبات پخته 150 نوع محصولات مختلف انواع بدست میاورد.

ساحه کشت وتولید پخته د ر جهان
چون پخته یکه از نباتات مهم صنعتی د نیا است بنآ بران د ر ممالک تولیدی این نبات نه تنها ساحه کشت ان توسعه یافتند بلکی کیفیت تولید پخته د رفی واحد زمین بالا رفته است. واحد وزن گیری پخته عد ل بود ه ویک عد ل به بوجوال یا بار جامه kg227 کیلومی شود وبید و ن از بارجامه
118کیلو میشود نظر به احصایه سال 1353-1354 تولید پخته مالوچ د ر د نیا( 63) میلیون عد ل پخته سالانه در جهان تولید می شود
بود ه وساحه کشت ان تقریبآ ( 40) میلیون هکتار زمین بود ه واوسط حاصل تولید مالوچ 340 کیلو گرام فی هکتار می باشد . در بالای بردن حاصل پنبه عوامل مانندی مجادله مجادله علیه امراص و افات اقلیم یعنی مساعد بودن اب و هوا اگرو تخنیک معاصر و غیره رول دارد بعضی از ممالک دنیا بیام گدام ذخایر پخته جهان محسوب میگردد مانند ترکیه ، ایران ، امریکای مرکزی ، پاکستان ، سودان وغیره ذخایر پخته از همه اولتر در کشور برازیل ، کلمبیا و ایران به مشاهده رسیده که از این سبب توجه جهانی را بخود جلب نموده است ممالک عمده تولید کننده پخته شوروی سابق ، امریکا ، هند پاکستان ، برازیل ، مصر ، ترکیه و غیره می باشد.
ساحه کشت و تولید پخته در افغانستان
نبات پخته یکی از نباتات مهم صنعتی کشور توده و در رشد و اقتصاد کشور ما رول ارزنده دارند . در تولید و بهتر ساختن جنسیت ان با استفاده از تخم های اصلاح شده تطبیق کود های کمیاوی مجادله علیه امراض و افات کشت پخته بصورت فنی خیشاوه و ابیاری بوقت معین و توسط ساحه کشت پخته باید جدا در نظر گرفته شود . قبلا از ایکه به حوزه های پخته بحث صورت گیرد ساحه کشت و تولید ان بطور ذیل است .
ساحه کشت پخته در سال 1355 به 128000 هکتار رسیده است و حاصل جمع اوری شده 150 هزار تن بالغ میگردد.
اوسط حاصل پخته 1242 کیلو گرام فی هکتار است در دستگاها و فابریکه ها ی صنعتی مواد خام انرا پخته یا پنبه دانه تشکیل میدهند .که در ان تعداد از مردم شامل وظیفه گردیده و از در امد ان امرار خیات مینماید . پخته افغانستان را شوروی سابق ، انگلستان ، جرمنی و چکسلواکیا و غیره خریداری می نماید .

حوزه های تولیدی پخته
نظر به معلومات ریاست عمومی ترویج وزارت زراعت ساحه تحت بذ رپخته د رکشور با د رنظرد اشت شرایط محیطی وفراهم آوری تسهیلات بشتر به د ها قین به چهار حوزه تقسیم گرد ید ه است.
1. حوزه ا ول: این حوزه شامل ولایت بغلان، کند زوتخار بود ه که شرکت سپین زر د راین حوزه د ارای فابریکه جن پرس وتیل کشی میباشد د راین حوزه د ر سا ل 1356 د رحد ود 47873 هکتارزمین تحت زرعه گرفته شد ه.
2. حوزه د وم: حوزه د وم ولایت سمنگان ، بلخ ، جوزجان و فا ریاب را د ر برگرفته و موسسه جن پرس مر جع خرید اری پخته زارعین این حوزه بود ه ساحه تحت کشت پخته د ر سا ل 1356 طبق پلان ha22856 هکتار زمین است.
3. حوزه سوم: این حوزه ولایت هرات ، باد غیس و اولسوالی شین د ند را د ربرگرفته وخرید پخته این حوزه توسط شرکت پخته هرات صورت گرفته ساحه تحت بذ ران 16407 هکتار زمین میباشد.
4. حوزه چهارم: ولایت فراه ، هلمند وکند هار شامل این حوزه بود ه پخته تولید شده این حوزه را شرکت تصد ی بست خرید اری می نماید . ساحه تحت بذ ر این ساحه 26860 هکتار زمین است.
حاصل پخته افغانستان د رفی هکتار د ر سال(1972-1973) ، kg362 کیلو پخته ما لوچ فی هکتار است . د رحالیکه د ر همین سا ل د ر سوریه 683 کیلوفی هکتار بود ه د رترکیه 714 کیلو فی هکتار و د رایران 620 کیلو فی هکتار ثبت گرد یده است که این مد عا شواهد خوب شد ه میتواند که بد ست اورد ن د وچند حاصل امکان پذ یر است برای این هد ف با ید تد ابیر ذ یل د ر نظرگرفته شود.
1. تعین قیمت خرید بلند تر به غرض تشویق د هاقین پخته کار .
2. تجد ید نظر تخم های مروجه وایجاد تسهیلات به دهاقین پخته کار مانند توضع کود ، تخم بذ ری وعطا کرید ت های زراعتی.
3. تا مین تسهیلات لازمی به متخصصین واهل فن د ر رشته.
4. ایجاد یک انستیتوت ملی پخته برای پیش برد تحقیقات علمی و رهنما ئی د هاقین.
مقایسه الیاف پخته با الیاف مصنوعی
د رعصر امروزی گرچه الیاف پخته از عالی ترین الیاف شناخته شده ولی د رپهلوی ان الیاف مصنوعی قرارگرفته که یک رقیب پخته محسوب می گردد فواید الیاف پخته والیاف مصنوعی ذ یل است.
1. خیل قوی بوده که این قدرت صد هزارپوند د ر فی انچ مربع میرسد.
2. وقتیکه مر طوب گرد د د ر قد رت ان افزایش را به عمل می اید.
3. جاذ ب است.
4. وقتیکه با الیاف مصنوعی مخلوط گرد د محصولات خوب بد ست می اید.
5. خیل سرد است.
6. به هر مقصد به کار میرود.
7. د ربسیاری مقاصد صنعتی از ان استفاد ه به عمل می اید.
فواید الیاف مصنوعی:
1. قیمت تولید ان خیل پائین است.
2. ضایعات تولید خیل نا چیز ویا هیچ میباشد.
3. کدام مصرف اضافی د رجنسیت بهتر ضروری نیست.
4. تولید دهی روز مره امکان پذ یراست.
5. د ر ذ خیره ان کدام جای اضافی ضروری پنداشته نه می شود.
6. احتیاج به د رجه بند ی ند ارد.
7. به مقاصد مشخص استفاد ه می شود.

موقف پخته و تقویه ان
موقف پخته را میتوان با در نظر داشت موارات ذیل تقویه نمود .
1. ایجاد خاصیت ششتن و پوشیدن پارچه های نخی اگر لباس نخی اوتو نشود چملک می گردد یعنی جلوگیری از چملک شدن کالا نخی .
2. مقاومت منسوجات مقابل لکه شدن.
3. مقاومت مقابل حریق خورد شدن و پوسیده شدن
پخته یکی از نباتات مهم صنعتی کشور است با در نظر داشت نقاط ذیل حاصل پخته را میتوان در کشور بالا برد.
1. تبدیل کردن ورایتی های که توافق محیطی خوب داشته و حاصل ان بالاتر با جنسیت خوب تر و الیاف اضافه تر باشد.
2. استفاده از تکنالوژی عصری مالیش ها تخم پاش ها
3. تهیه و استفاده از کود های کمیاوی بوقت و مقدار معین.
4. بکار انداختن پرکتس های قبول شده زراعتی و استفاده از تخم های تعریق شده .
5. کنترول امراض و حشرات
6. مساعدت با دهاقین مثلا قبل از ماشین الات ادویه جات شود و غیره.

خصوصیات نباتی پخته
پنبه متعلق به فامیل نباتی Malvaceae و جینس Gossypium تعلق دارد این فامیل بر علاوه پخته نباتات دیگر مانندی بامیه و غیره نباتات را در بر میگرد جینس گاسیپیوم برای اولین مرتبه توسط عالم مشهور سویدنی کارل لینیوس تشریح گردیده است .
نبات پخته در حال وحشی در مناطق حاره نموی چندین ساله دارد در حالیکه در مناطق معتدل به شکل زراعتی نموی یکساله دنبال میکند . نموی پخته Active hypocotyle با Epigeal بوده که مشیمه ها را Cotyledons به اثر چنین نموی بالای سطح زمین کشانده می شود . این نبات با داشتن خصوصیات علفی ساقه ها و شاخه ها زیاد دارد .
سیستم ریشه ان اصلی Top root بوده و با اطراف ان ریشه های فرعی نموی می کند نبات پخته در صورت مساعد بودن شرایط نموی به بلندی 60 -150 سانتی متر می رسد .
انواع زراعتی پخته
1. Gossypium hirsutum: نوع اصلاح شده تجارتی بود ه منشه امریکائی د اشته 52عد د کروموزم دارد و د ارای خصوصیات ذیل میباشد.
این نوع پخته بنام پخته الیاف کوتاه Short staple یاد گرد ید ه طول الیاف انcm 3.12-1.87 سانتی متر
ویا اضافه تر از ان رسید ه و د رشتی متوسط را د ارامیباشد.رنگ گل ابتد ائی سفید کریمی بود ه وبعد ا به شیرچائی
و سرخ مبد ل میگرد د. کوکله یا غوزه (Boll ) دارای 5-3 جوف یا پله بود ه ود رهرپله 11-5 د انه تخم یافت می گرد د .الیاف Lint به صورت مستحکم د رتخم قرارگرفته است تعد اد کروموزم ها د راین نوع به 52 عد د رسید ه که 26 عد د ان بزرگ و 26 عد د ان خورد بوده . برگهای 5-3 لبه بود ه وبه ند رت باریک د راز روخ وبید ون برود گی به نظر می رسده.
2. Gossypium barbadense: این نوع هم اصلاح شد ه وزراعتی بود ه منشه امریکائی د اشته و اوصاف ذ یل را د ارامیباشد.
این نوع پخته الیاف طویل د اشته وبنام Long staple یاد می کند طول الیاف ان 5-3 سانتی متر ویازیاد تررسید ه الیاف این نوع پخته نفیس ومستحکم میباشد الیاف ان به اسانی از پنبه د انه یا چوگت جد امی شود. رنگ گل زرد ود رقاعد ه گلبرگ ها نقطه ارغوانی رنگ به نظر می رسد کوکله یا غوزه ان سه پله میباشد تعداد کروموزم ها 52 عد د که 26 عد دان بزرگ و 26 عد د ان خورد میباشد. برگهای ان 5-3 لبه د راز روخ ونوک د ار به نظر میرسد
.
3. Gossypium tomentosum : این نوع چند ان اهمیت تجارتی ند اشته وموجود یت ان تنها د ر جزایر هوائی محد ود است منشه امریکائی د اشته و د ارای اوصاف ذ یل میباشد.
قد نبات به بلند ی 1.5-1 متر میرسد وتمام قسمت های نبات توسط مویک ها پوشید ه شود ه الیاف ان خیل کوتا بود ه وطول ان به cm 1 میرسد الیاف بالای تخم به صورت مستحکم قرار گرفته وبه زود ی جد ا نمی گرد د. تعد ا د کروموزم ان 52 عد د بود ه که 26 ان بزرگ و 26 ان خورد میباشد.برگ این نوع پخته سه لبه بود ه وبرود گی های ان چند ان عمیق نمی باشد.
4. Gossypium herbaceum : این نوع اسیائی بود ه د ارای 26 عد د کروموزم میباشد الیاف ان کوتاه ود رشت میباشد طول ان از cm1.25- 2.5 به سانتی مترمیرسد برگهای ان 3-7 لبه میباشد و شاخه های جوان ان قسمآ مویک د ار میباشد غوزه ان 4-3 پله بود ه وقتیکه اماد ه چید ن می شود کاملآ باز نمی گرد د د رهرپله ان تعد اد تخم ها از 11 د انه زیاد نمی باشد.
5. Gossypium arboreum: این نوع مانند نوع بالا منبع اسیائی د اشته الیاف ان کوتاه ود رشت میباشد طول الیاف ان از 2cm– 1.25 سانتی متر میرسد برگهای ان 7-5 لبه بود ه کوکله ها د راز روخ و د ارای سه الی چهار پله میباشد و د روقت جمع آوری کاملا باز نمی گرد د د رهرپله ان 17-6 د انه تخم یافت می شود.
عملیات زراعتی
1. اماد ه کرد ن زمین:
ترتیب اما د ه ساختن زمین برای کشت پخته شبا هت به جواری د ارد مرحله اول اماد ه کرد ن زمین د ورکرد ن بقا یای نباتات فصل قبلی مانند جواری، باجره یا پخته وچپه ساختن زمین تشکیل مید هد خاک به صورت مید ه دراورد ه می شود قبل ا ز کشت زمین ابیاری گرد ید ه و3-2 مرتبه قلبه میگرد د تا د رخاک نفود جریان هوا موثر شد ه کلخ های کلان کا ملا مید ه میشود بعد از قلبه اخری زمین ما له شد ه وجویه کشی صورت میگیرد.
فا صله بین د و جویه ها برای ورایتی ها مختلف است به صورت عموم 80-100cm) ) د رنظر گرفته می شود بعد ازجویه کشی زمین ابیاری گرد ید ه کیاهان هرزه با ید ازبین برد ه شود. کشت پخته د ر کتا ر نتجه بهتر د اد ه است د رکشت کتا ری بوجود امد ن قشرسخت Crust)) کمتر بود ه که این ترتیب تعداد بشتر تخم ها جوانه زد ه واز سرپت شد ن مما نعت می گرد د.

بذ ر پخته ومقدارتخمریز
قبل از بذ ر تخم با ماد ه کیمیای ما نند Ceresan معامله گرد د تا د ر مقابل امراض وحشرات محفوظ بماند مقد ار 21kg Ceresan د ر7kg تخم پخته عاری از Linter یا پت و تخم Linter د ار 42kg/7kg سریسان استعما ل میشود و تخم ضد عفونی شد ه وقتیکه زمین رطوبت کافی د اشته باشد د رخط اب کشت شد ه وعمق کشت نظر به نوع خاک،مقد ار رطوبت، حرارت خاک وغیره متفاوت است د رخاکهای لوم ریگی تخم به عمق 2.5cm گشت شد ه و در صورتیکه رطوبت کافی موجود باشد تا 5cm د ر نظر گرفته میشود د رخاکهای تقریبأ ریگی عمق کشت از
5-7cm تجویزمیگرد د همچنان د ر مناطق که نسبتأ خشک است عمق کشت 7.5cm د ر نظر گرفته میشود با در نظرد اشت عوامل محیطی 25 کیلوتخم برای یک هکتار زمین کافی بود ه وبه تعد اد 8-5 د انه تخم د ر هر چقرک کشت شد ه فاصله بین د و چقرک 25cm د ر نظرگرفته شد ه د رصورت که کشت توسط د ست صورت میگیرد مقد ار 50kg د رفی هکتار تخم پخته سفارش است.

استعما ل کود:
تطبیق کود د ر مزرعه پخته به طریقه ذ یل عملی میگرد د.
* پاشکی قبل ازقلبه.
* پاشکی د روقت بذ ر.
* استعما ل کود د رپهلوی نبات قبل از مرحله تشکیل پند ک.
خا طر نشان میگرد د مقد ار اعظمی کود بین مرحله پند ک وتشکیل کوکله توسط نبات از زمین گرفته میشود.
تجارب نشان میدهد که تطبیق کود د ر عمق 5-8 cm به اطراف تخم و5-8cm پاینتر از تخم نتجه بهتر د ا ده است
مقد ار کود قابل تطبیق د رشرایط افغانستان د ر پخته نظربه هد ایت شرکت کود کیمیاوی 25kg یوریاو 14kg د ای امونیم فاسفیت د ر فی جریب قابل سفارش میباشد تمام د ای امونیم فاسفیت د ر موقع کشت 10cm پائین تر از تخم د ر جری استعمال میگرد د نصف یوریا د ر موقع یکه کرد ن ونصف ویگر ان د ر وقت گل اولی استعما ل گرد ید ه و فوراً آبیاری گرد د.

آبیاری
د رافغانستان ابیاری پخته به وقفه های ذ یل عملی وسفارش میگرد د.
ابیاری اول یک هفته بعد از کشت.
ابیاری دوم 12-10 روز بعد از ابیاری اول.
ابیاری سوم با د ر نظر د اشت خاصیت خاک وضع اقلیمی 15-12 روز به وقفه د رنظرگرفته میشود.
ابیاری چهارم یک ماه قبل از ختم موسم ابیاری قطع می گرد د تا موقع به پخته شد ن کوکله های بشتر شد ه بتواند.
د ر اخر موسم تطبیق مقد ار زیاد اب پخته شد ن یا رسید ن پخته را به تعویق می اند ازد.

خشاوه وطاقه کاری
مقصد ازخشاوه وطاقه کاری د رمزرعه پخته عمد تآً ازبین برد ن گیاه هرزه نرم کرد ن خاک که جریان هوا د ران به اسانی صورت می پذ یرد وهمچنان اب باران که د ران منطقه صورت میگیرد بشکل خوب د ر زمین جذ ب شد ه
و د رجذ ب مواد غذ ائی برای نبات مساعد ت می نما ید د رماه اول بهترین وسیله برای نرم کرد ن قشر سخت زمین وازبین برد ن گیاه هرزه استعمال ماشین های خیشاوه کن ( کلتیواتر)میباشد معمولاً استفاد ه از این وسیله وقت مفید میباشد که گیاه هرزه شروع به جوانه زد ن نمود ه باشد.
برای اینکه قطار کشت پخته فهمید ه شد ه بتواند لازم است وسیله بعد از بر امد ن تعد اد کا فی جوانه ها ی پخته به کار برد ه طاقه کاری پخته وقت صورت می پذ یرد که نبات به بلند ی 20-15 سانتی متر ر سید ه و از جمله جوانه های یک الی د و بته قوی وسالیم گذ اشته شود ومتباقی د ور می گرد د.
د ر وسط فصل نموی نرم کرد ن خاک و د ور کرد ن گیاه هرزه از خشاوه سطحی کار گرفته میشود. کنترول گیاه هرزه د ر مزرعه پخته با تطبیق مواد کیمیاوی Herbicide) ) امکان پذ یر است . اگرعملیات عمد ه زراعتی د ر کشت پخته عملی گرد د ضرورت به استعمال گیاه کش ها پید ا نمی کند د ر صورتیکه سفارش شد ه باشد باید گیاه کش ها استعمال گرد د اد ویه های که قبل از کشت د رمزرعه پخته استعمال می شود CIPC است این گیاه کش
را قبل از ابیاری د رمزرعه پخته باید استعمال گرد د.و IPC و CIPC د رکنترول گیاه یک ساله که برگ پهن ند ارد مؤ ثر است. گیاه کش های که بعد از جوانه زد ن استعمال می شود Diuron د ایوران، Karmex کارمیکس،
Monuran ، Telvar استعمال گرد د این گیاه کش ها د ر کنترول گیاهان یکساله پهن برگ خیل مؤثرواقع گرد ید ه است.
د رشراط افغانستان خشاوه وکتمن کاری اقلا سه مرتبه د رپخته یه ترتیب ذ یل سفارش می کرد د.
خشاوه اول سه هفته بعد از کشت زمانیکه نبات د رمرحله چهار برگی باشد د راین مرحله د رولایات شمال کشور
مرحله اول کود یوریا استعمال می شود.
خشاوه وکتمن کاری د وم یک ماه بعد از خشاوه اولی .
خشاوه سوم ویا خشاوه های بعد ی وقت عملی میگرد د که د رمزرعه گیاه هرزه نموکرد ه باشدو معمولا خشاوه بعد ی د رآبیاری صورت می پذ یرد.
تناوب زراعتیCrop rotation) )

تناوب زراعتی در کشت نبات پخته سبب بالا امد ن حاصل میگرد د وحاصلخیزی خاک زمین با لا می برد.
سال اول رشقه ،جواری یا جود ر بعد از ان پخته.
سال د وم تنها رشقه سال سوم باز رشقه سال چهارم باز پخته.
د ر تناوب د یگر سال اول پخته سال د وم نباتات لگیومی، نخود، لوبیا، سائبین، سال سوم جواری و د رزمستان همین سال نباتات لکیومی مانند مشنگ کشت می کند سال چهارم پخته کشت می شود.

توافق پخته
پخته نبات است که د رمحیط گرم توافق د اشته ود رمناطق که اوسط د رجه حرارت ان از روز 16+ کمتر باشد این نبات د ران جاه توافق کرد ه نمی تواند د رجه حرارت برای جوانه زد ن 16 د رجه و برای نمو 34 د رجه مناسب است د ربهار که د رجه حرارت 16 د رجه با شد کشت می شود برای جوانه زد ن ونموی جوانه ها حرارت اصغری 16 د رجه سانتی گرد مناسب 34 د رجه و اعظمی 39 د رجه میباشد .
گل کردن وروشد سریع نبات پخته زمان به ملاحظه میرسد که د رجه حرارت بین 36C- 33 برسد.
یخ زد گی د رفصل خزان و تبخیر زیاد اب د ر وقت گل کرد ن سبب پائین امد ن حاصل میگرد د همچنان اگر ابیاری به تعویق بی افتد نمو نبات مساویانه نبود ه و الیاف محکم بار نمی اورد د روقت رسید ن پخته موسم خشک نمو علفی نبات را متوقف میسازد باد های شد ید باعث ریختن غوزه های بازگرد ید ه وجنسیت پخته را پائین می آورد شربیط مناسب اقلیمی د ر تولید بهتر پخته چنین میتوان خلاصه نمود.
1. بها رنسبتآ گرم توأم با باران های وقفه ئی .
2. تابستان گرم ورطویت کافی .
3. خزان خشک و د وام د ار.

خاک Soil :
اگر چه نبا ت پخته خاصیت و توافق نمو را در بسیاری از خاک ها دارد و لی نتیجه بهتر در خاک های بد ست میاید که از مخلوط کلی وsandy loam و خاک های سیلابی یا Alluvial منا سب است خاکهای که مقد ار مناسب مواد عضوی را د اشته ود ارای مقد ار کافی نایتروجن ، پتاشیم ، فاسفورس، وغیره عناصر ضروری را داشته باشد د ر ان زرع نبات پخته ترجیع د اد ه می شود.
PH: مناسب خاک برای نبات پخته از 5.2 الی 6.5 میباشد اما نبات به صورت مؤفقانه د رخاکهای کهPH ان 8.5 باشد نمو کرد ه میتواند خاکهای که مقد ار تیزابیت وقلویت ان زیاد باشد برای زرعه پخته مناسب نمی باشد.

ورایتی های پخته:
جون تولید اقتصادی مستقیمآ با ورایتی ها تعلق د ارد بناء قبل از ترویج و توسعه یک ورایتی د رمنطقه نکات ذ یل د ر انتخاب ان د رنظر گرفته میشود.
1. زود رس ویا د یرس نظربه منطقه .
2. حاصل اعظمی.
3. رسید ن نبات به شکل مساویانه.
4. سهولت د رچید ن یا جمع آوری.
ورایتی های پخته که د رافغانستان مروج است قرارذ یل است.
1. Acala-1517-C: این ورایتی د رولایت تخار، کند ز، بغلان کشت گرد ید ه وحاصل مطلوب بد ست د اد ه است.
2. Acala-42-4A: زرع این ورایتی د ر ولایت بلخ، جوزجان، فاریاب، سمنگان و هلمند عمومیت د اشته و از نظر جنسیت وحاصل باAcala-1517-C) ) کد ام تفاوت ند ارد.
3. Acala-108-F: این ورایتی د رولایت هرات، باد عیس وقسمت از هلمند زرع شد ه و نسبتا مقاومت ان د ر برابرباد وطوفان د ر ولایت هرات نتجه بهتر د اد ه است.
Acala-42-27-C: این ورایتی خاصتا د ر ولایت پروان وباد غیس عمومیت د اشته و نظربه سایر ورایتی های پخته زود رس میباشد
چید ن یا جمع آوری پخته

جمع آوری پخته زمان شروع می شود که 60% کوکله ها Bolls باز شده با شد پخته های جمع آوری شد ه را د راین د وره بنام چینی اول می نامند بعد از چید ن تعد اد د یگر کوکله ها باز شد ه که چید ن پخته د ر ان بنام چین د وم گفته می شود. وچین سوم از کوکله های باقی ماند ه مزرعه بد ست می اید.
چید ن پخته بهتر است بعد از باز شد ن یا سفید شد ن کوکله ها صورت گیرد. نفر که پخته جمع آوری می کند بنام چینک چی یاد می شود . یک چینک چی ماهر با تجربه یک عد ل پخته را د ر مد ت 60-40 ساعت چید ه د رحالیکه یک عد ل پخته توسط ماشین پخته چینی د ر 40-20 د قیقه جمع آوری می شود.

نوشته شده توسط محمد هارون ” تولنپال “

4

Jun

دغنمو كرنه

دغنمو كرنه
سريزه:
غنم دنړۍ يو پخوانى بوټى دي چې له ۶۵۰۰ كالونه پخوا په اوسني عراق،۶۰۰۰ كاله پخوا په مصركې او۳۰۰۰ كاله پخوا په چين كې كرل كيدو له تاريخ نه وړاندې غنم په اروپا او افريقا كې خپورشوى دى . غنم په نړۍ كې په زياته پيمانه په مصرف رسيږي چې له نيمايي نه زيات برخه وګړي له غنمو نه استفاده كوي . غنم په زياته اندازه پروتين (۱۱ ځخه تر۱۴ فيصده پوري) ،له ۶۳ ځخه تر ۸۰ فيصده نشايسته ،دوه فيصده شحم او دA.B.C.D.PP ويټامينونه لري. دغنمو پروتين لوړكيفيت لري چې تر ۹۵ فيصده پورې دوجود په ذريعه جذبيږي. دغنمو سل ګرامه ډوډۍ د۲۴۵ ځخه تر ۲۵۵ كالوري انرژي لري. دنرموغنمو(Triticum vulgar) اوړه دغنمودنورو نوعو په نسبت غوره دي . علاوه له ډوډۍ له غنموځخه مكروني،كيك كلچو او الكولوپه جوړولوكې استفاده كيږي.
په اوسني حالت كې غنم دنړۍ په ټولو برخوكې كرل كيږي. هغه سيمې چې جګوالې يې دبحر له سطحې نه ښكته بيا تر ځلورزره مترو پورې له بحر نه جګوالى ولري دغنمو دكښت لپاره مناسبې دي. زمونږ دهيواد تقريباً په ټولو برخو كې غنم كرل كيږي چې هر كال نږدې ۲،۳ مليون هكتاره ځمكه نيسي. په اوسنۍ مرحله كې دغنمو حاصلات ډېرټيټ دي ځكه چې بزګران له خپل درمندځخه دغنمودتخم تياروي.كيمياوي اوعضوي سرې په لږې اندازې سره ځمكې ته علاوه كيږي د نامطلوبو بوټو،ناروغۍ او افتونه په ښه ډول مخنيوى نه كيږي .
په اوسني حالت كې له يو جريب ځمكې ځخه په اوسط ډول ۴۶ منه حاصل اخستل كيږي.چې دا اندازه ډېره كمه ده كه له اصلاح شوي تخم،پرمختللې تكنالوژۍ او دكرنې له عصري لاروچارونه استفاده وشي زمونږ بزګران كولاي شي له يو جريب نه د ۱۰۰ ځخه تر ۱۵۰ منه غنم په لاس راوړي.
دغنموبيولوژيكي مشخصات:
غنم دتودوخې ۲-۱ درجو دسانتې ګراد كې په نېش وهلوپيل كوي.دخاورې په مخ ددنېش په راښكاره كيدوسره لوړې تودوخې ۱۲ ځخه تر ۱۴ درجودسانتې ګراد ته اړتيا لري. دنبات د ودې لپاره دتودوخې مناسبه درجه د۲۵ ځخه تر۳۰ درجوپورې ټاكل شوې ده.دتودوخې په ۳۶ درجو كې دنبات وده دريږي . همدارنګه دنبات د ودې لپاره ټيټه تودوخه ۳ ځخه تر۴ درجو پورې ده.
دمني غنم په مني اوپسرلي كې بوټى وهي نوې ساقې تشكيلوي چې په دې مرحله كې كافې اندازې لندبل او د ۸ ځخه تر۱۰درجوتودوخې ته اړتيالري .كه په دې مرحله كې تودوخه دسانتې ګراد۴-۳ درجوته راښكته شي دساقو تشكيل دريږي .وچ اقليم دساقوپه تشكيل باندې منفي اغيزه لري .دلوى تخم كرل او په كافي اندازه دنايتروجني سرواستعمال دساقوتشكيل زياتوي. په پسرلي كې لوړه تودوخه او دخاورې دلندبل كمښت هم دساقو په تشكيل باندې بده اغيزه لري چې وروسته په يووخت كې نه رسيږي .
په مني كې اورښت د دانې په ډكيدوكې زيات رول لري همدارنګه په پسرلي كې اورښت دنبات بدني وده زياتوي او هم دنويو ساقو دتشكيل لپاره زمينه برابروي چې داعمل دغنمو د واښو په زياتوالې كې رول لري.
غنم په هغه خاورو كې چې پي اچ PH يي 6.0-7.5درجو،حاصلخيزۍ ، او دنامطلوبو بوټوځخه پاكې او كافي اندازه لندبل ولري ښه حاصل وركوي. زيم لرونكې اوضعيفې ريګي خاورې دغنمو دكرلو لپاره مناسبې نه دي.
دتخم برابرول:
اصلاح شوى تخم دحاصلاتوپه زياتوالي كې ستر رول لري.هغه اصلاح شوى تخم چې له محيط سره توافق ولري كولاي شي چې په سلوكې پنځوس برخې دغنموحاصلات زيات كړي .زمونږ په هيوادكې پنځوس فيصده دغنمواصلاح شوى تخم كرل كيږي چې دا اندازه نوره هم په ډېرويدو ده.
په اوسني وخت كې ډير تخمونه له بزګرانو ځخه لاس ته راځي. داسې تخم چې بزګرانو توليد كړى وي دښه كيفيت لرونكى نه وي .دلوړ حاصل دتوليد توان نلري همدارنګه دنارغيو او افتونو په مقابل كې مقاومت هم نه شي كولاي.او امكان لري دنامطلوبو بوټو تخمونه له ځان سره كروندې ته يوسي.
هغه تخم چې دښه كيفيت درلودونكى وي QDS تخم بلل كيږي چې دتخم له دقيقواومشخصو شرايطولاندې روزل كيږي. دنېش وهلو لوړه فيصدي لري دنورو انواعو اونامطلوبو بوټو له تخم اونور بيګانه شى پكې شتون نه لري.
دابه يو ښه كار وي چې بزګران خپله ځلور پنځه كاله وروسته QDS تخم توليد كړي.
ددې كار لپاره لومړى بايد دتخم دتوليد لپاره يوه ساحه انتخاب شي ترځو دخالص تخم دلاس ته راوړلو لپاره زمينه برابره شي.نامطلوبه بوټي بايد په لومړي سركې لمنځه لاړ شي. دغنمو دنورو انواعو تخم د روګينګ دعمليي په واسطه كله چې غنم صاف ( ټولوبوټو وږي ايستلي وي) شوي بايد لمنځه يوړل شي او كرونده دناروغيو او افتونونه پاكه وساتل شي.
تخم له كرلو مخكې بايد دفنګس ضد كيمياوي درملو(Fungi cid ) باندې ككړشي. ترځو دتخم اوخاورو له فنګسي ناروغيو ځخه وژغورل شي.
ديو جريب ځمكې لپاره له ۲۵-۳۵ كيلو ګرامه تخم كيفايت كوي.
بايد يادونه وشي چې تخمونه دوخت په تيريدوسره خپل خاصيت له لاسه وركوي. نو دا به ښه وي چې هركال QDS دښه كيفيت تخم توليد اويا دتخم دتوليد له سرچينوځخه واخستل شي.
هغه تخمونه چې اوس په افغانستان كې كرل كيږي
عبارت دي له آمو۹۹،روشان ۹۶،للمي۲،ګل ۹۶، انقلاب ۹۱، PBWI 54، هرات ۹۹ اوپامير۹۴ .
دځمكې برابرول:
په يوه كرونده كې دغنم پرله پسې كرل دنارغيو،افتونودډېريدوسبب كيږي چې په نتيجه كې دحاصلات كميږي او دتوليد بيه لوړيږي . ددې لپاره چې دناروغيواندازه كمه كړو نوبايد داسې فصلونودغنموترمخه يا وروسته وكرل شي چې دناروغيوګډ كوربه(Host) نه وي .
همدارنګه هغه نباتات چې وده يي له غنمو سره توپير ولري دمامطلوبو بوټو دكميدوسبب كيږي او هم دخاورې له دعين عمق نه دنباتاتو غذايي مواد زيات نه اخستل كيږي.
غنم په مختلفو خاوروكې توافق لري خوهغه خاورې چې زيم ونه لري اوبافت (Texture) ئې متوسط او دحاصلخيزۍ اندازه يې منځنۍ يا جگه وي لوړ حاصل توليدوي .په زيم لرونكوځمكو كې دنبات دريښولپاره په كافي اندازه اكسيجن نه رسيږي نبات دناروغيو په مقابل كې حساس كيږي اوناروغۍ منځ ته راځي.
دغنمودكښت لپاره ځمكه په مني كې برابريږي په هغو سيموكې چې ځمكه يخ وهي دپسرلني غنمو لپاره په پسرلي كې هم ځمكه برابريدلاي شي مګر غوره به داوي چې ځمكه دكښت لپاره په مني كې برابره شي.
ځمكه لومړى د۳۰-۳۵ سانتي متروپه اندازه قلبه دكيمياوي سرې او تخم له استعمال وروسته ماله كيږي.
دغنمو كښت Wheat planting :
غنم بايد په مناسب وخت كې وكرل شي. كه دمني غنم ډېر دوخته وكرل شي حاصلات به ئې ټيټ وي دپخوالي مرحله به يي مخكې وي كيداي شي دالوتونكو په واسطه زيات لمنځه يوړل شي. همدارنګه كه غنم ډېر وروسته وكرل شي ښايي غنم ښه بوټى ونه وهي چې له نامطلوبو بوټوسره سيالي وكړي. په نتيجه كې دحاصل دكموالي سبب كيږي . په هغو سيموكې چې جګوالى يي ۲۲۰۰ مترونه زيات او دېرې يخي وي دغنمو دكښت لپاره مناسب وخت دسنبلې اخر اودميزان سر دى.
اوپه هغوسيمو كې چې جګوالى ئې د۱۸۰۰ مترو په شاوخوا كې وي لكه كابل،لوګر،وردګ دميزان نيمائي دكښت لپاره مناسب وخت دي .اوهغه سيمې چې جګوالى ئي له ۱۸۰۰ متروكم وي لكه سروبى، ننګرهار،لغمان،فراه دعقرب په مياشت كې كښت سرته رسيږي.
په هغوسيموكې چې پسرلني غنم رواج دي كله چې جوي اوضاع دژمي په اخراودپسرلي په لومړيوكې اجازه وركړي او وختي وكرل شي ډېره ښه نتيجه وركوي اوكه په مناسب وخت كې جوي اوضاع پرې نږدي چې كښت وشي.نوبزګران بايدپه خپل پلان كې له سره غوروكړي اونور فصلونه انتخاب كړي ځكه چې ناوخته دغنموكرنه حاصل نه وركوي.كه مونږ ناوخته كرنه كوو نوښائي چې دتخم مقدار زيات شي ترځووكولاي شي دنامطلوبوبوټوسره مقابله وكړي .او كه دتخم اندازه كمه وي نو له نامطلوبو بوټوسره مقابله نشي كولاي .
دافغانستان په زياتر سيموكې ۵.۲ – ۵ كيلوګرامه تخم په يوه جريب كې كرل كيږي.مګر په پرمختللوهيوادونوكې چې كرنه په ماشين سره سرته رسيږي ۱ ځخه تر ۱.۵ منه تخم په يوجريب كې كرل كيږي.
په للموكې دتخم اندازه په ميدان،غزني،پكتيكا كې ۷ كيلوګرامه اوپه شمال كې ۲۰ كيلوګرامه دي ځكه چې په شمالي سيموكې اورښت يوځه زيات وي اوخاوره ښه لندبل ساتي.
تخم بايد په مناسب عمق (په كلې خاوره كې ۵-۳ سانتي متره اوپه ريګي خاوروكې ۸-۷ سانتي متروپه ژوروالي) وكرل شي. كله چې تخم په مناسبه ژور والي سره وكرل شي نولندبل زيات تغيرنه كوي خاوره بايد ډېره نرمه وي اوله تخم سره زيات تماس ولري چې ماله كول دا تماسزياتوي. هغه تخمونه چې په لږ ژوروالي سره كرل شوي وي شايد په ژمي كې لمنځه لاړشي. اوهغه تخمونه چې په زيات عمق كرل شوي وي كيداي شي دخاورې له زيات عمق نه نېش راونه باسي. اودا هم ويلى شو چې شنه كيدل او وروسته وده زيات وخت نيسي.
اوبه لګول:Irrigation
دغنمو له كرلو مخكې اوبه لګول ددې لپاره ضرور دي چې خاوره پسته او دكښت نه وروسته حد اقلاً تر ۲۰ ورځو پورې په خاوره كې كافي اندازه لندبل موجود وي ترځوچې ريښې وزغلي. په غنموكې ډېره حساسه مرحله دوږي ايستلو نه وروسته ده په غنموكې دپرسيدو تر مرحلي مخكې كه بوټى تنده ونه ښيئ اوبه دومره اهميت نه لري . اوبه لګول دوږي ايستلو،دانوډكيدو او پخيدو په مرحلوكې زيات ارزښت لري كه د دانو د ډكيدو په مرحله كې كافي اندازه لندبل موجود وي د دانو په ډكيدوكې مرسته كوي او كه كافي اندازه لندبل موجود نه وي په سلوكې لس برخې په حاصلاتو كې كمښت منځ ته راځي .غنم معولاً ځلور ځله اوبه كيږي .
1. له كرلو شل ورځې وروسته.
2. دبوټي وهلواوساقوداوږديدو په مرحله كې.
3. وګل ايستلو ( Flowering ) په مرحله كې .
4. دشيرې په مرحله كې.
دخاورې حاصلخيزي:
كه دې خاورې حاصلخيزي په ښه ډول تنظيم شي نو سره (كود) له ټولو عواملونه زيات تاثير لري. غنم دسرې په مقابل كې ښه عكس العمل ځرګندوي .نايتروجن يوداسې عنصر دي چې كمښت يي دپه نبات كې دزيات محدوديت باعث ګرځي.
ځرنګه چې دافغانستان خاورې په كمه اندازه عضوي موادو درلودونكې دي نو دخاورې دوهمي جوړښت (Structure ) ئي هم ډير ضعيفه دي. نو دعضوي موادو لكه حيواني پارو،دنباتاتو بقاياوې اوشنو سرو مصنوعي اضافه كول زيات اهميت لري.دافغانستان په زراعتي خاوروكې دعضوي موادو اندازه له ۱ ځخه تر ۲ فيصده پورې رسيږي چې دا رقم ډېر ټيټ دي كه مونږ وغواړو دخاورې په ۳۰ سانتي متروكې ۱% عضوي مواداضافه كړو نو۸،۴ ټنه عضوي مواد ديوه جريب ځمكې لپاره ضروري دي. نو ويلى شو چې زمونږ خاوري دحاصلخيزۍ دارتقا لوړ پوتنشيال لري.
كه مونږ وكولاي شو په كافي اندازه عضوي سرې تهيه كړو دكيمياوي سروته يواځې دعناصرو دتوازن لپاره ضرورت شته دي.
دكيمياوي سرو داستعمال په اړه بايد وويل شي چې دفاسفيتو،نايتريتو او دخاورې عمومي حاصلخيزي په نظركې ونيول شي. كه په خاور ي نوموړي موجود وي. نو كولاي شو دكيمياوي سرو په لګيدوكې سپما راولو. په خارو اوريګي خاوروكې دسرې استعمال زيات اهميت لري.
په عمومي ډول سره په يو جريپ ځمكه كې ۵۰ كيلو ګرامه يوريا ۲۵ كيلو ګرامه ډاى امونيم فاسفيت(DAP) ، او۲۵ كيلوګرامه پتاشيم لرونكې سرې استعماليږي. چې۳ 1/ يوريا،ټوله ډاي امونيم فاسفيټ اوپتاشيم لرونكې سره دكرلووخت كې لګول كيږي. دريمه برخه ديوريا سره دبوټي وهلو وخت كې اودريمه برخه نوره دوږوي ايستلو وخت كې استعماليږي.
په ياد بايد ولروهغه ځمكې چې په تشديدي ډول كښت لاندې وي ښايي دفاسفورس بقايا پكې زياته وي اوپه ځينو ځمكو كې نايتروجن هم باقي پاتې كيږي چې دا هم بايد په نظركې ونيول شي.
دنامطلوبو بوټومخنيوى:
دغنمو په كروندوكې دنامطلوبو بوټوموجوديت دغنمو حاصلات راكموي.چې په دې اړه په اكثروهيوادونو لكه ايران،عراق،سوريه،روسيه اودمنځنۍ اسيا په هيوادونوكې ځيړنې شوي دي چې دا ځيړنې ښيي چې نامطلوبه بوټي د۲۰ ځخه تر۳۰ فيصده دغنمو حاصلات راټيټوي. .نوبايد كروندې له ابتدا ځخه دنامطلوبو بوټوځخه پاكې وساتل شي.دكروندې شاوخوا هم بايد پاكه وساتل شي ترځو دنامطلوبو بوټودتخم دتوليدسرچيني لمنځه لاړې شي.
پاك تخم،پاك كښت،پاك سامان دنامطلوبو بوټو له شنه كيدو ځخه مخنيوى كوي .
نوبتي كرنه (Crop rotation) هم نامطلوبه بوټي په كروندوكې كموي .غنم رنګه بوټي دوه دري كاله وروسته په پلن پاڼو فصلونوكې لمنځه ځي.
زمونږ په هيوادكې دغنموپه كروندوكې نامطلوبه بوټي دلاسي وسايلويامستقيماً دلاس په واسطه لمنځه وړل كيږي مګرپه لويو كروندوكې دلاس په واسطه دنامطلوبو بوټولمنځه وړل يو ستونزمن كار دي. نودكيمياوي درمل يا(Herbicides) په واسطه مخنيوى دبوټو د ودې په لومړيومرحلوكې ډېر موثريت لري. دكيمياوي درملوپه واسطه دبوټودمخنيوي لپاره لومړى نامطلوبه بوټي تشخيص او وروسته دكيمياوي درملو په واسطه لمنځه لاړشي. دغنمو دكروندويوشمير نامطلوبه بوټي په لاندې ډول سره دي.
1.كانادائى اغزى Canadian Thistle :
دا نامطلوبه بوټى ځوكلن نبات دي چې دتخم اوريښوپه واسطه تكثر كوي په ډيره اسانۍ سره ماتيږي اونوې غوټۍ جوړوي . او دا كار ددې نبات دتكثير سبب ګرځي او دكښت په وخت كې هم تكثيريږي . ددې اغزي يو بوټى ځلورزره تخمونه توليدوي اوكيداي شي چې دځو كلونو لپاره داستراحت(Dormancy)په مرحله كې وي ددې لپاره چې ددې اغزي مخنيوى وشي دځو كلونو لپاره ځمكه بايد ژوره قلبه شي خو دا كار ډير قيمته او دخاوري د تخريب سبب كيږي. همدارنګه مونږ كولاي شو دااغزى د 2-4-D په واسطه لمنځه يوسو چې په يوه ليتر كې ځلور سي سي حل او دواپاشي كيږي . ديوه جريب ځمكې لپاره دوه سوه ليتره محلول كفايت كوي.

2.جودر(Rye ) :
جودر هم يو ستونزمن بوټى دي ځكه چې دا نبات له غنمو نه مخكې پخيږي او تخم يي دغنمو دريبلوپه وخت كې په كرونده كې خپريږي جودر په غله كې دغنمو كيفيت راټيټو.
غنم او جودر دواړه په يوه نباتي كورني پوري اړه لري مشابه اګرونوميكي خواص او وده لري زراعتي عمليات كولاي شي ددې نامطلوبه بوټي نفوس ټيټ وساتي
كيمياوي كنترول : 2 Chlorophob اووه ۷ سي سي په يوه ليتر اوبو كې اويا Poma چې دا يوه سي سي په يوه ليتر اوبه كې حل كيږي كه ځه هم چې دPoma بيه ډيره جګه ده خو په لږ مقدار په كاركيږي دا درمل كله چې غنم له دوو ځخه تر اوو۷ پاڼې ولري استعماليږي ددې لپاره چې دجودر مخه ونيسو نوبايد پاك تخم وكرل شي نوبتي كرونده مراعات شي او دغنمو له كرولو مخكې بايد ځمكه دوفال شي.
3.پيرونې (Field Binweed ):
پيروتې ځوكلن نبات دي چې ژوري ريښي لري دتخم ،دفارم دوسايلو او دجرړو په واسطه تكثيريږي . او دحيواناتو په واسطه هم زياتيدى شي او دا ګياه له غنموسره داوبو،غذايي مواد او درڼا په جذب كې سيالي كوي . پيروتې په غنم باندې جګيږي او غنم چپه كوي چې دچپه شوي غنموراټولول دماشين په واسطه يو ستونزمن كار دي او كه پيروتې ډېرې زياتې شي نو له ۵۰ ځخه تر ۶۰ فيصده پورې حاصل راټيټوي .
ددې بوټي له منځه وړل يو ستونزمن كار دي لومړى بايد دتخم له توليدځخه مخنيوي وشي.جرړې ،دجرړوغوټې اونهالي بايدلمنځه لاړ شي. پيروتې ډير مقاوم نبات دي نوسخته مبارزه غواړي.
ددې لپاره چې دنامطلوب بوټي په مقابل كې مو موثره مبارزه كړې وي بايد له انتخاپي دوا ځخه ګټه واخستل شي.كله كله دپيروتې لپاره له 2-4-D نه هم كار اخستل كيږي چې پنځه سي سي په يوه ليتر اوبو كې منحل او دوه سوه ليتره ديوه جريب ځمكې لپاره پكاريږي .
4.خاكشير يا وحشي شرشم:
دا نبات دبراسكا وړې نباتي كورنۍ پورې اړه لري پلنې پاڼې لري دا نبات په سړو سيمو كې لكه باميان او داسي نو رځايو نه كې په زياته پيمانه پيداكيږي. ترځو چې په ميخانيكي شكل (خشاوه) ددي نبات مخنيوى كيږي معمولا ډير ناوخته وي او دې بوټي خپله خساره اړولې وي ددې نامطلوبه بوټي دمخنيوي لپاره هم 2-4-D موثره دوا ده او بايد په لومړيو مرلوكې چې خاكشير يوازې اووه۷ سانتي متره جګوالى ولري استعمال شي.
دغنموناروغۍ:
غنم ديوشمير فنګسي ناروغيو(سرخيواوتوركو) ترحملې لاندې راځي چې دا ناروغۍ كولاي شي دغنمو زياته برخه حاصلات لمنځه يوسي.
سرخي دغنمو يوه ډېره خطرناكه فنګسي ناروغي ده چې كولاي شي دحاصلاتوزياته فيصدي اوحتي سل فيصده لمنځه يوسي. سرخي په درى ډوله ده .
دپاڼې سرخي يا Leaf Rust : دپاڼې سرخي چې دنصواري رنګه سرخي هم بلل كيږي ديو فنګس Puccinia recondite به واسطه منځ ته راځي چې دا فنګس كولاي شي غنم،وربشې،ترتيكلي او نور ګراسونه په دې ناروغۍ اخته كړي. ددې ناروغۍ شديده حمله دحاصلاتو زياته برخه لمنځه وړي چې په عمومي صورت سره د دږو دكميدو، د دانې دوزن دكموالي اودكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.
دساقي سرخي يا Stem Rust :دا ناروغۍ دPuccinia graminis tritici فنګس په واسطه منځ ته راځي چې علاوه له غنمودا فنګس وربشې،ترتيكلي او نورګراسونه ترخپلي حملي لاندې راولي . دا فنګس كه دنمو په لومړيومرحلوكې غنم په ناروغۍ اخته كړي او محيطي شرايط برابروي كيداي ناروغي په Epidemic شكل سره واقع شي او ټول نباتات لمنځه يوسي.
دا ناروغۍد ساقودتعداددكمښت،د دانې دوزن دكميدو او د دانې دكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.
مخططه سرخي: دا سرخي هم ديو فنګس Puccinia striformis په واسطه منځ راځي. چې دا فنګس (Fungi) غنم،وربشې،ترتيكلي او نور مشابه ګراسونوتر خپلې حملي لاندې راولي ددې ناروغۍ نوبتي كوربه تر اوسه نه دي پيژندل شوى.
دا ناروغې دحاصل دكمښت،په وږوكې د دانو دكموالي او د دانې دكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.
دسرخيو مخنيوى:
دفنګس هغه ضدكيمياوي درمل(Fungi cid) چې دسرخيو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له :
ريدوميلRidomil ( C15H21NO4) چې تجارتي نومونه يي ميتالكسل Mtaliaxil او متالكسينين Metalaxinin CGA 8988(Ciba) چې سستميك Fungi cid دي.چې د منكوزيب،كپتان،فلپت،كاپراوكسي كلورايد سره په مخلوط شكل كولاي شي دسرخيو مخنيوي وكړي چې په ۱۰۰۰ ليتره اوبوكې 200-250ml/ha حل او دواپاشي كيږي.
دتخم دتداوي 6g/kg شپږ ګرامه ديو كيلوګرام تخم لپاره پكاريږي.
نور درمل چې دسرخيو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له :
اوكسي كاربوكسين:Oxycarboxin (C12H13NO4S4) 150ml/ha په زر ليتره اوبو كې حل كيږي.
مانيب_دايتين : Maneb-Dithane (C12H6MnN2S4) 150-160 g/ha
التاكمباي_كاربنديزيم Altacombi (Carbendezim)30 130-140ml/ha)
Chlorothamil (broad Spectrum) fungicide 50-60g/ha
بايد ووايوچې دمقاومونوعو كرل دسرخيو دمخيوي يوه ښه لاره ده همدارنګه دمتناوب كوربه (زرشك) لمنځه وړل هم دناروغۍ په كميدوكې زيات رول لري.
پټ توركي:
ددې ناروغۍ عامل يو فنګس Tilletia caries , T . foetida , T . controversa دي. په دې ناروغۍ داخته بوټو قد كوچيني وږي يي تك شين تور بخند رنگ لري او غوښنې دا ني منځ ته راوړي د دانو په ځاي دفنګس توررنګه سپورونه توليديږي چې دخساشوي ماهي بوي لري. هغه تخمونه چې دفنګس په سپورو باندې ككړ وي له شنه كيدو ورسته په بوټي كې دا ناروغي منځ ته راځي . ددې ناروغۍ دمخنيو لپاره تخم له كيمياوي درمل ويتاواكس سره معامله كيږي چې له يوكيلو تخم سره دوه ګرامه ويتاواكس گډيږي.
لوځ توركيLoose Smut :
لوځ توركي په افغانستان كې يوه مهمه فنګسي ناروغي ده چې دUstilago tritici فنګس په واسطه منځ ته راځي دا ناروغي په بوټي كي هغه وخت معلوميږي چې بوټي وږي وباسي. ناروغ بوټي تور وږي وباسي . دكيمياوي درملوپه واسطه دتخم تداوي ددې ناروغي دمخنيوي يوه موثره او ارزانه طريقه ده . ځو سستميك زهري دواوي چې تخم له دې فنګس نه ساتي جوړې شوې دي ويتاواكس ،تيرام چې دواړه په يوه ټن تخم كې دوه كيلوګرامه استعماليږي ددې ناروغۍ مخنيوى كوي.
دفنګس هغه ضد درمل چې دغنمودتوركو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له:
Iprodione (250-300ml/ha in 600 l of water تجارتي نومونه يي
1 .اندرسنز Andersons fungicide x .
2 . 1.3G,Chipco 26019 2f
26GT 2SC,Iprodione pro. 3
2SE,Lesco 18 Plus 2SC .4
Mancozeb دګرد په شكل) په سل ليتره اوبوكې (250ml/ha تجارتی نمونه يي
Dithane T/O Rainshield
75WP, Dithane 37 WF
Fore Flo-XL 4F, Fore
همدارنګه تيرام دتخم دتداوي لپاره كولاي شو استعمال كړو.
دغنمو افتونه اومخنيوى:
ځو حشرې لكه صحرايي ملخLocust ،تريپس Thrips ،لړمۍ Army Wormاوكفشك
Sunn pest غنم ترحملې لاندې راځي اود تاوان سبب ګرځي .
صحرائي ملخ (Locust ) :
ملخ كولاي شي دغنموكروندو ته سخت تاوان ورسوي چې زيات تاوان دپسرلني غنمو كروندوته اړوي. ملخ په مني كې هګۍ اچوي كه جوي اوضاع مناسبه وي حشره زياتي هګۍ اچوي په دې هكله بايد سروي ګاني ترسره شي چي دهګيوتعدا معلوم شي ترځووروسته منځ ته راتلونكى تاوان معلوم شي .
مخنيوى: كرنيزې عمليي كولاي شي دملخو زيات تعداد راكم كړي اوپه هغو سيموكې چې دملخو حملې دغنمو كروندي تاواني كړي وي بايدمقاوم نباتات لكه باجره وكرل شي اوهمدارنګه ميخانيكي طريقه هم موثره ده په ميخانيكي طريقي سره دافت دمخنيوي لپاره زيات خلك رابلل كيږي ترځوچې دملخو مخنيوي وكړي لومړى جرونه وښكل كيږي بيا مچك دې جروته شړل كيږي اووروسته ترخاورولاندې كيږي دا كارترهغه وخته پورې امكان لري چي ملخو وزرونه نه ويي كړي اوكه ملخو وزرونه وكړل او دالوتو توان يي پيداكړ بيا نو مخنيوى نه كيږي.خو كه دملخ وهلي ساحه پراخه وي نو بيا كيمياوي مبارزه غواړي.
دغنمو په كروندوكې دملخو دمخنيوي لپاره دكيمياوي درملواستعمال يوموثره طريقه ده هغه درمل چې دملخو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له :
داي ميتوئيد Dimethoate (Cygon) سايګون،فيرودان،(Carbofuran-catbamite group) كارپوفوران،ګروپ كارباميت ( ولارسبان(Lorsban).
دزهري طعمه جوړول: سوين ۵۰-۲۵% د۵۰-۴۰كيلودسبوس له اوړو سره.
تريپس Thrips :
تريپس ډېره وړه حشره ده چې يواځې ۶ ملي متره اوږدوالى لري استوانه يي شكل لري كله وزر لري او كله وزر نه لري. وزرئې ببر وي . ددې حشرې مچك په مختلفو رنګونو پيداكيږي خو دبالغه حشره يي توره رنګ لري . دا حشره دغنمو په پاڼو او تنو باندې ژوندكوي ددې افت دمخنيوي لپاره بايد ۱،۵ ځخه تر دوه۲ سي سي ملتاين په يوه ليتر اوبو كې حل اوبيا دواپاشي شي.
لړمۍ Army Worm :
دا حشره كله چې غنم په بند وي اوساقه پيدا شي په پسرلي كې په غنموحمله كوي دورځې له خوا ځان په پاڼو كې پټوي او دمازيګر او ماښام له خوا خوراك كوي او كله كله دغنمو سر هم غوځوي . داحشره كله چې پسرلي كې هوا سړه او لندبل زيات وي په تيره په هغه كروندو كې چې تير كال هم غنم پكې كرل شوي وي زياتې وي او زيات تاوان رسوي ددې لپاره چې ددي حشرې مخنيوى وشي بايد زهري مړۍ يا طعمه ورته جوړه شي چې دزهري طعمې لپاره ۳۵ ګرامه دپتركس ،شل ګرامه بوره اويوه كيلوګرام سبوس او په كافي اندازه اوبه جوړيږي ديوه جريب لپاره پنځه كيلو زهري طعمه بس كفايت كوي.
كفشك Sunn pest:
داحشره دغنموله شيرې،پاڼو،تنې او دانې ځخه تغذيه كوي .كله چې دا حشره له غنمونه تغذيه كوي يوځه بدبويي اوزهري موادبوټي ته داخلوي نو كه له دوو ځخه تر دريو فيصدو پورې غنم كفشك خوړلي وي نو ټولو غنمو خوند خرابيږي ښه ډوډۍ نه وركوي او له ګټې ځخه وځي .
تخمين شوې ده چې په افغانستان كې پنځه سوه زره جريبه ځمكه دغنموفصل په ۱۳۸۱ كال كې تباه كړى دي.
(Eurygaster integriceps) له پنځه سوه كلونو راهيسي دفارياب،بادغيس،هرات،بلخ او هلمند په ولايت كې ژوند كوي
مختلط يا هراړخيزمخنيوى IPM :
په ايران كې دIPM ياهراړخيزه. مخنيوي ځخه كار اخستل شوي دي .ددې حشري هراړخيز خواص ددې حشرې طبيعي دوښمن ځيني فنګسونه دي چې په كفشك حمله كوي اولمنځه يي وړي او له مروجو افت كش نوچې دا حشرې لمنځه وړي له استعمال ځخه ډده كيږي اوښايي چي دا افت هم ددې درملو په مقابل كې مقاومت پيداكړي . هغه هرزه ګياوې چې دا حشره ژوند پكې تيروي بايد وسيځل شي ترځو ومنه شي كولاي چي په بوټي كې ژمي تير كړي چې دا يوه اغزمنه طريقه ده .
دجالو په واسطه ددې حشري راټولول او لمنځه وړل هم يوه موثره طريقه ده .
كيمياوي درمل داي تين كه دوه سي سي په يو ليتر اوبو كې حل او دوا پاشي شي ددې حشرې له منځه تلو سبب كيږي خوبايد په ياد ولرو له هغو نباتاتو نه چې په دواپري شيندل شوي وي تر اوو (۷) ورځو استفاده ونه شي.
دغنمو راټولول اوزيرمه كول:
دغنمو راټول او ذخيره كول يو مهمه پروسه ده.غنم هغه وخت راټوليږي چې دانه ۱۴ فيصده لندبل ولري زمونږ په هيواد كې غنم دلور په واسطه لوكيږي كله چې مونږغنم لوكوونو بايد غنم دځمكې پرمخ وانه چول شي ښايي دانې لندبل جذب كړي چې وروسته دفنګس له حملي سره مخامخ كيږي
كله چې غنم ددرمند لپاره را ټولوويوه اندازه ضايعات لري چې دا مخامخ ضايعات دي كه په مناسب وخت راټول شي دا ضايعات كميږي له درمند نه وروسته غنم بايد په ګدام كې زيرمه شي ګدام بايد كلك جوړشوي وي ترځو موږكان ونشي كولاي چې غله خرابه كړي په ګدام كې غنم بايد په بوجيوكې دتختو دپاسه كيښودل شي او هوا دبوجيو ترمنځ جريان وكړاي شي ګدام بايد لندبل ونه لري كه لندبل ولري نودغنمو دانې لندبل جذبوي چې وروسته په فنګسي ناروغيو اخته كيږي.
هغه تخمونه چې ښه پاك شوي وي خارجي مواد ونه لري دزيات وخت لپاره زيرمه كيداي شي .

لیکونکی : محمد هارون ” تولنپال ”

30

May

سایبین

سایبین مقدمه: سایبین ازجمله حبوبات دومشیمه ای بوده وبه فامیل یا خا ندان لیگومینوسیLegumenaceae تعلق دارد.نام لاتین این نبات ((glycin maxاست که تقریبآ 286سپشزبالغ میگردد یک عالم بیالوجست امریکایی به نام( مورس) درنشریه سال1950عیسوی خویش نظریه داده که بشرازعرضه تقریبا5000سال به این طرف به این نبات آشنایی داشته وآنرا مورد استفاده قرار داده است. همچنان (نیگا تا)درنشریه سال1960عیسوی خود اظهار عقیده نموده که سایبین برای اولین باردرمناطق شمال ومرکزی جمهوریت مردم چین پیدا ومورد استفاده قرارگرفته است . وهم نامبرده علاوه نموده که نبات سایبین ازآنجا زریعه مهاجرین به صورت تدریجی به کشورهای مانند کوریا وجاپان انتقال داده شده است. درسال1970سایبین برای اولین مرتبه به اروپا ی غربی برده شده ودرباغ شاهی انگلستان واقع لندن بذرگردید درحوالی سال 1804این نبات را مهاجرین اروپا به اضلاع متحده امریکا انتقال دادند که اکنون یکی ازجمله اقلام عمده تولیدات زراعتی وصادراتی آنکشوربه شمارمی اید. ازنگاه سختمان جینتکی سایبین (پولی پلاید) بوده وهرحجره آن دارای 40عددکروموزوم میباشد وگلایسین یورین ال و اس ،اس ازجمله دوسپشزاست که دوره نموی یک ساله داشته وبه قسم تجارتی بذرمیگردد علمای نباتی را عقیده براین است که انواع سایبین مروجه ازاثرتغیرات ارثی که درهسته انواع سایبین وحشی صورت گرفته به وجود آمده است درمملکت عزیزما تحقق این نبات ازپیش از سي سال به این طرف به قسم پراگنده شروع گردیده وهرباربدون نتیجه باقی مانده است .ودرحال حاضرهم درولایت مختلف کشور مانند بلخ ،لوګر،هلمند ودردیګرولایات تحقیق این نبات توسطFAO و کوار CoAR جریان دارد که درولایت بلخ نتیجه بهتر داده است . اهمیت اقتصادی نبات سایبین : سایبین یک نبات مهم غذایی بوده وموارداستعمال ان روزبه روزانکشاف نموده ومی نماید چنانچه درصنعت نیزاهمیت زیادی راکسب کرده ودرجمله نباتات بسیارپرارزش قرارمیگیرد.هدف عمده واساسی ازبذرسایبین تهیه آرد واستخراج روغن است . اما برعلاوه ازاین نبات درممالک پیشرفته مفاد زیادتری رابه دست می آورد.که دربلند بردن اقتصاد مملکت سهم بارزی دارد قبل ازاینکه راجع به اهمیت اقتصادی این نبات به پردازیم اولآ لازم است که قدری درباره اهمیت بیوشمی این نبات سخن گفته اعضای مهم ترکیبی این نبات را بدانیم. درسایبین نظربه انواع آن (33-45)% پروتین 15-25% میباشداهمیت بیوشمی این نبات درآن است که درروغن سایبین به درجه یک ویتامینها وجود دارد ازمطالعه خواص فزیولوژیکی نبات سایبین معلوم شده است که پروتین آن نزدیک پروتین گوشت می باشد وهم پروتین آن دارای فاسفوریک اسید ولستین میباشد پروتین که ازسایبین به دست می آید خیلی اقتصادی وارزان میباشد ازاین رو دراکثر ممالک درحال رشد 12% آرد سایبین را با آرد گندوم مخلوط کرده وازان نان تهیه نمایند. اکنون که طورخلص به اجزای ترکیبی این نبات پی بردیم ومطالعه مینما یم که این نبات دارای کدام اهمیت غذایی واقتصادی بوده وچی ازآن به دست می آید .روغن تصفیه شده این نبات بعد ازروغن پنبه دانه وآفتاب پرست بهترین روغن نباتی میباشد که ازآن درپخت وپز غذا وتهیه دیگرخوراکه ها کارگرفته میشود.آرد این نبات برای تهیه اقسام نانهای شرین ساختن کلچه مکرونی ها ی مختلف وغدای مخصوص برای اطفال جهت نموی بهترجسم آنها وهم درساختن غذای برای آنانکه به مرض قند دچار هستند به کارمیروند درطب ودواسازی ازخود نبات برای ترکیبات هورمونی وادویه های ضد چاقی واقسام پروتین ها وامینواسید ها استفاده نموده ازآرد آن جهت مخلوط کردن با ادویه استفاده میشوند. موارد استعمال این نبات درصنعت با مدنظرداشتن اهمیت اقتصادی ان قرارذیل است: ازسایبین درصنعت جهت ساختن صابون استفاده میشود ازسایبین درساختن مهمات ومواد منفجره استفاده میشود ازسایبین درساختن مواد ضد عفونی صنعت شمع سازی وتهیه لوازم عایق های الکتریکی استفاده صورت میگیرد ازسایبین درتهیه مواد اترپروفی وساختن وارنس ها رنگ های قابل حل درآب برای نقاشی استفاده میشود ازسایبین د رترکیب کودهای کمیاوی وساختن کاغدهای کاربن استفاده میشود ازسایبین درساختن وسایل آرایش وهمچنان درساختن گریس وروغن برای بعضی ماشین ها به قسم ضد ضربه استفاده میشود ازسایبین درساختن مواد حشره کش ومواد مخصوص خاموش کردن آتش وبلاخره درپارچه بافی نساجی ها نیز ازآن استفاده به عمل می آید.درمالداری ومرغداری ونیزبرای پرورش حیوانات ازآرد وکنجاره سایبین به صورت مختلف درتغذیه گاوهای شیرده مرغ ودیگرحیوانات استفاده میشود زیرا کنجاره این نبات درحدود69% پروتین داشته وهم در1000کیلوگرام نبات سبزسایبین 21کیلوگرام واحد غذایی موجود میباشد وهمچنان این نبات اهمیت زراعتی زیادرادارا است . به ریشه نبات مذکورمانند همه نباتات خاندان لیگومی دارای ساختمان مخصوص است که نایتروجن را ذخیره کرده وخواص فزیکی خاک را تغیرمید هد شامل ساختن نبات سایبین درتناوب زراعتی نیزخیلی مفید واقع میشود. درتناوب زراعتی نبات سایبین بعد از گندوم زمستانی جواری سبزیجات منجمله دربذرتوام با جواری بذرمیگردد دراطراف ریشه خود دارای ساختمان های کوچک گره مانند به نامnodule بوده که درطول فصل نمویی خود میتواند 80-90 کیلوگرام نایتروجن رادرفی هکتارزمین بشکل قابل استفاده نبات نصب کند . درمزارع که قلت نایتروجن درآن وجود دارد کشت سایبین به صورت موئثردرموجودیت بکتریای مخصوصjapanicum rhizobium امکان دارد حاصل را بیشتراز30% بلند ببرد یعنی نبات سایبین مخصوص زمین های ضعیف می باشد. باکشت نمودن نبات سایبین خواص فزیکی خاک را بهترساخته وبرای کشت نبات دیگرنایتروجن رابه شکل قابل استفاده درزمین ذخیره میکند. استفاده ازکاه سایبین به حیث (mulch) تخریبات خاک وفرسایش آنراکنترول نموده وبه رای غرس نهال های جوان مساعد میسازد وسایبین باعث نرم شدن زمین گردیده که عملایات زراعتی را سهلترمیسازد درصورتیکه سایبین با بکتریای مخصوص ان(Inoculation) شده باشد به طورموفقانه تحت شرایط مختلف محیطی نموکرده میتواند. این نبات درخاک های نامطلوب نتیجه نسبتآ بهترمیدهد خواص بیولوژیکی: نبات سایببین یک ساله ودارای ارتفاع 1-1 .5 مترمیباشد این نبات دارای ریشه اصلی واساسی بوده که حتی تابه عمق 1.5 متربه زمین فرومیرود ساقه ان راست ودارای شاخچه های متعدد است که توسط پتهای نصواری رنگ ویامویک های جلادارپوشیده شده است . این نبات سه رگه بوده ودرانتهای برگ شکل بیضوی یا نوک داررابه خوداختیارمیکند دروقت پخته شدن ازاکثرانواع آن برگ ها میریزد پلی های که درآن تخم جاه دارد بعضآ راست وبرخی شکلی ماکورا داشته وتوسط پت های نازک پوشیده است که هر پلی دارای 2-4 دانه تخم به خود جای میدهد وزن جسامت تخم ها فرق نموده وزن (1000) دانه تخم سایبیین نظربه انواع آن از400-500 گرام میباشد که البته مربوط به جسامت تخم است. رنگ های تخم این نبات عمومآ زرد- سبز- نصواری وبعضآ سیاه میباشد این نبات درتمام عراضی به شرط که خوب زه کشی شده باشد وهم آب فراوان داشتته باشد بذر شده میتواند یعنی خاک مناسب به رای نبات سایبین نیمه کلی نرم ونیمه ریگی ودارای (ph) 6-5 , 5 باشد مساعد تراست رطوبت زیاد وهوای مرطوب باعث سکتگی درنموی نبات نمی شود. وهم چنان این نبات درابتدا نمویعنی ازوقت سبزشدن تا زمانیکه نبات بالای گل می آید یعنی به گل کردن شروع میکد با مقایسی پنبه مقاومت بیشتر وطولانی تر با خشکی دارند اما بر عکس از تاریخ گل کردن تا رسیدن دانه کمبود رطوبت بطور قابل ملاحظه موجب نقصان حاصل میگردد. رطوبت زیاد هوا در رشد و نمو و افزایش پلی ها اثر مثبت دارد. ولی در صورت که مداویم و بیش از حد ممکن نباشد شرایط مناسب را برای پیدایش امراض قارچی فراهم میکند. اندازه حرارت بالای مراحل مختلفه حیات این نبات تاثیر دارد. تحقیقات که در این باره در امریکا و بعضی ممالک دیگر بعمل آمده نشان میدهد که موقع تشکیل دانه حرارت در حدود 30 درجه سانتی گرید در ازیاد فیصدی روغن رول عمده دارد. اگر درجه حرارت از درجه حرارت متذکره بلند تر شود یعنی در حدود 36-38 درجه سانتی گراد برسد و مدت زیاد عین حرارت ادامه پیدا کند همان است که در رشد ومنوی نبات وقفه رونما گردیده و به حرارت 38-40 درجه سانتی گراد باعث کم شدن تعداد گل و کمی پلی ها کردیده که در اخیر باعث نقصان و کمی حاصل میگردد. مناسب ترین درجه حرارت برای سایبین 27-32 درجه سانتی گراد است که در نشو و نمای آن کمک میکند این نبات به حرارت 6-8 درجه از خاک سر میزند و همچنان سایبین به مقابل مقدار کافی نور و طول روز حساسیت زیاد دارد یعنی طول روز و نور کافی علاوه بر آن که در رشد و نمو نبات کمک خوب مینماید در تشکل گل آن نیز کمک میکند در صورتیکه طول روز کمتر از حد معین باشد رشد نبات به علت کافی نبودن عمل فوتو سنتیز برای جبران مواد لازم که در طول شبانه روز به مصرف میرسد دچار وقفه میشود طوریکه از تحقیقات بر می آید که برای رشد این نبات بطور متوسط طول روز باید 14.5 ساعت باشد که البته این طول روز نیم ساعت پیش از طلوع آفتاب و تا نیم ساعت بعد از غروب آفتاب سنجش گردیده است انتخاب تخم: در انتخاب تخم نکات ذیل باید مراعات شود. برای تخم باید هدف ما معلوم باشد که آیا نبات به مقصد علوفه زرع میشود یا این که به مقصد استخراج روغن و به دست آوردن دانه. در موقع انتخاب نوع تخم برای بذر باید قابلیت توافق نوع مورد نظر با شرایط اقلیمی و خاک منطقه مد نظر گرفته شود . در مورد انتخاب نوع سایبین باید طول عمر نبات مد نظر گرفته شود چه این نبات مختلف النوع بوده عمر نبات( مدت که نبات در زمین باقی بوده و زمین را اشغال میکند) بین (91-152) روز را احتوا میکند یعنی نوع زود رس آن 91 روز نوع دیر رس آن 152 روز در زمین باقی میماند. البته باید طول عمر نبات تا توجه به حرارت خاک (19 درجه سانتی گراد) طول روز 14.5 ساعت و موسم یخ بندی در خزان را مد نظر گرفته و از روی این شرایط فوق نوع نبات انتخاب و بذر کردد که به شرایط نام برده مطابقت داشته باشد. موقعیت جغرافیایی مزرعه نیز در انتخاب نوع اهمیت دارد. چی هر نوع نبات با عرض البلد های خاص قابلیت انطباق دارد. باید برای منطقه مناسب به آن انتخاب کردد. اگر دو ناحیه با عرض البلد جغرافیایی مشابه واقع بوده طول شبانه روز هر دو منطقه یکسان باشد و تنها ارتفاع آن دو منطقه از هم فرق داشته باشد. درین صورت درجه حرارت خاک و تاریخ فرا رسیدن سرما دوعامل دیگراست که باید دروقت انتخاب نوع نبات به آن قیمت قایل شده رعایت ویا عدم توجه به همین عوامل فوق الذکراست موفقیت ویا باعث خساره زراع میگردد. طریقه بذرنبات سایبین آماده کردن زمین برای کشت: برای به دست آوردن محصول بهترباید بستر زمین تا اندازه نرم باشد زمین تحت بذردرحدود 10 روز ازکشت باید اماده شود تادرظرف این مدت گیاهان هرزه شروع به نموکرده وازبین برده شوند درموقع که کشت به صورت ابی صورت گیرد باید مزرعه خوب هموار بوده وبعد ازکشیدن جویه ها آبیاری شود که پستی وبلندی ان اصلاح شده ودرموقع آبیاری اب روی بستر بذر قرار گیرد. درروی تپه های بلند که زود روطوبت راازدست میدهد کشت سایبین جایزنیست. ترتیب کشت: این نبات رابرای استفاده ازدانه آن باید حتمآ خطی بذرنموده تا عملایات ازقبیل خیشاوه کتمن کاری وکلتواتربرای ازبین بردن گیاهان هرزه سهولت اجرا شده بتواند درمناطق که کشت سایبین به طریقه آبی صورت میگرد فاصله یک خط تا خط دیگر(فاصله بین دوخط60-45 سانتی متر) توسیه میگردد تجارب نشان میدهد که کشت سایبین دراین فاصله نسبت به کشت فاصله وسیعتر ازان درحدود 15% حاصل بیشتربارآورده است . درمناطق که بذ رسایبین به صورت للمی کشت میگردد ومقداربارنده گی به حد کافی است که ضرورت به آبیاری نباشد وکود کافی استعمال میگردد وازجانب دیگرزمین حاصل خیز میباشد باید فاصله از90-75سانتی متردربین دوخط باشد اگربذرسایبین به مقصد علوفه ویا کود سبزباشد باید فاصله خطوط حتی المقدور کم باشد اگررطوبت کافی وزمین حاصل حیز باشد بهتراست تخم راتوسط دست به روی زمین پاش داده زیرا دراین صورت علوفه به دست آمده خوبتراما اجزای این عملیه درمناطق خوشک باعث نقصان حاصل میگردد. وقت مناسب بذر: بهترین زمان مناسب کشت این نبات زمان است که ازیک طرف حداقل درجه حرارت هوابه (19درجه سانتی گرد) باشد وازجانب دیگرطورکه درگذشته ذکرنمودیم طول روزازنیم ساعت قبل ازطلوع آفتاب الی نیم ساعت بعد ازغروب یعنی 14،5 ساعت باشد. مقدارتخم ریز: قبل ازتعین مقدارتخم ریز درفی واحد زمین باید ازهرچیز بیشتر درفیصدی نموی نبات توجه کرده زیرا این نبات خیلی زود قوی نموورویدن خودرا ازدست میدهد وحتی ازبذرتخم های که دوسال ازایشان گذشته باشد خودداری کرد بعد ازان که تا توجه به فیصدی مقدارتخم ریز طوری محاسبه گردد که درهریک متر طول (40-35) دانه تخم صالم قابل نموقرار بیگیرد که اگر این موضوع به دقت وارسی گردد درنتیجه ان مقدارحاصل بلند رفته نبات سبز ومناسب رویده رشد کرده وباعث کمی نشوونموی گیاهان هرزه میگردد که دارای اهمیت فوق العاده خوب دربرداشت حاصل میشود برعکس درصورتیکه نبات به قسم سبزرشد نکرده وطورمناسب نه روید ساقه های هربوته به صورت گسترده رشد نموده وپلی های محتوی دانه نزدیک سطح زمین قرارگرفته وموقع برداشت حاصل خصوصآ به طروق مکانیزه قسمت ازآنها ریخته وازبین میرود که نقصان درحاصل تولید میگردد باذکرشرایط فوق الذکراگربه طریق خطی به فاصله (90-15)سانتی متر بذرمیشود برای هرجریب (9-13)کیلوگرام تخم کافی است فیصدی از(60-40) سانتی مترمتغیر باشد درفی جریب از(20-13) کیلوگرام تخم بذرباید درنظرگرفت. عمق بذر: درموقع بذرعمق بذربه جنسیت خاک ودرمحل که رطوبت کافی به ان برسد تعلق میگیرد چنانچه دراراضی نسبتآ کلی عمق بذرآن (3-4) ودرزمین های ریگی عمق بذراز(4-6) سانتی مترصورت میگیرد( علاوه برسطح رطوبت وسختمان خاک) درعمق بذر وجود عوامل ناشی ازبادوگرمی های هوا نیزباید تا اندازه درنظرگرفته شود . مقدارکود مناسب برای بذرسایبین: قبل ازاینکه ضرورت یک نبات به مقدار کود دانسته شود لازم است که مقدار مواد مهم درنبات محاسبه گردد چنانچه در2000کیلوگرام دانه سایبین که اوسط حاصل فی هکتاراست ترکیبات ذیل شامل است . نایتروجن خالص(222kg) فاسفوریک اسید(56kg) پوتاشیم (110kg) سایبین زمانی میتواند حداکثر استفاده را ازمواد موجوده خود بنمایند که(ph) خاک درحدود 6-5،5 بوده وهم بکتریای مخصوص(Rhizbium)درریشه آن به اندازه کافی موجود باشد همان طوریکه ذکرشد با وجود باکتریا های مورد نظر درروی ریشه استعمال کود نایتروجن دار جذب درمورد که زمین خیلی ضعیف استعمال 30کیلوگرام نایتروجن خالص درفی هکتار یا6کیلوگرام نایتروجن خالص درفی جریب موقع بذرضروری وحتمی است زیرادراین گونه موارد استعمال نایتروجن محرک نبات درجذب بیشترفاسفورس نیزمیگردد تعین مقدار پوتاشیم وفاسفورس لازم درهرواحد زمین متناسب به شرایط هرمحل ومستلزم تجزیه خاک متفاوت میباشد اما با وجود همه مقدار کودمناسب برای بذردرممالک دیگر که زرع این نبات دران ممالک رونق خوب پیداکرده قرارذیل اند. نایتروجن خالص ازقرارفی هکتار(45)کیلوگرام فاسفورس خالص ازقرارفی هکتار(60-90)کیلوگرام پوتاشیم خالص ازقرارفی هکتار(45)کیلوگرام سعی گردد که دانه های این نبات باکودکمیاوی درتماس مستقیم قرارنگیرد ازهمین جهت باید کود راقبلا روی زمین پخش کرده وزیرخاک مینماید ویا به صورت جویه ها به فاصله 5سانتی کنارخطوط کشت به عمق 3-7سانتی دورترازتخم متناسب باعمق کشت بریزد قلت مقدار منگانیزدرخاک ازتغیررنگ دربرگ های نبات فهمیده میشود دربعضی ازمناطق درنواحی بین رگ برگ ها رنگ سبزکم رنگ ویا سبزسفیدیدارد نظربه کمبود مقدارمگانیزمشاهده شد ولی رگ برگ ها به رنگ سبز تاوقتی که تمام برگ ها سفید شده باقی میماند وهم کمبود مگانیز عمومآ به شکل نقاط پراگنده درسطح نبات ظاهر میشود که باعث کاهش حاصل نظربه شدت کمبود مگانیز از(10-100%)میباشد این نقصان رامیتوان بامشاهده کمبود مگانیزبا افزودن 2-3کیلوگرام مگانیز درفی هکتارطورجبران نمود که از6-10کیلوگرام سلفیت مگانیزرا با 80-120لیترآب مخلوط ودرمزرعه پاش داده اگرقلت مگانیز درمزرعه دانسته شود بهتراست که 25کیلوگرام سلفیت منگانیز را مخلوط با کود یکجا به زمین قبل ازبذراستعمال نمود که نتیجه ان به مراتب ازپاش دادن ان خوب است. آبیاری Irrigation: نکته مهم وقابل توجه درآبیاری این نبات مواقع وفواصل ابیاری است چی این نبات ازابتدا رشد تازمان گل کردن خشکی ان کمبود اب محتمل شده میتواند ولی ازتاریخ گل کردن تا تشکیل دانه نه باید درمعرض خشکی وکمبود رطوبت قرارگیرد درکشت آبی قبلا کشت باید زمین به نحوآبیاری گردد که رطوبت تاعمق 150-180 سانتی متردرزمین نفوذ کند بعد ازان زمان ابیاری نظربه شرایط منطقه ومقدار خشکی هوا و مشاهده آثار پژمرده گی نبات متفاوت است. در هر صورت رطوبت خاک باید طوری باشد که رشد نبات دوچاروقفه نشود خصوصآ طوریکه ذکر شده مقداررطوبت وابیاری کافی ازشروع گل تارسیدن تخم حایزاهمیت است وعدم توجه به ان به مقدارقابل ملاحظه بالای محصول اثرداشته وحاصل راکم میسازد. عملیات میخانیکی درکشت زارسایبین: این نبات درابتدای نموبه خیشاوه وکتمنکاری ضرورت مبرم دارد خصوصآ کتمنکاری برای شکستاندن قشرسخت زمین وکلوخ های زمین ازمرحله نمو الی زمانیکه نبات ساقه قوی پیدا میکند حتمی است ودرغیران شاید قسمیکه لازم است ساقه نبات خوب قوی نشده وبرداشت شاخچه ها وبرگ وبادرا متحمل نتوانسته بروی زمین چپه شده ودراثرآبیاری با گل ولای ملوث شده ونبات ازبین میرود. ترتیب برداشت حاصل: موقع چیدن این نبات زمان است که دانه ها کاملا رسیده وروی بته به طور تبعی خشک شده باشد که دربالای بته به جز این پلی وکپسول های دانه دیگرکدام برگ سبزباقی نمانده ورطوبت بته درحدود (40%) باشد اگرقبل ازموقع این نبات چیده شده باشده بعد ازچندی چملکی دردانه پیداشده وتخم نبات شکل نامرغوب به خود میگیرد که درعین حال قوی نامیه خودرا نیزازدست میدهد وهمین طورتا اخیربرداشت حاصل باعث ریزش وازدست دان مقدارمحصول میگردد به طورمثال اگردریک مترمربع 40 دانه این نبات ریخته باشد خصاره ان دریک هکتار(65)کیلوگرام ودریک جریب درحدود13کیلوگرام میشود. نگهداری: جای که این نبات نگهداری میشود باید اولا پاک باشد وثانیآ اینکه مقداررطوبت کنترول شود به طوریکه رطوبت ان از13% تجاوزنکند واز15% کمترنگردد که رطوبت کم باعث ترکیدن ومیده شدن تخم نبات گردیده که درنتیجه ارزش کیفی ان پاین امده درقوه نامیه ومقدارروغن ان نقصان میگردد . استفاده ازسایبین جهت تغذیه حیوانات: برداشت این نبات جهت غذای حیوانات زمانی است که دانه های نبات درحال رسیدن بوده وهنوزبرگ های ان نه ریخته است دراین وقت نبات رادرو نموده به مصرف خوراکه حیوانات میرسانند زیرادراین وقت نبات دارای ارزش غذایی بسیارخوب وقابل ملاحظه میباشد یعنی بهترین موقع برای برداشت نبات جهت علوفه زمانی است که دانه ها نیم راس باشد ولی موقع رسیدن دانه ها هم میتوان ازان استفاده کرد. درهرصورت دانه قبل ازنقل دادن به گدام باید نبات از4-6 هفته درمزرعه درهوای ازاد خرمن گردد تاخشک شود وبعد آنرا درگدام ها انبارکرد . امراض وآفات نبات سایبین : نظربه موقعیت جغرافیایی هرمنطقه امکان دارد نبات درمعرض حمله امراض وافات گوناگون قراربیگیرد که تعداد این امراض وافات متجاوز از50 است که طرزمبارزه جلوگیری هریک مستلزم بحث جداگانه است وازطرف دیگر چون این نبات قسمیکه دروطن عزیزما تقریبآ نبات جدید است وتا هنوزدرمورد امراض وافات ان مطا لعات کافی انجام نگرفته اما تحقیق وتجربه بالای ان دوام دارد که بلاخره امراض،افات وجلوگیری ایشان بعد ازنتیجه مثبت ومحقق به نشرخواهد رسید.

29

May

اهمیت باغداری

اهمیت باغداری .I 1- تمام نباتات در زندگی انسانها اهمیت بسزاء خودرا دارد که از انجمله باغداری جایگاه خاص خودرا دارد. درختان وجنگلات در تصفیه هوا و در توازن نگهداشتن اتمسفیر زمین رول زیاد دارد که ضرورت حیاتی انسان به شمار میرود نه تنها انسان بلکه تمام موجودات روی زمین به آن ضرورت دارد. حاصلات باغداری (میوه جات) در تغذیه وسلامت انسان اهمیت بسزاء مهم دارد واین همه محصولات ونتایج اهداث باغها وجنگلات است پس باید در حفظ، ووسعت بخشیدن این شغل مهم بسیار کوشید. 2- اهمیت اقتصادی باغداری به همه واضع وروشن است ولی چند نکته را باید ذکر کرد اینکه باغداری یک شغل پرمحصول وپر عاید است که کار ومصرف کم ولی محصول وعاید خوب دارد. از تحقیقات که محقیقن کرده اند ثابت کرده که حاصلات باغداری 8-12 برابر زیاتر از حبوبات است. عملیات زراعتی در باغداری آسانتر وکم مصرفتر است. میوه مهمترین صادرات ممالک زراعتی را تشکیل میدهد. پس کشور ما که استوار به زراعت است آب وهوای مناسب به باغداری دارد باید کوشش کنیم که باغداری های خودرا عیار به استاندارد های بین المللی بسازیم تا بتوانیم نقش خودرا در بازار های جهانی به شکل که لازم است بازی نمایم. تصمیم گیری : . II شرط اول در اهداث باغ تصمیم گرفتن به آن است که حداقل یک سال قبل از اهداث باید تصمیم گرفت ودر ارتباط با افراد مجرب ومسلکی مشوره صورت بگیرد. مطالعه اقلیم ودر نظر گرفتن شرایط جوی:. III برای باغداری واهداث ان باید اقلیم (آب وهوا،طول فواصل سال، بادها، وغیره) را دقیقا” مطالعه کرده تا دریابیم که کدام نوع از باغ توافق با اقلیم آن منطقه دارد. درختان ومیوجات مختلف به آب وهوای (اقلیم) متفاوت ضرورت دارند. بطور مثال نباتات مختلف در طول سال دوره های مختلف استراحت دارند پس بدین منظور اگر ما نباتات مناطق سرد را در گرم ویا برخلاف گرم رادر مناطق سرد بخواهیم تربیه کنیم نتیجه منفی را بدست خواهیم آورد. همچنان موجودیت بادهای موسمی، فواصل سال این همه در نمو درخت، کیفیت، میوه، وبارداری وحاصل درخت رول مهم دارد. بطور مثال : در مناطق که زمستان برفی وسرد دارند گیلاس میتواند حاصل وعاید خوب داشته باشد ولی باید گفت که نهال های جوان آن مقاومت در مقابل سردی را ندارد. پس باید پیشبین بود که در زمستان نهالهای جوان آن باید از سردی محافظت شود. به همین ترتیب درختان سیب، زردالو مقاوم تر از نهال گیلاس در زمستان است ولی در مناطق بیسار سرد نموبطی دارند، ودر مناطق که درجه حرارت در آن از 5 سانتی گراد پائین نیاید نمو خوب دارد ولی باردار نمیشود. پس این مثالها نشاندهنده آن است که اقلیم ومطالعه آن برای باغداری بسیار مهم است. بهترین وآسانترین طریقه در این مورد مشاهده ومطالعه کردن باغهای همجوار است ودر صورت که موجود نباشد باید با افراد مسلکی وباتجربه مشوره شود. در صورت موجودیت بادهای قوی مؤسمی که خطر به باغ داشته باشد بای در مورد اهداث باد شکنها فکر شود. تمام درختان میوه دار برگ ریز ضرورت به یک وقت معین هواسرد دارد که پائینتر از 5 درجه سانتی گراد باشد تابتواند باردار شود ومیوه بگیرد. وقسم که قبلا” ذکر نمودیم در مناطق که درجه حرارت از 5 پائین نیاید درختان نمو سریع خواهد داشت ولی میوه نمگیرد. انواع مختلف درختان میوه دار به مدت مختلف هوا سرد ضرورت دارد.به جدول زیر مراجعه کنید: جدول ضرورت به هوا سرد درختان میوه دار ضرورت به روز ضرورت به هوا سرد به ساعات اسم نبات 34- 84 روز 800 – 2000 ساعت سیبهای مروج 11 – 22 روز 250 – 500 ساعت سیب که به مدت کم هوا سرد ضرورت دارد 11 – 38 روز 250 – 900 ساعت زردالو 13 – 46 روز 300 – 1100 ساعت شفتالو 22- 54 روز 500 – 1300 ساعت آلوبالو 4 روز 100 ساعت انگور میوه جات همچو بادام، زردالو، وگیلاس در مناطق که در زمستان برف نمیبارد میوه نمیگیرد. ومیوه جات که ضرورت به 300 الی 500 ساعات هوا سرد دارد در جاهای که برای2 الی 3 بار برف ببارد میتواند میوه میگیرد. اگر این برف در مدت یک الی دو روز آب هم شود فرق ندارد. برای انتخاب نوع میوه مثل که قبلا” ذکر گردید مشاهده کردن باغهای اطراف بسیار مؤسر واقع میشود ودر صورت عدم موجودیت آن باافراد مسلکی وبا تجربه مشوره نمائید. میوه های که در نقاط مرکزی افغانستان یعنی در ولایات میدان وردگ،کابل، غزنی، لوگر،پروان،کاپیسا،وبامیان دهاقین کشت میکند عبارتند از: سیبهای زرد یا گولدن دیلیشیز سیبهای سرخ یا رید دیلیسیز سیب گالا سیب جورس یا سمرید زردالو امیری، زردالوقیسی، زردالو چرخی، زردالوشکرپاره، زردالوساقی،زردالو کورپه،زردالوبید مشک اشتقی گل باغ بادام نان پریال، بادام کارمل، بادام ستاربائی،آلوبالو بنگ،آلوبالو سویت چیری یا قلب شیرین،الوبالو چیلا، آلوبالولاپین انگور کشمش،انگور فیلم بی دانه، انگور رید گلوب، کشمشی تاشکندی، عاقلی، طائیفی ویکتعداد دیگر از ورایتیهی مختلف. انتخاب زمین:. IV بعداز انتخاب نوع مناسب به اقلیم موجوده آن منطقه، بایددقت در انتخاب زمین شود که در انجا باغ را میخواهیم اهداث کنیم یعنی نوعیت خاک آن را مطالعه نمائیم تا بفهمیم که رشد درخت در آن چطور خواهد بود و کدام نوع ازدر خت توافق خوبتر درآن دارد. بطور مثال: نمو در خت در خاکهای لومی یا گدوله سریع وقوی است . اما در خاکهای کلی یا زردگل بسیار بطی وضعیف میباشد ودرختان خوردوناتوان بارمیاورد. وخاکهای زیاد ریگی برای باغداری انقدر مناسب نمیباشد. مارکیتینگ: . V یک مسئله مهم دیگر عبارت از بازاریا مارکیتینگ است که دقت باید شود تا جنس ونوع انتخاب شده مشتری در بازار داشته باشد یاهم امکانات انتقال، پروسس، وفروش آنرا در نظر گرفته باشیم تا در اینده به چنین مشکل دچار نشویم. پس پیدا کردن بازار( مارکیت) برای محصولات یک جز مهم باغداری بشمار میرود تا بتوانیم طبق ضرورت بازار جنس را به بازار عرضه نمائیم. موضوع مهم دیگر که قبلا” از اهداث باید دقت در آن صورت بگیرد انتخاب نهال ومشاهده کردن قوریه میباشد که در آنجا باید نهال مورد ضرورت انتخاب وراجع به قیمت وتعداد همرای قوریه دار گپ زده شود، تا بتوانیم در وقت معین نهال خوب وعالی رابه زمین خود انتقال بدهیم. وقت بهترانتخاب نهال ماه سنبله ومیزان است که نهال نمو خود را در قوریه تکمیل کرده وهنوز برگ میداشته باشد. سرمائیه :. VI اهداث یک باغ به یکمقادر سرمائیه ابتدائی ضرورت دارد که قبلا” آنرا باید اماده ودر نظر داشته باشیم. این سرمایه برای آماده کردن نهال، زمین،ترانسپورت، ادویه جات زراعتی ویک سلسله سامان آلات ضرورت میشود.زیرا باغداری شغل تقریبا” دیرراءس است یعنی صرف بعد از چند سال میتوان حاصل گرفت پس برای این موضوع باید پیشبین باشیم. آماده کردن زمین: – VII بعد از برسی تمام این مسایل قبل از اهداث یک باغ زمین منتخبه راباید آماده غرس نهال کرد. چون بعد از نهال شانی نمیتوان که تمام عملیات دلخواه خود را در زمین انجام بدهیم پس قبلا” باید زمین راخوب هموار کرده و به شکل منظم کردبندی نمائیم، سیستم آبیاری منظم را تنظیم نمایم تا در آینده به مشکل مواجه نگردیم، اشجار غیر ضروری درزمین ویا اطراف انرا ازبین ببریم،کردها را نرم ساخته وحاصلخیزی زمین راتوسط انتقال کودهای حیوانی بلند ببریم. این همه موضوعات است که عملیات زراعتی رادر آینده آسانتر میسازد. زمین خوب نرم وقلبه عمیق گردد در صورت امکان توسط تراکتور قوی قلبه عمیق صورت بگیرد. نقشه ودیزاین باغ: – IIX مرحله بعدی در اهداث باغ نقشه ودیزاین آن است. چونکه یک نقشه ودیزاین درست در اهداث باغداری رول مهم در حاصلخیزی، کیفیت میوه، وعملیات زراعتی دارند. طریقه های مختلف نقشه کشی ودیزاین وجوددارد که در اینجا صرف از چند نوع معمول واسان ان یاداوری مینمایم. 1- شکل مربع این سیستم فعلا” مورد استفاده قرار نمیگرد زیرا ضایعات زمین دران زیاد است وعملیات زراعتی را مشکل میسازد. 2- شکل مستطیل این سیستم مروجترین شکل دیزاین است زیرااز ضایعات زمین جلوگیری کرده وعملیات زراعتی در ان به سهولت انجام شده میتواند. ویکی از شکل بهتر دیزان در باغداریها است. 3- شکل سترنجی فوائد این شکل در گنجانیدن نهال زیاد در عین زمین است ولی وقت درخت به ثمر میرسد تمام عملیات زراعتی را در باغ به مشکل مواجه میسازد و واضعا” که بالای کمیت وکیفیت میوه تاثیر سؤدارد.وتوسعه نمیشود. برای اشکال ذیل طریقه های مختلف نقسه کشی وجوددارد که دو نوع مهم آنرا برای تان به معرفی میگیریم. 1- طریقه تخته ئی(ویا نشانی با میخ چوبی) در این طریق ضرورت به رجه، کج، میخهای چوبی، متر وتخته مخصوص است. طریقه بسیار مروج وتخنیکی است . اولا” در یک طرف یا هم در وسط زمین شرقاَ وغرباَ یک خط مستقیم میندازیم که این خط را به نام خط اساسی نیز یاد میکندبعدا”خطوط مستقیم دیکر را به زاویه 90 درجه از خط اساسی به سمت شمال وجنوب بالای خط اساسی قرار میدهیم خطوط مذکور را توسط متر به اندازه های دلخواه خود که برای فاصله ها بین قطارها تعین کردیم تقسیم مینمایم فواصل بین دو درخت راتعین میکند.بعدا” در فواصل معین آن میخهای چوبی میکوبیم که جای شاندن نهال رانشان میدهد. باید تعداد میخهای چوبی دوچند تعداد نهالها باشد. بعدا” یک تخته چوبی که به نام تخته نهال شانی یاد میکند این تخته 1متر و25 سانتی متر طول 15 سانتی متر عرض و 2 سانتی متر ضخامت دارد که از این تخته استفاده میکنیم. طریقه استعمال تخته نهال شانی : تخته بشکل در زمین قرار میگیرد که خالیگاه وسطی در قسمت میخ کوبیده شده قرار بگیرد، بعدا” خالیگاهای دو طرف تخته را میخ چوبی میکوبیم و میخ وسطی را کشیده تاجای برای کندن چقورک ازاد گردد ووسط دومیخ را به اندازه یک متر دایروی کندن کاری میکنیم. خالیگاهای آطراف خالیگای مرکزی که بعد از کندن کاری در وقت نهال شاندن همان تخته چوبی رادر وسط دو میخ کوبیده شده قرارداده وخالیگاه وسطی تخته جای شاندن نهال است 1- قراردادن تخته در میخ اصلی 2- کوبیدن دو میخ اطرافی 3- کندن چقورک برای نهال شاندن 4- قراردادن نهال در چقورک 2- طریقه رجه ویا خاده چوبی این اسانترین طریق برای نقشه کشی است که در هر جای میتوان به اسانی تطبیق نمود.دراین طریقه ضرورت به رجه، کج، دو دانه خاده چوبی ویاریسمان (10 متر) ویک دانه متر ضرورت است. اولا”در یک طرف زمین یک خط مستقیم کشیده و یک خط دیگر را به زاویه 90 درجه از خط اساس توسط کج به طرف دیگر زمین کش میکنیم ، بعدا” هردو طرف خط را به اندازه که شاندن نهال را پلان کرده ایم نشانی میکنیم یعنی 4متره یا پیج متره بهر اندازه که فاصله بین دودرخت راتعین کردید بهتر است توسط میخهای چوبی آنرا نشانی نمایم. بعدا” که هر دو طرف را نشانی کردیم وا ز همین دوخط اساسی نقشه اندازی نهالهای باقی مانده را توسط خادهای چوبی ویا ریسمان شروع میکنیم خادهای چوبی یا ریسمان به اندازه که شاندن نهال را در پلان گرفته ائید باید باشد یعنی اگر باغ را میخواهید سه متر در چهارمتر فاصله بین دو درخت تعین نماید پس یک خاده چوب باید سه متره ودیگر آن چهار متره باشد. در این طریقه سه نفر ضرورت است که ریسمان و یا خاده ها را باخود داشته ودر جاهای درست آنرا تنضیمم نماید که یک انجام از هر دو خاده را یک دوخط آساسی که نهال به دیزاین مستطیلی 3متر در چهار متر شانده شده آند شخص نقل میکند وانجام های دیگر را هر کدام یک نفر در دست میداشته باشد. هر کدام که یکی از انجام ها را در دست دارد آنرا با جای قبلا” نشانی شده یا نهال شانده شده وصل میکند و شخص که هر دوانجام ریسمان ویا خاده چوب را در دست دارد موقیعت جای شاندن نهال جدید است. وبهمین ترتیب تمام زمین را میتوان نقشه کشی نمود. فاصله بین درختان : – IX روشنی آفتاب وبرگ درختان دو عامل عمده حاصل دهی در درختان است . برگ که به شکل یک فابریکه غذا سازیدر در خت است، درخت را اماده بارداری یعنی میوه گرفتن میسازد. وبرگ این کار را وقتی میتواند خوبتر انجام بدهد که روشنی کافی آفتاب به ان برسد. پس باید در یک باغ درختان به اندازه زیاد غلو نباشد که یکی بالای دیگر سایه به افگند. در ختان مصافه کافی در قطارها باید داشته باشد تا از یکطرف عملیات زراعتی را اسان کند ( دواپاشی ها، انتقال وجمع آوری حاصل، شاخه بری وغیره) وهمچنان روشنی کافی نور آفتاب به تمام درختان برسد. برای تعین کردن انداره بین درختان کدام فورمول خاص موجود نیست که فواصل بین درختان رادر تمام مناطق توسط آن معلوم نمود چونکه رشد نبات در مناطق مختلف از هم متفاوت است. باز هم برای افزودن معلومات شما جدول زیرا ارائیه میگردد: تعداد دختان در یک جریب اندازه به متر نوع درخت نمبر 2×3.25 سیب استاندارد در پائیه مادری( 9 ) 1 1.75×3 سیب سوپر در پائیه (9) 2 3.5x 5.5 سیب استاندارد در پائیه111 یا 106 3 3×4.5 سیب سوپر در پائیه 111 یا 106 4 4X6 سیب استاندارد در تخم (در نهال جوان) 5 4X6 زردالو 6 4X6 4.5- 3 یا بادام 7 6×6 گیلاس 8 2.5×2.5—2×3 انگور 9 5X15یا 9X9 چارمغز 10 3X3 یا 6X6 انار 11 3X5 یا 6X6 شفتالو 12 گرد افشانی وضرورت به آن – X گل هر در خت ضرورت به القاءشدن دارد تا میوه بگیرد. یعنی گرده یک گل باید بالای گل دیگر بریزد . بعضی درختان قابلیت این را دارد که خود بخودی در انها القاء صورت بگیرد، ولی یکتعداد ازدرختان ضرورت به جنس دیگر از همنوع خود دارد تا القاء شود. بطور مثال: نوع سیب زرد توانائی القاء خودبخودی را دارد وزردالو هم همین قابلیت را دارد، ولی سیب سرخ ( گولدن دیلیشوز) این توانائی را ندارد وضزوزت به جنس سیب دیگر در پهلوی خوددارد تا القاء در آن صورت گرفته وباردار شود. بدین خاطر باید در باغ باید از انواع واجناس مختلف درختان میوه در باغهای خود استفاده کند تا فیصدی حاصلخیزی آن بالا برود.یعنی اگر میخواهیم که یک باغ سیب گولدن دیلیشوز یا سیب سرخ داشته باشیم حتما” باید برای هر6 یا 8 درخت سیب یک درخت سیب زرد نیز در باغ داشته باشیم.به نقشه زیر دقت کنید. که این اصل در باغهای گیلاس نیر خیلی مهم است. همچنان موجودیت یکتعداد حشرات برای باغ دروقت گرد افشانی بسیار مهم است باخصوص زنبور عسل . تجارب نشان داده است دز باغ که زنبور عسل در وقت گرد افشانی موجود باشد تقریباَ 30 % در حاصلات ازدیاد میتواند بیاورد. دروقت پلان نمودن باغ موضوع گرد افشانی باید در نطر گرفته شود وباید دو نوع همان درخت میوه که در یک وقت گل میکند تقسیم بندی شود. نقشه تقسیم بندی جنسهای مختلف در یک باغ شکل تقسیم بندی دانئی شکل تقسیم بندی قطار غرس کردن نهال ویا نهال شانی: – XI شرایط ذیل در نهال شانی باید مراعات گردد: 1- در بهار که نهال هنوز از خواب زمستان بیدار نشده باید نهال شانی صورت بگیرد 2- بهترین نهال آن است که مستقیما” از قریه کشیده شده و شانده شود 3- در وقت نهال کشی باید کوشش شود که نهال با تمام ویا حد اکثر ریشه آن کشیده شود 4- ریشه های نازک نهال باید در معرض مستقیم شعاع آفتاب وباد قرار داده نشود ونم دار نگهداری شود 5- برای بهتر نگهداشتن وانتقال نهال بهتر است تا نهالهای کشیده شده از قوریه را در یکه کاغذ مرطوب ویا بوره آره نم دار با پلاستیک بپیچانیم. 6- در صورت که به منا طق دوردست نهال انتقال داده میشود ویا به مدت طولانیتر نگهداری میشود باید تمام بدنه نهال را در بوره آره مرطوب و پلاستیک پیچانده شود ودر جاهای سرد نگهداری شود. 7- نهال باید عاری از مرض باشد 8- قطر نهال متوسط باشد که نه بسیار دبل ونه هم نازک باشد 9- پایه مادری وپیوند نهال معلوم واطمینانی باشد 10 – نهال باید یکساله باشد 11- نوع وورایتی ها مختلف از هم جداگانه بسته بندی شده ونشانی گردد. 12- قبل از نهال شانی نهالها را برای 6-12 ساعت در آب گذاشته تا ریشه آن خوب آب بگیرد ویک یک برای شاندن ازاب کشیده شده وشانده شود. 13 – چقری که برای شاندن نهال اماده شده باید به آندازه60- 120 سانتی قطر40-60 سانتی متر عمق 14- دروقت کندن چقورک باید خاک سطحی زمین الی 20 سانتی به یک طرف و خاک تحطانی آن به طرف دیگر جمع آوری گردد. 15- در وقت شاندن نهال ابتدا خاک جمع آوری شده از سطح زمین را بالای ریشه های نهال انداخته وبعدا” خاک باقی مانده روی زمین را بالای آن میندازیم و80% چقورکها از خاک پر شده و خوب تخته گردند تا در وقت آبیاری از نشست زیاد جلوگیری شود. 16- برای هرنهال به اندازه نیم پاو کود فاسفیت دار انداخته شود 10-7 سانتی دور تر از ریشه درخت 17- بعد از تمام کردن عملیا ت ذکر شده نهالهای تازه شانده شده دفعتاَ ابیاری گردد. 18- نهالها باید مستقیم شانده شود وبعد از ابیاری دوباره کنترول گردد. در صورت که بعضی شان کج شده باشد راست گردد. 19- بعد از زنده شدن نهال وقتکه به اندازه 7-10 سانتی نوده کشید کود یوریا استعمال گردد(بطور اوسط 25 گرام) واین کار بعد از هر دو ابیاری تکرار گردد. 20 – کود باید در دورادور نهال به اندازه چند انچ دورتر از تنه نهال انداخته شود. ودایماَ قبل از ابیاری کود داده شود، ویا هم بعد از ابیاری وقتکه زمین وتر گردید کود یوریا با خاک مخلوط شود وروز پنجم ابیاری گردد. 21- گیاه هرزه و امراض نهال کنترول گردد. شاخه بری : – XII شاخ بری در نهال به مقاصد ذیل اجراء میشود: 1- بخاطر چوکات بندی بهتر وخوبتر درخت جوان 2- برای بلند بردن کیفیت میوه 3- بلند بردن حاصلات درخت 4- جوان نگهداشتن درخت برای سالهای ذیاد. 5- کنترول امراض وحشرات 6- برقرار نمودن موازنه وتعدل بین تعداد شاخها، برگ، ریشه وتنظیم نمودن مواد غذائی در قسمتهای مختلف درخت 7- کنترول سال بر شدن 8- جلوگیری از شکستن شاخه ها در اثر ازدیاد میوه شرایط ذیل در شاخه بری مراعات گردد: الف: وقت وزمان شاخه بری : بهترین وقت شاخه بری برای هرنوع از درخت دوره استراحت درخت است. یعنی وقت که تمام برگ درخت بریزد وفعا لیتهای فیزیولوژیکی درخت توقف بیابد.که در مناطق مختلف شاید این زمان مختلف باشد ولی در اکثریت مناطق مرکزی افغانستان درماه میزان بعد از جمع اوری حاصل وبرگریزی این عملیه را اجراء میکند.ولی در یکتعداد مناطق گرم میتوان این عملیه را در ماه سنبله بعد از جمع اوری حاصل که هنوز برگ هم امکان دارد در در خت موجود باشد میتوان شاخه بری نمود زیرا در این وقت شاخه های خشک در خت به خوبی شناخته میشود. در صورت که دسترسی نتوانستید به شاخه بری در اوقات ذکر شده میتوانید در مناطق گرم در شروع زمستان ودر مناطق سرد در آخر زمستان شاخه بری نمائید ولی باید متوجه بود که قبل از زنده شدن درخت ویا پندک کردن در خت این عملیه باید صورت بگیرد. ب: تمام وسایل ضروری شاخه بری قبلاَ آماده واساس باشد.(قیچی، آره، وسه پائیه برای درختان کلان) ج: درصورت که تجربه شاخه بری نداشته باشید ابتداء همراه به یک شخص باتجربه یکجا کار وشاخه بری نمائید. د: تمام سامان آلات شاخه بری باید پاک نگهداری شود زیراامکانات انتقال امراض ازیک باغ به باغ دیگر توسط آن وجوددارد. د: سطح برش شده هموار ومایل وهمسطح پوست صورت بگیردتا قسمت قطع شده زود ترمیم گردد. و: قسمت قطع شده باید توسط موم ویا رنگ روغنی پوشیده شود تا از بروز افات وامراض حیوانی جلوگیری شود نوع واندازه شاخه بری مربوط است به: 1- عمر درخت 2- اسکلیت وچوکات بندی درخت 3- خواص نموئی درخت 4- خاصیت سال بر شدن درخت شاخه بری به دو قسم است: – شاخه بری شاخ مرکزی I – شاخه بری میان خالیII شاخه بری شاخ مرکزی اکثرا” در میوه جات گوشت دار استعمال میشود مانند سیب، ناک، بهی وغیره 1- نهال جوان به آنداره 80 سانتی متر بلند از سطح زمین قیچی وقطع میگردد 2- در سال دوم سه یا چهار شاخ اساسی در درخت باقی مانده ودیگر تمامی شاخ ها قیچی میگردد: که شاخهای مذکور خصوصیات ذیل را باید داشته باشد: الف- هر شاخ زاویه 45 در جه را نظر به تنه درخت بسازد ب- در قسمت های مختلف محیط درخت قرار گرقته باشد(شمال،جنوب،شرق، وغرب) ج- نظر به امتداد تنه درخت 7-15 سانتی از هم مصافه داشته باشد. 3- شاخه های اساسی باید کوتاه گردد به اندازه باید کوتاه گردد که تنه درخت توسط شاخه های آن پوشیده شود وهیچ قسمت آن لچ نماند 4- شاخچه های اطرافی شاخه های اصلی در صورت قطع گردد که اگر بسیار غلو باشد وبالای یکدیگر سایه افگنده باشد در این صورت به اندازه های لازم قطع گردد. 5- در سال سوم شاخها مذکور نمو خوب کرده و هر شاخ 2-3 شاخ قوی در آن نمو میکند که یک تعداد شاخچه های ضعیف هم در اطراف ان نمو میکند. برای هر شاخ اینبار شاخه های اطرافی منظم را انتخاب مکنیم.شاخچه هارا برای دفعه دوم نیز کوتاه مکنیم تا برای میوه گرفتن شاخچه های اطرافی در ان نمو کند. 6- در صورت داشتن جای کافی در درخت میتوان شاخچه ای ضعیف رابرای میوه گرفتن نگاه کرد ولی اگر سایه زیاد میکرد ومزاحمت به شاخچه های دیگر میکرد قطع نماید 7- به همین ترتیب همه ساله میتوان به منزل دادن درخت ادامه داد ولی متوجه باید بود که فاصله بین دو منزل کمتر از 70 سانتی نباشد. و اضافه از سه منزل برای درخت ضرور نیست. 8- درخت باید شکل را به خود اختیار نماید که به تمام نقاط آن افتاب کافی برسد. 9- هر سال شاخهای مرضی خشک، باید قطع گردد و همه ساله شاخه بری صورت بگیرد. زاویه بین شاخ و تنه درخت 75cm مصاف بین دو منزل45 درجه مصاف بین دو شاخه +10cm 45 سانتی متر مصافه قیچی کردن نوده شاخه بری میان خالی : این سیستم شاخبری در درختان خسته سنگی صورت میگیرد واین سیستم شاخه بری فاقد شاخ مرکزی است یا لیدر است. در این سیستم قسم که قبلا” در سیستم شاخه بری درختان میوه گوشتی ذکر گردید در سال اول نهال را به اندازه 80 سانتی متر از زمین قطع میکنیم ، در سال دوم سه الی چهار شاخ اساسی با خصوصیات که قبلا” ارائه گردید انتخاب میکنیم ودر سالهای بعدی برای همین شاخ های اساسی همه سال شاخه های اطرافی را انتخاب میکینیم و شاخ مرکزی در این درختان قطع میگردد صرف برای همین 3-4 شاخ اطرافی رشد میدهیم. یاداشت: در درختان بادام شاخه های که گل میگیرند الی پنج شال قابلیت وتوانائی بارداری رادارد وبعد از پنج سال این قابلیت را ازدست میدهد وشاید خشک شود پس برای تجدید کردن این درختان باید به تدریج شاخه های کهنه آن قطع گردد. در صورت که درخت شاخه بری نشود امکان دارد که یک سال خوب حاصل بدهد ولی به سال قبلی این توانائی را از دست میدهد ودرخت سال بر میشود. برای انکه توازن میوه را نگاه کنیم باید همه ساله شاخ بری نمایم. در حالت نورمال یک در خت باید هر سال به اندازه 50 سانتی متر نوده بزند. ولی بد بختانه که در یکتعداد مناطق افغانستان که باغداران شاخه بری نمیکند نمو در تشکیل نوده های نو بسیار بطی است. تفاوت شاخه بری میوه جات گوشت دار وخسته سنگی خسته سنگیها میوه جات گوشت دار سیستم میان خالی سیستم یدز مرکزی عمر سپر زردالو 2-3 سال عمر پندک میوه از 8-10 سال در اثنای فصل نموئی بعد از رفع حاصل قبل از برگریزی شاخه بری صورت میگیرد وقت شاخه بری در آخر زمستان واوایل بهار ( در حالت استراحت) مقدار زیاد نایتروجن استعمال شود که مقدار انرژی ذیاد میشود ومیوه زیاد تولید میکند مقدار کم نایتروجن باید استعمال شود زیرا ذیاد آن باعث تولید شاخ میگردد ومیوه کم میگیرد در انگور تاکها انواع واقسام زیاد سیستم تربیوی وجوددارد که از انجمله سیستم های زیل را میتوان نام برد 1- چتری مانند 2- نوده های یک جانبه 3-کوردان سیستم (در تاک شاخه بری تقریباَ 50 در 50 میباشد که) 4- چیله در انگور کشمشی به 2-3 پندک قطعه مینمایم که ینام سپور پرونیننگ یاد میشود ودر انگور دانه کلان به 10 -15 پندک قطع میگردد. کدام شاخها در مجموع درختان باید قطع گردد: 1- شاخهای که دارای زاویه خورد باشد یعنی کمتر از 40 درجه 2- شاخهای که زاویه بیسیار کلان میدلشته باشد واحتمال شکستن آن در زمستان یا در وقت میوه گرفتن باشد 3- شاخهای که بالای یک دیگر قرار گرفته باشد 4- شاخهای که باهم موازی بوده ودر اینده باعث مزاحمت یک دیگر میگردد. 5- شاخهای مرضی 6- شاخهای که عمودی یابه طرف پائین نمو داشته باشد 7- شاخهای شکسته 8- شاخهای خشک و غلو که مانع داخل شدن شعاع افتاب به مرکز درخت میگردد. استعمال کود در باغداری ها: – XIII رشد مطلوب گیاه م محصول حد اکثر کیفیت وکمیت محصول مستلزم وجود مقدار کافی ومتعادلی از عناصر پر مصرف وکم مصرف در خاک است. هر نبات برای رشد ونمو خود ضرورت به مواد ضروری دارد ونباتات این مواد را از زمین جذب میکند. پس باید زمین قدر کافی این مواد را در خود داشته باشد. ولی برای غنی شاختن وحاصلخیزکردن زمین دهاقین توسط انتقال پاروهای حیوانی، کودهای مختلف النوع به زمین میتواند در حاصلات خودرااز لحاظ کمی وکیفی بهبود ببخشد. در باغداری استعمال کود یوریا بسیار مهم است وباید همیشه در وقت وزمان مناسب به اندازه های مناسب استعمال گردد. اوقات مناسب استعمال کود: بخاطر که درخت بتواند بشکل عضمی از کود استعمال شده استفاده کند باید در وقت مناسب رشد نموئی کود یوریا استعمال کند. 1- بهترین از طریقه ها این است که چند بار در یکسال باید استعمال گردد که همه به این نظر مافق هستند 2- استعمال کود در اوخر بهال واوایل تابستان کمک در پختگی نوده های تازه رویده کمک میکند تا از یخ زدگی زمستان در آمان باشند. 3- بعد از جمع اوری میوه استعمال کود میتواند برای حاصل دهی در سال بعدی مؤثر باشد 4- در ماه عقرب نیز میتوان کود را استعمال نمود. زیرا بعد از یخ زدگی زمین یوریا به امونیم تبدیل شده وزرات خاک میچسپد که توسط باران وابیاری ازبین نمیرود . ولی بعد از سپری شدن دوره یخبندی در شروع بهار امونیم به نایترت تبدیل شده و میتواند خیلی مؤثر واقع شود در شروع بهار. 5- استعمال کود یوریا در بهار ضرورت نبات را زیاد مرفع میسارد. اندازه استعمال کود: اندازه ومقدار کود نظر به نوع درخت،عمر وحاصلخیزی خاک فرق میکند. بطور عموم در نهالهای که نمو بسیار قوی دارند استعمال کود توصیه نمیشود ولی در نهال های ضعیف برخالف حتمی است. سال اول 30-60 گرام یوریا سال دوم 60- 90 گرام یوریا سال سوم 90 – 120 گرام یوریا ولی یک فورمول دیگر نیز برای استعمال کود در درنهالهای ضعیف میتوان استفاده کرد. به اندازه 100 گرام برای هر نهال یک ساله کود یوریا استعمال میشود وبه اضافه هر سال 100 گرام علاوه میگردد الی سال 10 که بعد از سال دهم میتواند این مقدار الی 1.5 کیلو در هر سال به رای هر در خت استعمال شود در چند دوره مختلف در یکسال طریقه های استعمال: بهترین طریقه که همه به آن مؤفق هستند استعما ل دوز معین در چند دوره به در خت بسیار مؤثر واقع شده است چونکه درخت میتواند حد اکثر ضرورت خود را از آن جذب مکند. یعنی اگر بخواهیم برای یک درخت 1.5 کیلو کود یوریا بدهیم بهتر است که آنرا به چهار حصه مساوی تقسیمم کرده ودر 4 وقت مختلف به درخت استعمال کنیم. بهترین طریق استعمال کود مخلوط کردن آن همراه با خاک است که کود را به شکل خوبه با خاک مخلوط کرده با به ذرات خاک بچسپد وبعداَ ابیاری نمایم. در صورت که امکانات مخلوط کردن کود همراه با خاک نباشد میتوان آنرا در اطراف در خت پاش داده ودفعتاَ ابیاری نمایم. طریقه پاش دادن کود در اطراف درخت بادام که زیاتر ضرورت به کود یوریا دارد و حد اقل برای یک جریب زمین شالانه بای 2 بوری کود یوریا استعمال گردد در 2-4 مرتبه ویا برای هر درخت 625 گرام در دومرتبه ویا 312 گرام در چهار مرتبه استعمال شود. بادام قابلیت جذب مواد دیگر را از زمین دارد ولی صرف در بعضی از موارد در زمین های که کمبود آهن وجست دارند درخت به کمبود این مواد مواجه میشود. کنترول امراض وحشرات: – XIV درختان انواع و اقسام بسیار زیاد از امراض وحشرات رادارد . و متعاسفانه که در افغانستان به شکل در در تحقیق وکنترول آن کدام اقدام وسروی صورت نگرفته که تعداد دقیق از تعداد امراض وحشرات را معلو کند. مرض عبارت از بر هم زدن سیستم نبات را گویند ویا برامدن نبات از حالت عادی به یک حالت غیر عادی. عاملین مرض در نباتات زیاد است ازجمله میتوان قارچها، فنگسها، حشرات، ویروس وغیره را نام برد. حشرات مفیده 7% حشرات مضره 3% و حشرات که نه مضر ونه مفید است 90% اند. عموماَ به سه شکل حشرات را میتوان کنترول کرد: 1- میخانیکی 2- بیولوژیکی 3- کیمیاوی 1- کنترول میخانیکی : در این طریقه مامیتوانیم توسط بهتز انجام دادن عملیات زراعتی ودست کنتزول نمایم. که قلبه کردن زمین، شاخه بری، ازبین بردن گیاه هرزه، سوختاندن ویا دور نمودن برگها، بسته نمودن کارتن به تنه درخت، وغیره طریقه های میباشد که ما میتوانیم مرض رابدون مصرف و استعمال ادویه کنترول نمایم 2- کنترول بیولوژیکی: در این نوع کنترول ما حشرات مضره را توسط حشرات مفیده شکار میکنیم. در این نوع کنترول به تحقیقات و لابراتوارهای زیاد ضرورت است که در کشور ما در شرایط فعلی انقدر مورد استعمال نیست. و دواپاشی های کیمیاوی ذیاد باعث از بین رفتن حشرات مفیده نیز میگردد. کنترول کیمیاوی : در این نوع کنترول از ادویه جات کیمیاوی (زهر) استفاده میشود. در صورت که مز ض از کنترول میخانیکی وبیولوژیکی خارج شود. یعنی اگر مرض از 40 -50 % بالا برود در این صورت از ادویه جات کیمیاوی کار میگیریم.که انواع واقسام مرض فرق میکند وهمچنان ادویجات کیمیاوی نیز به هر مرض فرق میکند که باید متوجه باشیم وهر دوا را در جایش استعمال کنیم. تمام ادویه جات کمیماوی در زراعت به سه دسته تقسیم میشود: برای گیاه هرزه herbicides-1 : مثلاَ در پهن برگها ادویه( 2-4 دی) و یا در گیاهان سوزنی برگ مثل جودر،یولاف، کبل وغیره میتوان از ادویه پوما استعمال میشود. حشرکش))Insecticide-2 حشره کشها به سه دسته تقسیم میشود: 1- سیستیمیک که ادویه اولاَتوسط نبات جذب شده ووقت که نبات تحت حمله حشره قرار بگیرد واز نبات مذکور استفاده کند بالای حشره تاثیر میکند. مثل ادویه میتاسیتاکس 2- تماسی : ادویجات که توسط تماس مستقیم بالای حشره تاثیر میکند. 3- تنفسی: ادویه جات که توسط حشره تنفس شده وبالایش تاثیر میکند. برای امراض فنگسی Fungicides-3 : این ادویه برای امراض قارچی وفنگسی به کار میرود مانند امراض خاکسترک سیب وانگور محلول لایم سلفر، ویتبل سلفر. در وقت استعمال ادویه نکات ذیل را جداَ باید در نظر گرفت: 1- ادویه از دست رائس اطفال، حیوانات دور نگهداشته شود 2- در وقت انداختن ادویه در محلول پاش از تنفس نزدیک انسان جلوگیری بعمل آید. 3- در وقت استعمال ادویه باید لباس جداگانه (دریشی) دست کش، عینک، ماسک، کلا داشته باشد. 4- در وقت استعمال ادویه ازکشیدن سگرت، خوردن ونوشیدن به کلی خلوگیری شود. 5- ادویه پاشی در وقت باد صورت نگیردویا به سمت موافق آن صورت گیرد. 6- بعد از ختم کار تمام سامان آلات خوب شسته وپاک گردد. 7- آب وادویه باقی مانده محلول پاش باید در جای گوشه دور ازآب نوشیدنی انداخته شود. 8- ادویه جات زراعتی باید نزدیک ادویه جات انسانی حیوانی وخوراکه باب نباشد. 9- بعد از ادویه پاشی دست وروی با تمام بدن به صابون شسته شود. مراحل ادویه پاشی در درختان میوه دار: از تجارب چندین ساله معلوم گردیده که ادویه پاشی درختان میوه به مراحل ذیل صورت میگیرد. 1- مرحله استراحت : در ماه حمل ویا وقتر از آن که نبات در حالت استراحت باشد( لایم سلفر). 2- مرحله دوم زمانکه درخت شروع به گل کردن کرد یعنی هنوز گل نکرده ولی پندک گلابی رنگ شده باشد.(میتایل پروتایان، فینول ریت، سایپرمیترین، ) 3- مرحله سوم عبارت از تشکیل میوه است یعنی بعد از گل کردن که میوه تشکیل شود ویا تبدیل به غوره گردد و یا گلبرگها مکملاَ ریخته باشد.(سندافاس، سوپر ساید، لارسبین وغیره) 4- مرحله چهارم ادویه پاشی بعد از مرحله سوم است که روز پانزدهم تکرار گردد. 5- مراحل دیگر در وقت ضرورت میتوان دواپاشی کرد. باید در نظر داشت که همه ساله ادویه جات مختلف با نام های جدید وسط کمپنی های مختلف به بازار عرضه میگردد که بافیصدی های مختلف است. پس همیشه متوجه لبل ادویه شویم ویا با افراد مسلکی مشوره کنیم. اوقاتیکه ادویه پاشی باید صورت نگیرد: 1- در وقت باریدن ویا احتمال باریدن 2- در وقت باد شدید 3- در وقت گرمی شدید( چاشت روز) 4- در وقت باز شدن گل 5- 20 روز قبل از چیدن میوه 6- قبل از وقفه مناسب 15 الی 20 روز 7- در جای بود وباش مردم وحیوانات اوقات مناسب ادویه پاشی: 1- در هوای ملایم ( صبح ویا دیگر) 2- نبودن باد ویا باد ملایم 3- 30 روز قبل از چیدن میوه 4- ادویه پاشی در زمستان در جریان روز صورت گیرد ادویه پاشی در صورت بروز امراض وحشرات. امراض مهم در درختان: خاکسترک: این مرض در اکثریت انواع از میوه ها مصاب میشود ولی خسارات زیاد را در باعهای انگور به بارمیاورد وبرای جلوگیری از این مرض پاشیدن سلفر مؤثر است 2- کرم نوده های نازک شفتالو: این کرمها برگ پندک وشگوفه درخت رامتضرر میسازد وحتا میوه درخت رامیتواند متضرر بسازد.بعد از چند روز این کرم میتواند تونل در نودهای نازک درخت ایجاد و نودها راپژمرده میسازد. این کرم ها زمستان را در درزهای درخت ویا بین برگهای پیچیده میگزراند. وبرای جلوگیری این مرض در شروع بهار قبل از برگ کردن دوا های حشرکش استعمال گردد. 3-کنه ها: موجودات زنده کوچک است که قابلیت دیدن رادارد ودر یک فصل میتواند چند بار نسل ده نماید. این حشرات بالای برگها زندگی کرده واز شیره نبات تغذیه میکند. دنگ برگ درخت زرد شده وگرد وخاک بالای آن جمع میگردد گویا در خت تشنه باشد. در جلوگیری این مرض حشره بنام فالبینک بسیار مؤثر است واین کنه ها را میخورد که این یک کنترول بیالوژیکی خوب است. ولی در صورت ضرورت به دواپاشی هر حشرکش مؤثر واقع میشود. بلخصوص ادویه جات سیستیمیک. 4-مرض بلایت در گل بادام: این مرض زردالو راهم میتواند مصاب بسازد. در ساحات که رطوبط وباران زیاد باشد این مرض نیز زیاد است. این یک مرض قارچی است ودر بهار وقت گل کردن داخل گل گردیده وگلهای اغشته را بژمرده میسازد وبه نوده ها میچسپد ورنگ نصواری را به خود میگیرد همچنان بالای نودهای نازک وپندک نمو کرده وباعث ترقیده گی ها میشود که بعداَ از انجا مایع چسپناک خارج میشود برای جلوگیری باید یک الی دو بار در وقت گل ادویه قارچ کش مؤثر استعمال گردد. چیچک: نقطه های پوست دار خورد بالی شاخهای درخت به خوبی مشاهده میشود که در اوایل بهار از مابین آن حشره زنده برآمده ودرخت رامتظررمیسازد. که برای جلوگیری این مرض باید بعد از گل ادویه های حشره کش استعمال گردد ودر صورت لوزوم 15 روز بعد دوباره تکرار شود. شبشک ها: در درختان مختلف واوقات مختلف سال میتوان این مرض را مشاهده نمود ودر صورت که فیصدی مرض کم باشد احتیاج به تداوی ندارد. ولی در صورت ضرورت میتوان از ادویه جات مختلف حشره کش استفاده کرد. آتشک : یک مرض قارچی است و برای جلوگیری آن باید قبل از شروع مرض اقدام شود ودر هوا مرطوب یک روز بعد آن دواپاشی صورت بگیرد. ادویه جات مانند سلفر منحل یا ویت ابل سلفر، ریدینول، تاپسین و به همین شکل قارچ کشهای دیگر میتوان استفاده کرد. طریقه ساختن لایم سلفر: لایم سلفر که یک ادویه مؤثر در باغداری ها است از یک ترکیب چونه خام وپودر سلفر ساخته میشود. یک کیلو چونه آب نارسیده را در آب حل کرده و در یک ظرف اهنی بالای آتش گذاشته شود میتوان از پیپ ها دوسیره روغن استفاده کرد، آنرا از آب پرکرده وچونه را جوش بدهیم بعد از جوش مقدار 2 کیلو پودر سلفر در آن بریزیم به شکل تدریجی اهسته آهسته واین مخلوط سلفر راتوسط یک چوب خوب شور بدهید تا باهم مخلوط شود.این مخلوط را برای یک ساعت جوش میدهیم تا رنگ نصواری یا چای تیره سیاه را به خود بگیرد. بعداَ این مخلوط را از یک تکه ململ یا جالی میده چن میکنیم که محلول بدست آمده را با 9 حصه آب یکجا میکنیم و دواپاشی میشود یعنی یک لیتر این محلول را با9لیتر آب یکجا میکنیم. جمع آوری حاصلات وبسته بندی: – XV جمع آوری حاصلات نیز یکی از عملیات زراعتی بشمار میرود ومهم است. پس چند موضوع را باید در نظر گرفت. 1- در وقت وزمان درست باید رفع حاصل شود که این اصل در میوه جات مختلف ومناطق مختلف از هم فرق دارد. 2- دروقت جمع اوری دقت کامل شود تا پندکهای که برای میوه به سال اینده نمو کرده تخریب نشود. 3- میوه دست چین از درخت چیده شده واز فشار وزده شدن جلوگیری شود. زیرا میوه رده شده زود خراب شده وبه بازار نمیرسد. 4- میوها جمع آوری شده به شکل درست صورت شده وهر صورت آن در بسته بندی های جداگانه به بازار عرضه گردد که ارزش وقیمت میوه را در بازار بلند میبرد. 5- بسته بندی وصندوق کردن میوه طریقه های مختلف دارد که فعلاَ در کشور ما از صندوقهای یا کرتهای چوبی استفاده میکند. ولی در ممالک پیشرفته برای انتقال و بسته بندی میوه جات از کارتنهای کاغذی مختلف النوع استفاده میشود که امید است در اینده ما هم بتوانیم سیستم ها مدرن کارکیتی جهان را در کشور خود نیز عملی نمایم . انگور جای اصلی پیدایش انگور اسیا نشان داده شده است انگور به شکل تازه ،کشمش، وجوس استفاده میشود وارزش اقتصادی والای را برخوردادر است. شاخ انگور نمو دوامدار وریشه آن نمووقفئی دارد که نمو ابتدائی آن در وقت شروع نمو پندک الی تشکیل گل ادامه پیدا میکند. و نمو دور دوم آن بعد از رفع حاصل شروع میشود. تقریبا” 90% تکثیر این نبات توسط قلمه صورت میگیرد، که اندازه های قلمه آن 35-45سانتی متر است که دو بندک آن در بالای زمین و مطباقی آن در زیر خاک میشود.پندک زیرین باید نزدیک نقطه قطع شده قرار گرفته باشد ودر وقت شاندن قلمه قطع کردن نقطه پایانی باید دوباره (یعنی تازه ) قطع گرددتا قابلیت ریشه زدن در آن زیاد شود. قلمه باید از نوده های یکساله گرفته شود و نمو متوسط داشته باشد. شاخه بری : قبل از شروع بهار شاخه بری میشود. حسینی ،کشمشی و شنگل خانی به شکل شاخه بری میشود که یک نوده آن به اندازه 15 پندک قطع میگردد برای تولید میوه. و شاخه یا نوده دیگر ان به اندازه دو بند قطع گردد تا به سال اینده تولید نودها ومیوه کند. باقی مانده انواع انگور به اندازه 4-8 پندک قطع گردد. کشت: به شکل جویه که باید شرق وغرب در فاصله های 3.6 متر وفاصله بین بته ها 1.8-2.4 متر بهتر است. کود کیمیاوی : پارو حیوانی البته پارو سوخته بسیار موثر است و کودهای تایتروجان دار باید به اندازه 7.5 کیلو در فی جریب در دو مرحله استعمال میشود . مرحله اول بعد از 90% ریختن گل و مرحله دوم بعد از رفع حاصل. آبیاری : درچند مرحله ضرورت ابیاری بسیار احساس میشود. اول در مرحله شروع کردن نمو پندک ، دوم از مرحله تشکیل گل الی نرم شدن میوه، سوم در مرحله تشکیل میوه الی رفع حاصل، چهارم بعد از جمع اوری حاصل و مرحله اخری که ضروری هم است بعد ار برگریزی. اصلاحات ادامه دارد

29

May

اصلاح نباتات

اصلاح نباتات :
اهلی نمودن گیاهان یکی از مهمترین وقایع کشاورزی در دنیای جدید است. هدفهای کلی اصلاح نباتات افزایش عملکرد در واحد سطح بهتر نمودن کیفیت محصولات کشاورزی و تولید مواد اولیه مورد نیاز جوامع انسانی است. ارقام و واریته‌های اصلاح شده گیاهان زراعی و زینتی هر ساله از کشوری به کشور دیگر انتقال داده می‌شود. بدین طریق کیفیت و کمیت محصولات کشاورزی افزایش یافته و احتیاجات فراورده‌های زراعی رفع می‌شود. در اغلب گیاهان یک یا چند ژن باارزش اقتصادی فراوان دارد. ژنهایی که حساسیت و مقاومت گیاهان را نسبت به امراض و آفات کنترل می‌کنند در اولویت برنامه‌های اصلاح نباتات قرار دارند. هدف اصلاحگر نبات نباید در توسعه روشهای معمول کشت نباتات اصلاحی منحصر گردد بلکه بایستی همواره در جستجوی ترکیبات نو از ژنوتیپهای مطلوب باشد.
هدف اصلاحی نهایی در هر برنامه اصلاحی افزایش عملکرد می‌باشد. در شرایط نا مساعد افزایش عملکرد به طریق اصلاح نباتات به مقدار کم و صرف زمان طولانی ممکن است ژنهای کنترل کننده عملکرد برای بروز حداکثر پتانسیل خود به عوامل محیطی تولید وابسته می‌باشند. به طور کلی عمدترین اهداف اصلاح نباتات را می‌توان در عناوین زیر خلاصه می‌شود.
1- بهبود کیفیت
کیفیت خصوصیتی است که باعث افزایش ارزش محصول می‌شود کیفیت در جائی ممکن است به ارزش غذایی یک غله یا طعم و بافت یک میوه تلقی شود. کیفیت جزء مهمی از هر برنامه اصلاح نباتات محسوب می‌شود. به عنوان مثال ژنوتیپهای مختلف گندم آرد تولیدی حاصل از آن را تحت تاثیر قرار داده و نهایتاً حجم و بافت و رنگ نان را مستقیماً تحت تاثیر قرار می‌دهد. بهرحال در گیاه اصلاح شده از لحاظ پروتئین و اسیدهای آمینه ممکن است متفاوت باشد. در اهداف تولید نباتات علوفه‌ای توجه به کیفیت علوفه همواره مسئله خوش‌خوراکی و ارزش تغذیه‌ای را در بردارد در گیاهان زینتی کیفیت مفهومی جدا از گیاهان زراعی دارد. خصوصیات کیفی در گلهای زینتی عمدتاً همچون شکل ظاهر، شدت و میزان عطر ساطع شده و وجود و عدم وجود تیغ، تعداد گلبرگ را شامل می شود. در میوه ها و محصولات انباری که طیف وسیعی از میوه جات و سبزیجات را در بر می گیرد کیفیت معمولاًَ به مقاوم و ماندگاری خصوصیات بیوشیمیایی محصول انبار شده در برابر تغییرات طولانی مدت محیط فیزیکی را شامل می شود. خصوصیات انباری از مهمترین شاخصهای اقتصادی را شامل می شودکه با بازار پسندی محصول ارتباط مستقیمی دارد.
2- افزایش تولید در واحد سطح:
افزایش تولید در واحد سطح و استفاده از ژنوتیپهای مفید و مطلوب در هر منطقه آب و هوایی از دیگر اهداف اصلاحگران نباتات می باشد. عملکرد گیاه در واحد سطح منعکس کننده برآیند همه اجزا گیاه می باشد. بهرحال همه ژنوتیپهای تولید شده دارای عکس العمل فیزیولوژیکی و ژنتیکی یکسانی در شرایط مختلف نیستند. عملکرد صفتی پیچیده است که تحت تاثیر اثر متقابل ژنوتیپ و محیط می باشد.

3- مقاومت به آفات و بیماری:
برای دستیابی به حداکثر تولید، مقاوم بودن به آفات و بیماریها ضروری است علفهای هرز، حشرات بیماریهای باکتریایی و ویروسی در مقاطع مختلف از مرحله رشد گیاه بیشترین خسارت را به محصول وارد می‌کند. اصلاحگران همراه سعی بر دستیابی به گیاهان را دارند که حاوی ژنهای مطلوب به مقاومت به آفات و بیماریها هستند. علت مقاوم بودن بعضی از واریته‌ها را به مکانیزم فیزیولوژیکی فعال در برابر حمله آفات می‌دانند به عنوان مثال ترکیبی به نام فیتوالکین در لوبیا همراه در هنگام شیوع بیماری فوزاریوم از گیاه ترشح می‌شود که باعث بلوکه شدن و توقف توسعه بیماری می‌شود. به هر حال از برنامه‌های اصلاحی مهم ایجاد گیاهان مقاوم می‌باشد. مقاومت به آفات بیشترین بازده اقتصادی را برای کشاورزان نوید بخش است. مقاوم منجر به سرشکست شدن بسیاری از هزینه‌های تحمیلی به کشاورزان و بی‌نیاز شدن به فعالیتهایی همچون سمپاش و آلودگی محیط زیست و مسائل باقیمانده سموم در بافت گیاهان زراعی با مصرف خوراکی می‌گردد.

4- مقاومت به تنشهای محیطی
مقاومت از جمله عمده‌ترین اهداف اصلاح نباتات می باشد. بیشتر تولیدات در مناطق نامساعد سرما و شوری حاصل می شود. و گیاه مجبور است برای تولید کافی با این شرایط نامساعد مقابله کند بعضی از واریته‌های گیاهان در شرایط نامساعد محیطی و فقر حاصلخیزی خاک قادر هستند مقدار مناسبی محصول را در واحد سطح تولید کنند فلذا شناسایی ژنوتیپهای مقاوم به تنشهای محیطی از اصلی‌ترین راهکارهای مناسب برای رفع معضل مذکور می‌باشد.
تولید گیاهان هاپلوئید و دابل‌هاپلوئیدی تولید هاپلوئید و سپس دو برابر نمودن کروموزمهای آن به ایجاد دابل هاپلوئید می‌انجامد که سریعترین روش دستیابی به اینبریدینگ کامل در طی یک مرحله می‌باشد. در روشهای متداول بهنژادی گزینش داخل نتاج به عنوان یک معضل اصلاح‌کنندگان محسوب می‌شود زیرا تعداد جمعیتهای و مزارع مختص ارزیابی هر سال افزایش می‌یابد. مهمترین روشهای القائی تولید هاپلوئید عبارتند از: 1- میکروسپور (آندوژنز) 2- کشت گلچه 3- کشت بساک، تخمک (ژینوژنژ) کشت تخمک، دورگ‌گیری بین گونه‌ای
تولید هاپلوئید به روش میکروسپور یکی از کاراترین و معمولترین روش ایجاد هاپلوئید می‌باشد میکروسپور دانه گرده‌ای است که در مرحله ابتدائی نمو در محیط کشت، گیاهچه هاپلوئید را بوجود می‌آورد، کشت بساک نیز معمولترین فرم کشت گرده است که بساکها در مرحله نموی تک هسته‌ای انتخاب می شود. تولید گیاهان هاپلوئید به تعداد زیاد به روش کشت بساک بستگی دارد. ایجاد هاپلوئید گندم توسط تلاقی گندم× ارزن و گندم × ذرت امکانپذیر می‌باشد.
تکنیکهای دو برابر کردن مجموعه کروموزمی (ژنوم) هاپلوئید‌ها برای تهیه گیاهان صد در صد خالص (دابل هاپلوئید) نقش اساس را ایفا می‌کند. مکانیزمهای دو برابر شدن ژنوم میکروسپوربه دو پدیده اتحاد هسته‌ای و دو برابر شدن میتوزی یا داخلی نسبت داده می‌شود. در طرحهای به‌نژادی گیاهان خود گشن به تعداد نسبتاً زیادی گیاه دابل هاپلوئید جهت گزینش بهترین لاین نیاز می‌باشد. برای ایجاد لاینهای اینبرد به روش دابل‌هاپلوئیدی در گیاهان دگرگشن نیز تعداد زیادی لاین مورد احتیاج می‌باشد.
کل‌شی‌سین مهمترین عامل شیمیایی دو برابر نمودن کروموزومی است که در سطح وسیعی بکار می رود. کل‌سی‌سین بازدارنده رشته های دوکی شکل وعمل کننده در سلولهای در حال تقسیم گیاهان می باشد. به ططور دقیق تر کل‌شی‌سین از تشکیل میکرو بتولها از طریق پیوند با زیر واحد پروتئین میکروبولی ها به نام تیوبولین ممانعت می کند لذا کروموزمها در مرحله متافاز یک جا وارد یک سلول می گردند که نتیجتاًَ تعداد کروموزوم سلول حاصل از تقسیم دو برابر می گردد. گیاهان هاپلوئید در تعدادی از گونه های زراعی شامل پنبه، توت فرنگی ، گوجه فرنگی، جو و توتون و سیب زمینی و برنج و گندم و بعضی از گیاهان دیگر تولید شده اند.

اینتروگرسیون :
فرایند اینترگرسیون ، به معنای وارد کردن قسنتی از مواد ژنتیکی یک گونه به گونه دیگر می تواند توسط تلاقی های برگشتی مکرر F1 بین گونه ای با یکی از والدین انجام می شود. در اکثر موارد از اینتروگرسیون به منظور انتقال ژنهای مقاوم به بیماری از سایر گونه ها به گونه های زراعی که فاقد ژن مقاوم هستند استفاده می شود.
اصلاح گیاهان با استفاده از موتاسیون :
به نظر می رسد تنوع ژنتیکی حاصل از موتاسیون مصنوعی با تنوع حاصل از موتاسیون طبیعی یکسان باشد. بنابراین اصول اساسی استفاده از تنوع حاصله از موتاسیون مصنوعی ÿا تنوع حاصل از موتاسیون طبیعی یکسان است. اصلاح کننده بایستی با عوامل موتاژن کاربرد آنها و نحوه ایجاد موتاسیون آشنا بوده و به تشخیص گیا هان موتانت قادر و امکانات و وسایل لازم را دارا باشد. به طور کلی دو عامل فیزیکی و شیمیایی در ایجاد موتاسیون دخالت دارند موتاژنهای فیزیکی شامل اشعه ایکس ، گاما، نوترون و UV می باشد. اکثراًَ‌اصلاحگران به این موتاژنها دسترسی ندارند لذا از مواد شیمیایی عمدتاًَ استفاده می کنند.

هیبریداسیون :
هیبریداسیون یکی از ابزارهای متداول اصلاح نباتات کلاسیک می باشد که در واقع به تلاقی بین دو واریته برای دستیابی به ژنوتیپ برتر اطلاق می شود. یک برنامه هیبریداسیون ممکن است به واریته های داخل یک گونه یا بین والدین چند جنس مختلف صورت پذیرد. اصلاحگران بعد از هیبریداسیون در جستجوی ژنوتیپهای برتر هموزیگوت نیست بلکه سعی می کنند که مجموعه ای از ژنهای را انتخاب کنند که دارای اثر متقابل ژنتیکی مفید و اثرات هتروزیس هستند. وجود پدیده هیبریداسیون امکان انتقال ژنهای مفید از یک گونه به گونه دیگر را فراهم می کند. هیچ پدیده ای در علم اصلاح نتوانسته تاثیر ی مانند واریته های هیبرید روی افزایش مواد غذایی در دنیا بگذارد. واریته های هیبرید به جامعه F1 که برای استفاده تجاری تولید می شوند اطلاق می شود یکی از روشهای هیبریداسیون ، دابل کراس می باشد که به خوبی نتایج مطلوب پیامد خود را به ثبات رسانده است .

کشت بافت گیاهی :
کشت بافت فرایندی است که در آن قطعات کوچکی از بافت زنده از گیاهی جدا شده و به مدت کشت نا محدودی در یک محیط مغذی رشد داده می شود. برای انجام کشت سلولی موفق بهترین حالت آن است این عمل با کشت بخشی از گیاه که حاوی سلولهای تمایز نیافته است آغاز می شود زیرا چنین سلولهایی می تواند به سرعت تکثیر یابند. قطعات گیاه در محیط کشت می تواند به طور نا محدودی رشد کرده و توده سلولی تمایز نیافته به نام کالوس می کنند بر اینکه سلول گیاهی نمو کند و به کالوس تبدیل شوند لازم است که محیط کشت حاوی هورمونهای گیاهی مانند اکسین، سیتوکسین و جبیرلین باشد.

کاربردهای کشت بافت های سلولی :
1- تولید مواد شیمیایی
گیاهان به عنوان منبع مهمی از مواد پیشتاز فراورده هایی که در صنایع مختلف مانند داروسازی، صنایع غذایی و آرایشی و بهداشتی و کشاورزی مورد استفاده اند.
2- گیاهان عاری از عوامل بیماریزایی گیاهی
غلات ممکن است توسط گونه های زیادی از آفات میکروبی ، ویروس، باکتریائی و قارچی آلوده می شوند. این آلودگیها تا حد زیادی موجب کاهش تولید فراورده کیفیت آن و توان گیاه می شوند. آلودگی در درختان میوه بازده محصول را تا 90% کم می کند. اساس به دست آوردن گیاهان بدون ویروس کشت مریستم انتهایی آنهاست با کشت قطعه کوچکی از مریستم می توان کالوس بدون ویروس تهیه کرد.
مواد گیاهی که از طریق کشت بافت تکثیر می شوند تغییرات ژنتیکی بالایی را نشان می دهند. زمانی که از کشت کالوس مرتباًَ زیر کشت گرفته شود گیاهان حاصل سطح پلوئیدی متفاوتی را نشان می دهند و همینطور که بحث خواهد شد این تغییرات ناشی از کشت بافت می تواند تنوع ژنتیکی جدیدی را در اختیار اصلاح کننده نباتات قرار دهد.

پروتوپلاست فیوژن :
اغلب ممکن است پیوند دو گانه گیاه خویشاوند که از نظر جنسی با هم سازگار نیستند مورد نظر باشد .بدیهی است که استفاده از روش آمیزش جنسی که معمولاًبرای پرورش گیاه به کار برده می شود در این مورد ممکن نیست اما با هم در هم آمیختگی و الحاق پروتوپلاست گیاه مربوطه می توان به همان مقصود نائل گردید .
برای انجام این کار دو روش اساسی وجود دارد.
در روش اول از مواد شیمیائی مانند پلی اتیلن گلیلول ،دکستران و اورنیتین به عنوان مواد ملحق کننده وممزوج کننده استفاده می شود که باعث تسریع در ترکیب پروتوپلاسها می گردد. از روش دیگری به نام امتزاج الکتریکی نیز می توان استفاده کرد .در این روش چسبندگی پروتوپلاسها در یک میدان الکتریکی غیر یکنواخت به وقوع می پیوندد و در هم آمیختگی هنگامی روی می دهد که ضربان یا تناوب کوتاهی از جریان مستقیم به کار برده می شود پس از در هم آمیختگی مجموعه های ژنی هسته و سیتوپلاسم مجدداًبا هم ترکیب می شوند ودر نتیجه آرایش جدیدی از تر کیب ژنها به وجود می آید.

تغییر در تعداد و ساختار کروموزوم (مهندسی کروموزوم):

اتو پلی پلوئیدی:اتوپلی ئیدی در طبیعت به عنوان مکانیسمی برای بهبود اطلاعات ژنتیکی اتفاق می افتد. اتوتترا پلوئید است و ارقام تجاری موزوبعضی از سیب ها اتوتریلوئیدهستند. در بعضی گونه های گیاهی افزایش معقول در تعداد ژنوم با افزایش در اندازه سلول و بزرگترشدن اندامها همراه است . برای مثال تریپلوئید از بنیه بهتری برخوردارند و در مقایسه با سیب های دیپلوئید میوه های بزرگتری می دهند از اتو پلی پلوئیدی برای تولید میوه و گلهای بزرگ نیز استفاده شده است. در برنامه های اصلاحی اتو پلوئیدهای مصنوعی دو هدف مهم در نظر گرفته می شود:
1)تولید یک ژنوتبپ یا ترکیبی از ژنوتیپها که برتر از بهترین دیپلوئیدها در بعضی از صفات مهم باشند
2)افزایش باروری در نباتات بذری

2-آلوپلوئیدی:
بنا به تعریف یک گیاه آلوپلوئید از ترکیب و دو برابر نمودن دو یا چند ژنوم متفاوت تولید می شود .تفاوت بین دو ژنوم مختلف بستگی به رفتارکروموزمها در تقسیم کاهش کروموزومی دارد. برای تولید آلو پلوئیدها از دو برابر نمودن تعداد کروموزومهای هیبرید استفاده می شود. آلوپلوئیدها غالباً تتراپلوئید یا هگزا پلوئید بوده واز ترکیب ژنومهای دو وسه گونه دیپلوئید به وجود می آید .گندم بهترین نمونه آلوپلوئیدی در غلات است. گونه های گندمی که دارای 21 جفت کروموزم هستند از تلاقی بین گونه های تترا پلوئید اهلی وگونه دیپلوئید وحشی به وجود آمده اند.

3-آنیوپلوئیدها:
تغییرات کروموزمی را که شامل یک یا چند کروموزم باشد آنیوپلوئیدی می گویند. اهمیت آنیوپلوئیدی در تکامل گیاهان کمتر از پلی پلوئیدی بوده و زمان لازم برای تکامل واهلی شدن گیاهان آنیوپلوئید طولانی تر از گیاهان پلی پلوئید است .حالات نالی زومی ،مونوزومی،تری زومی ،تترازومی از فرمهای مختلف آنیوپلوئیدی هستند.

نشانگرهای مولکولی:
بسیاری از محدودیتهای روشهای مختلف اصلاح نباتات ریشه در فقدان ابزارهای مناسب برای مطالعات ژنتیکی دارد .وجود ماهیت کمی صفات اقتصادی در محصولات کشاورزی موجب شد که محیط بسیاری ارز براوردهای ارزشهای اصلاحی را تحت تاًثیر قرار دهد و لذا استفاده از ابزارهائی که حداقل تاثیر پذیری را از محیط دارند گام مؤثری در افزایش پیشرفتهای ژنتیکی مورد استفاده می باشد. مارکرهای مولکولی و اخیر نشانگرهای DNA ابزار مناسبی هستند که بر اساس آن می توان جایگاه ژنی وکروموزمی ژنهای تعیین کننده صفات مطلوب را شناسائی کرد. با دانستن جایگاه یک ژن روی کروموزم می توان از نشانگرهای مجاور آن برای تائید وجود صفت در نسلهای تحت گزینش استفاده نمود.
با در دست داشتن تعداد زیادتر نشانگر می توان نقشه های ژنتیکی کاملتری را تهیه نمود که پوشش کاملی را در تمام کروموزمهای گیاهان به وجود می آورد.استفاده از نشانگرها موجب افزایش اطلاعات مفید و مناسب از جنبه های پایه وکاربردی اصلاح نباتات خواهد گردید .
انتخاب به کمک نشانگرهای مولکولی راه حلی است که دست آورد زیست شناسان مولکولی برای متخصصان اصلاح نباتات می باشد در این روش ژن مورد نظر بر اساس پیوستگی که با یک نشانگر ژنتیکی تشخیص داده و انتخاب می شود و بنابراین به عنوان قدم اول در روش انتخاب به کمک نشانگر باید نشانگرهای پیوسته با ژنهای مورد نظر شناسائی شود. یافتن نشانگرهائی که فاصله آنها از ژن مطلوب کمتر از cm10می‌باشد به طور تجربی نشان داده شده که در این صورت دقت انتخاب 99/75 درصد خواهد بود لذا داشتن نقشه های ژنتیک اشباع که به طور متوسط دارای حداقل یک نشانگر به ازای کمتر از cm10 فاصله روی کروموزمها باشد از ضروریات امر می باشد.
یکی از پایه های اساسی اصلاح نباتات دسترسی وآگاهی از میزان تنوع در مراحل مختلف پروژه های اصلاحی است . به همین جهت نشانگرهای برآورد مناسبی از فواصل ژنتیکی بین واریته های مختلف را نشان می دهند.
مهندسی ژنتیک گیاهی:
مهندسی ژنتیک گیاهی در رابطه با انتقال قطعه ای DNAبیگانه با کدهای حاوی اطلاعات ژنتیکی مورد نظر از یک گیاه به وسیله پلاسمید، ویروس بحث می‌کند. زمانی که هیبریداسیون جنسی غیر ممکن است مهندسی ژنتیک پتانسیل انتقال ژن عامل یک صفت مفید را از گونه‌های وحشی با خویشاوندی دور به یک گونه زراعی برای اصلاح کننده نباتات فراهم می‌سازد در استفاده از باکتریها در مهندسی ژنتیک از پلاسمیدهای باکتری Ecoli استفاده می‌شود.

گیاهان تولید شده از طریق مهندسی ژنتیک:
علم مهندسی ژنتیک تکنیکهائی را شامل می‌شود که بر اساس کار چندین دانشمند که مؤفق به کسب جایزه نوبل شده‌اند، پایه‌گذاری شده است .مهندسی ژنتیکی یک علم افسانه‌ای به نظر می‌رسد. اما امروزه در سطح وسیع در صنایع بیوتکنولوژی و آزمایشگاه های تحقیقاتی دانشگاهی انجام می گیرد. تکنیکهای مورد استفاده در این عمل به خوبی تعریف شده است. اما بسیاری از ادعاها در مورد مهندسی ژنتیک چندان درست نمی‌باشد. در این مقاله چگونگی کاربرد تکنیکهای مهندسی ژنتیک و مثالهای مربوطه توصیف شده است. پاسخ بسیاری از سؤالات پیرامون مهندسی ژنتیک در پی این دو توصیف زیر داده خواهد شد ضمناً تعریف بعضی از اصطلاحات در انتهای این مقاله آمده است .
1- مهندسی ژنتیک در گیاهان چگونه صورت می گیرد: دانشمندان معمولاً از مهندسی ژنتیک در عالم طبیعت در انجام کارهایشان الگو برداری می کنند. مهندسی ژنتیک در عالم طبیعت در یک باکتری خاکزی تحت عنوان آگروباکتریوم تاموفاشین را به کار رفته است. این باکتری شامل یک DNA حلقوی کوچک و آزاد بنام پلاسمید می باشد از پلاسمید این باکتری غالباً برای تغییر ساختار ژنتیکی یک گیاه حساس به بیماری گال استفاده می‌شود. دانشمندان در گام اول ژنهائی را که یک خصوصیت مطلوب و یا یک صفت اتصالی را کنترل می‌کنند ،شناسائی می کنند. تا در گام بعدی این ژن مطلوب را به گیاه مورد نظر انتقال دهند. برای انجام چنین کاری در گیاهی که حاوی آن ژن مطلوب هست، ژن مربوطه را را از قطعه DNA آن گیاه با استفاده از آنزیم‌های خاصی جدا می‌کنند. این آنزیم‌ها مانند یک قیچی عمل کرده و نیز پلاسمید حاصل از باکتری آگروباکتریوم را با همان آنزیم‌ها برش می دهند و ایجاد یک قطعه DNA باز می کنند سپس این پلاسمید باز شده را در مجاورت ژن مطلوب قرار داده و با یکدیگر ادغام می کنند و با استفاده از آنزیمهای خاصی اتصالات مربوطه را بین این ژن و پلاسمید انجام می‌دهند. آنها می‌توانند پلاسمیدی را تولید کنند که حاوی این ژن مطلوب می‌باشد. چنین پلاسمیدی را DNA ی نوترکیب یا RDNA می‌نامند دانشمندان این مجموعه را (پلاسمید نو ترکیب) به داخل باکتری آگرو باکتریوم بر می‌گردانند و در نتیجه این باکتری شامل پلاسمید تغییر یافته می‌شود . مجموعه پلاسمید+ ژن مطلوب+ آگروباکتریوم به گیاه مورد نظر منتقل می‌شود

بعضی از سلولهای این گیاه، ژن مربوطه را از پلاسمید دریافت کرده و جزء ساختار DNA خودی می‌کنند. وقتی چنین سلولهای گیاهی در محیطهای کشت رشد داده می شوند، تولید گیاهان کوچکی می‌کنند که می‌توان وجود صفت جدید مورد انتظار از ژن انتقال یافته را در آنها تست کرد. این چنین گیاهانی نامیده می‌شوند گیاهان تراریخت و باید آزمونهای بیشتری بر روی آنها صورت گیرد.

29

May

سلام جهان!

به بلاگ.اِی اف خوش آمدید. این اولین نوشته شما است که میتوانید ویرایش و یا پاکش کنید، و وبلاگ نویسی را شروع کنید.