۱۴

خرداد

پنبه


پنبه
تاریخچه پیدایش و کشت
در مرحله اول پنبه افاده از یک پارچه تفس را می که این مفهوم زغر در ن شامل شده میتوانست . یک د ا انشمند انگلیسی ( Watl ) پخته را بنام Carpasi که کلیمه سانسیگیرت ا ست یاد می کند این کلیمه به دوکلیمه یونانی شباهت داشت کلیمه لاتینیCabasus ویونانی Karpasos که به زغر هسپانوی استعمال می شود امروزپخته که یک کلیمه انگلیسی است از کلیمه عربی کوتن یا قوتن گرفته شده است قدیمترین ریکرد پیدایش منسوجات نخی از پخته که تاریخ ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد را نشان مدهد . بعضی پارچه های نخی که از دریای سیند پاکستان بد ست امد
از ماده رادیو اکتیف نشان داده شده که پنبه ۵۸۰۰ سال قبل در مکسیکو وجود داشته و مورد استفاده قرار گرفته است . هم چنان موجودیت پارچه ها نخی از پنبه در قسمت دریای نیل دوران نهضت Meratic تا ۵۰۰ سال قبل میلاد دوام داشت تثبیت گردیده است . د رباره ا ثراولی ان که د رقرن ۱۵ بد ست امد ه نشان مید هد که این نبات د رهند استفاد ه میگرد د شواهد تحریرئیکه د رسال ۴۸۴-۴۲۵ قبل میلاد نوشته شد ه نشان مید هد که زمان اروپائی ها از هند به اروپا سفر می کرد د ر باره نبات کیسه های عجیب رامی کرد ند و می گفتند د رهند نبات وجود د ارد که میوه ان پشم است . و مردم انرا در ساختن البسه استفاده میگرد. عالم Mercopolo ایتالوی طی سفر خود د ر قرن( ۱۳ ) نوشته کرد ه که هند نفیس ترین پخته د ارند که در هیچ گوشه دنیا پیدا نمی شود.
کولمبوس وقتیکه در قاره امریکارسیده نبات پنبه را بین جزایر امریکای شمالی و جنوبی بنام Wastindies موسوم است مشاهده گردیده است . به اساس شواهد فوق کشت اصلی پنبه از نظر منشا و پیدایش ان در هند تلقی گردیده است تولید پنبه در هند به پیمانه بوده که نه تنها مصارف داخلی کشور را مرفوع نموده بلکه یک مقدار به خارج نیز صادر می گردد. اولین ماشین هلاجی توسط یک عالم انگلیسی Eliwhitiney د ر سال ۱۷۹۴ اختراع نمود که بعد از ان ماشین های یشرفته د رجهان به وجود امد ه.از پارچه های نخی Rugoveda ذکر گردیده است . پنبه در افغانستان از ۱۰۰۰ سال به این طرف بذر گردیده در ساختن پارچه های نخی از قرن به این طرف مورد استفاده قرار داشته است .
الیاف پخته های محلی که د ر اکثر نکات افغانستان بذ ر شد ه بوسیله چرخ های هلاجی از پنبه د انه جد ا گرد ید ه به طرف استفاد ه قرار می گیرد این وسیله ساد ه همچنان د ر بسیاری از ولایت کشور ما د ید ه می شود موجود یت هلاجی د ستی نه تنها د رمملکت ما بلکی د ر قصبات د ور افتید ه هند ، جمهوریت مرد م چین و پا کستان هم به نظر ر سید ه است.

اهمیت اقتصادی پنبه
نبات پنبه یکی از مهمترین نباتات الیاف دار میاشد . محصول نبالی الیاف می باشد که بالای تخم بنام پنبه دانه یا حگیت یاد می شود . تشکیل می شود . صرف نظر از موفقیت هایکه که در تولید در استعمال الیاف مصنوعی بدست امده است . الیاف پنبه برتری خود را تا امروز حفظ گردیده است . پخته نبات است که از الیاف روغن و غیره ان استفاده وسیع بدست می اید . و. یا گفته می توانم ان نبات ستون اساسی مملکت تولید کننده انرا نگاه میدارد در افغانستان یک نبات صنعتی بوده و در اقتصاد کشور نقش ارزنده اقتصادی دارد.الیاف پخته در جهان بیشتر از ۵۶% الیاف را تشکیل مدهد تخم پخته یا پنبه دانه %۲۰-۲۷ روغن دارد.که در پخت پز از ان استفاده می شود .سالاه تقریبا بیشتر از ۱۶۰۰۰۰ تن روغن از کشور های خاریجی وارد نمایم د رزمینه باید به کشت نباتات تیل دار توجه گردد . مخصول دیگر پخته یا پت یا Linterاست که در صنعت فارنیچر استعمال میگردد. الیاف پخته در تولید منسوجات نخی کار رفته و بر علاوه از الیاف پخته در محیط زندگی رسمان ، لوازم ، تسمه های انتفالی ، پوشش های عایق برق ، فلم ها عکاسی لاک و کاغذ تحریری بدست می اید.پنبه دانه یا چکیت دارای ازرش خوب می باشد . بعد از جدا نمودن الیاف قسما جهت تخم بذری استفاده می شود .مثلا تعداد دیگری که باقی می ماند در خوراکه استفاده روغن پنبه در صنعت کنسر سازی و صابون سازی استعمال وسیع دارد. برعلاوه از پنبه دانه در حدود %۴۰ پروتین دارد یک غذای خوب حیوانی محسوب میشود.
از مغز پنبه دانه ماده زهری بنام Gossgpal بدست می اید . که در تولید پولی میر ها ، لاک ، پوشش مقاوم حرارت ادویه جات ورنگ های تعمیراتی و در دیگر مواردبه کار می رود . از پوست پنبه دانه الکول تخنیکی و غیره بدست می اورد. هم چنان پوست پنبه دانه در تولید پلاستیک به حیث غذای حیوانی استعمال میگردد ساقه های پنبه دانه که بنام نموده پایه یاد می گردد. برعلاوه مواد مواد سوخت که در تولید کمپوز به کار می رود برگ نبات پخته دارای مقدار زیات تیزاب های عضوی می باشد که بنام ستریک اسید یاد می شود بصورت عموم از نبات پخته ۱۵۰ نوع محصولات مختلف انواع بدست میاورد.

ساحه کشت وتولید پخته د ر جهان
چون پخته یکه از نباتات مهم صنعتی د نیا است بنآ بران د ر ممالک تولیدی این نبات نه تنها ساحه کشت ان توسعه یافتند بلکی کیفیت تولید پخته د رفی واحد زمین بالا رفته است. واحد وزن گیری پخته عد ل بود ه ویک عد ل به بوجوال یا بار جامه kg227 کیلومی شود وبید و ن از بارجامه
۱۱۸کیلو میشود نظر به احصایه سال ۱۳۵۳-۱۳۵۴ تولید پخته مالوچ د ر د نیا( ۶۳) میلیون عد ل پخته سالانه در جهان تولید می شود
بود ه وساحه کشت ان تقریبآ ( ۴۰) میلیون هکتار زمین بود ه واوسط حاصل تولید مالوچ ۳۴۰ کیلو گرام فی هکتار می باشد . در بالای بردن حاصل پنبه عوامل مانندی مجادله مجادله علیه امراص و افات اقلیم یعنی مساعد بودن اب و هوا اگرو تخنیک معاصر و غیره رول دارد بعضی از ممالک دنیا بیام گدام ذخایر پخته جهان محسوب میگردد مانند ترکیه ، ایران ، امریکای مرکزی ، پاکستان ، سودان وغیره ذخایر پخته از همه اولتر در کشور برازیل ، کلمبیا و ایران به مشاهده رسیده که از این سبب توجه جهانی را بخود جلب نموده است ممالک عمده تولید کننده پخته شوروی سابق ، امریکا ، هند پاکستان ، برازیل ، مصر ، ترکیه و غیره می باشد.
ساحه کشت و تولید پخته در افغانستان
نبات پخته یکی از نباتات مهم صنعتی کشور توده و در رشد و اقتصاد کشور ما رول ارزنده دارند . در تولید و بهتر ساختن جنسیت ان با استفاده از تخم های اصلاح شده تطبیق کود های کمیاوی مجادله علیه امراض و افات کشت پخته بصورت فنی خیشاوه و ابیاری بوقت معین و توسط ساحه کشت پخته باید جدا در نظر گرفته شود . قبلا از ایکه به حوزه های پخته بحث صورت گیرد ساحه کشت و تولید ان بطور ذیل است .
ساحه کشت پخته در سال ۱۳۵۵ به ۱۲۸۰۰۰ هکتار رسیده است و حاصل جمع اوری شده ۱۵۰ هزار تن بالغ میگردد.
اوسط حاصل پخته ۱۲۴۲ کیلو گرام فی هکتار است در دستگاها و فابریکه ها ی صنعتی مواد خام انرا پخته یا پنبه دانه تشکیل میدهند .که در ان تعداد از مردم شامل وظیفه گردیده و از در امد ان امرار خیات مینماید . پخته افغانستان را شوروی سابق ، انگلستان ، جرمنی و چکسلواکیا و غیره خریداری می نماید .

حوزه های تولیدی پخته
نظر به معلومات ریاست عمومی ترویج وزارت زراعت ساحه تحت بذ رپخته د رکشور با د رنظرد اشت شرایط محیطی وفراهم آوری تسهیلات بشتر به د ها قین به چهار حوزه تقسیم گرد ید ه است.
۱٫ حوزه ا ول: این حوزه شامل ولایت بغلان، کند زوتخار بود ه که شرکت سپین زر د راین حوزه د ارای فابریکه جن پرس وتیل کشی میباشد د راین حوزه د ر سا ل ۱۳۵۶ د رحد ود ۴۷۸۷۳ هکتارزمین تحت زرعه گرفته شد ه.
۲٫ حوزه د وم: حوزه د وم ولایت سمنگان ، بلخ ، جوزجان و فا ریاب را د ر برگرفته و موسسه جن پرس مر جع خرید اری پخته زارعین این حوزه بود ه ساحه تحت کشت پخته د ر سا ل ۱۳۵۶ طبق پلان ha22856 هکتار زمین است.
۳٫ حوزه سوم: این حوزه ولایت هرات ، باد غیس و اولسوالی شین د ند را د ربرگرفته وخرید پخته این حوزه توسط شرکت پخته هرات صورت گرفته ساحه تحت بذ ران ۱۶۴۰۷ هکتار زمین میباشد.
۴٫ حوزه چهارم: ولایت فراه ، هلمند وکند هار شامل این حوزه بود ه پخته تولید شده این حوزه را شرکت تصد ی بست خرید اری می نماید . ساحه تحت بذ ر این ساحه ۲۶۸۶۰ هکتار زمین است.
حاصل پخته افغانستان د رفی هکتار د ر سال(۱۹۷۲-۱۹۷۳) ، kg362 کیلو پخته ما لوچ فی هکتار است . د رحالیکه د ر همین سا ل د ر سوریه ۶۸۳ کیلوفی هکتار بود ه د رترکیه ۷۱۴ کیلو فی هکتار و د رایران ۶۲۰ کیلو فی هکتار ثبت گرد یده است که این مد عا شواهد خوب شد ه میتواند که بد ست اورد ن د وچند حاصل امکان پذ یر است برای این هد ف با ید تد ابیر ذ یل د ر نظرگرفته شود.
۱٫ تعین قیمت خرید بلند تر به غرض تشویق د هاقین پخته کار .
۲٫ تجد ید نظر تخم های مروجه وایجاد تسهیلات به دهاقین پخته کار مانند توضع کود ، تخم بذ ری وعطا کرید ت های زراعتی.
۳٫ تا مین تسهیلات لازمی به متخصصین واهل فن د ر رشته.
۴٫ ایجاد یک انستیتوت ملی پخته برای پیش برد تحقیقات علمی و رهنما ئی د هاقین.
مقایسه الیاف پخته با الیاف مصنوعی
د رعصر امروزی گرچه الیاف پخته از عالی ترین الیاف شناخته شده ولی د رپهلوی ان الیاف مصنوعی قرارگرفته که یک رقیب پخته محسوب می گردد فواید الیاف پخته والیاف مصنوعی ذ یل است.
۱٫ خیل قوی بوده که این قدرت صد هزارپوند د ر فی انچ مربع میرسد.
۲٫ وقتیکه مر طوب گرد د د ر قد رت ان افزایش را به عمل می اید.
۳٫ جاذ ب است.
۴٫ وقتیکه با الیاف مصنوعی مخلوط گرد د محصولات خوب بد ست می اید.
۵٫ خیل سرد است.
۶٫ به هر مقصد به کار میرود.
۷٫ د ربسیاری مقاصد صنعتی از ان استفاد ه به عمل می اید.
فواید الیاف مصنوعی:
۱٫ قیمت تولید ان خیل پائین است.
۲٫ ضایعات تولید خیل نا چیز ویا هیچ میباشد.
۳٫ کدام مصرف اضافی د رجنسیت بهتر ضروری نیست.
۴٫ تولید دهی روز مره امکان پذ یراست.
۵٫ د ر ذ خیره ان کدام جای اضافی ضروری پنداشته نه می شود.
۶٫ احتیاج به د رجه بند ی ند ارد.
۷٫ به مقاصد مشخص استفاد ه می شود.

موقف پخته و تقویه ان
موقف پخته را میتوان با در نظر داشت موارات ذیل تقویه نمود .
۱٫ ایجاد خاصیت ششتن و پوشیدن پارچه های نخی اگر لباس نخی اوتو نشود چملک می گردد یعنی جلوگیری از چملک شدن کالا نخی .
۲٫ مقاومت منسوجات مقابل لکه شدن.
۳٫ مقاومت مقابل حریق خورد شدن و پوسیده شدن
پخته یکی از نباتات مهم صنعتی کشور است با در نظر داشت نقاط ذیل حاصل پخته را میتوان در کشور بالا برد.
۱٫ تبدیل کردن ورایتی های که توافق محیطی خوب داشته و حاصل ان بالاتر با جنسیت خوب تر و الیاف اضافه تر باشد.
۲٫ استفاده از تکنالوژی عصری مالیش ها تخم پاش ها
۳٫ تهیه و استفاده از کود های کمیاوی بوقت و مقدار معین.
۴٫ بکار انداختن پرکتس های قبول شده زراعتی و استفاده از تخم های تعریق شده .
۵٫ کنترول امراض و حشرات
۶٫ مساعدت با دهاقین مثلا قبل از ماشین الات ادویه جات شود و غیره.

خصوصیات نباتی پخته
پنبه متعلق به فامیل نباتی Malvaceae و جینس Gossypium تعلق دارد این فامیل بر علاوه پخته نباتات دیگر مانندی بامیه و غیره نباتات را در بر میگرد جینس گاسیپیوم برای اولین مرتبه توسط عالم مشهور سویدنی کارل لینیوس تشریح گردیده است .
نبات پخته در حال وحشی در مناطق حاره نموی چندین ساله دارد در حالیکه در مناطق معتدل به شکل زراعتی نموی یکساله دنبال میکند . نموی پخته Active hypocotyle با Epigeal بوده که مشیمه ها را Cotyledons به اثر چنین نموی بالای سطح زمین کشانده می شود . این نبات با داشتن خصوصیات علفی ساقه ها و شاخه ها زیاد دارد .
سیستم ریشه ان اصلی Top root بوده و با اطراف ان ریشه های فرعی نموی می کند نبات پخته در صورت مساعد بودن شرایط نموی به بلندی ۶۰ -۱۵۰ سانتی متر می رسد .
انواع زراعتی پخته
۱٫ Gossypium hirsutum: نوع اصلاح شده تجارتی بود ه منشه امریکائی د اشته ۵۲عد د کروموزم دارد و د ارای خصوصیات ذیل میباشد.
این نوع پخته بنام پخته الیاف کوتاه Short staple یاد گرد ید ه طول الیاف انcm 3.12-1.87 سانتی متر
ویا اضافه تر از ان رسید ه و د رشتی متوسط را د ارامیباشد.رنگ گل ابتد ائی سفید کریمی بود ه وبعد ا به شیرچائی
و سرخ مبد ل میگرد د. کوکله یا غوزه (Boll ) دارای ۵-۳ جوف یا پله بود ه ود رهرپله ۱۱-۵ د انه تخم یافت می گرد د .الیاف Lint به صورت مستحکم د رتخم قرارگرفته است تعد اد کروموزم ها د راین نوع به ۵۲ عد د رسید ه که ۲۶ عد د ان بزرگ و ۲۶ عد د ان خورد بوده . برگهای ۵-۳ لبه بود ه وبه ند رت باریک د راز روخ وبید ون برود گی به نظر می رسده.
۲٫ Gossypium barbadense: این نوع هم اصلاح شد ه وزراعتی بود ه منشه امریکائی د اشته و اوصاف ذ یل را د ارامیباشد.
این نوع پخته الیاف طویل د اشته وبنام Long staple یاد می کند طول الیاف ان ۵-۳ سانتی متر ویازیاد تررسید ه الیاف این نوع پخته نفیس ومستحکم میباشد الیاف ان به اسانی از پنبه د انه یا چوگت جد امی شود. رنگ گل زرد ود رقاعد ه گلبرگ ها نقطه ارغوانی رنگ به نظر می رسد کوکله یا غوزه ان سه پله میباشد تعداد کروموزم ها ۵۲ عد د که ۲۶ عد دان بزرگ و ۲۶ عد د ان خورد میباشد. برگهای ان ۵-۳ لبه د راز روخ ونوک د ار به نظر میرسد
.
۳٫ Gossypium tomentosum : این نوع چند ان اهمیت تجارتی ند اشته وموجود یت ان تنها د ر جزایر هوائی محد ود است منشه امریکائی د اشته و د ارای اوصاف ذ یل میباشد.
قد نبات به بلند ی ۱٫۵-۱ متر میرسد وتمام قسمت های نبات توسط مویک ها پوشید ه شود ه الیاف ان خیل کوتا بود ه وطول ان به cm 1 میرسد الیاف بالای تخم به صورت مستحکم قرار گرفته وبه زود ی جد ا نمی گرد د. تعد ا د کروموزم ان ۵۲ عد د بود ه که ۲۶ ان بزرگ و ۲۶ ان خورد میباشد.برگ این نوع پخته سه لبه بود ه وبرود گی های ان چند ان عمیق نمی باشد.
۴٫ Gossypium herbaceum : این نوع اسیائی بود ه د ارای ۲۶ عد د کروموزم میباشد الیاف ان کوتاه ود رشت میباشد طول ان از cm1.25- 2.5 به سانتی مترمیرسد برگهای ان ۳-۷ لبه میباشد و شاخه های جوان ان قسمآ مویک د ار میباشد غوزه ان ۴-۳ پله بود ه وقتیکه اماد ه چید ن می شود کاملآ باز نمی گرد د د رهرپله ان تعد اد تخم ها از ۱۱ د انه زیاد نمی باشد.
۵٫ Gossypium arboreum: این نوع مانند نوع بالا منبع اسیائی د اشته الیاف ان کوتاه ود رشت میباشد طول الیاف ان از ۲cm– ۱٫۲۵ سانتی متر میرسد برگهای ان ۷-۵ لبه بود ه کوکله ها د راز روخ و د ارای سه الی چهار پله میباشد و د روقت جمع آوری کاملا باز نمی گرد د د رهرپله ان ۱۷-۶ د انه تخم یافت می شود.
عملیات زراعتی
۱٫ اماد ه کرد ن زمین:
ترتیب اما د ه ساختن زمین برای کشت پخته شبا هت به جواری د ارد مرحله اول اماد ه کرد ن زمین د ورکرد ن بقا یای نباتات فصل قبلی مانند جواری، باجره یا پخته وچپه ساختن زمین تشکیل مید هد خاک به صورت مید ه دراورد ه می شود قبل ا ز کشت زمین ابیاری گرد ید ه و۳-۲ مرتبه قلبه میگرد د تا د رخاک نفود جریان هوا موثر شد ه کلخ های کلان کا ملا مید ه میشود بعد از قلبه اخری زمین ما له شد ه وجویه کشی صورت میگیرد.
فا صله بین د و جویه ها برای ورایتی ها مختلف است به صورت عموم ۸۰-۱۰۰cm) ) د رنظر گرفته می شود بعد ازجویه کشی زمین ابیاری گرد ید ه کیاهان هرزه با ید ازبین برد ه شود. کشت پخته د ر کتا ر نتجه بهتر د اد ه است د رکشت کتا ری بوجود امد ن قشرسخت Crust)) کمتر بود ه که این ترتیب تعداد بشتر تخم ها جوانه زد ه واز سرپت شد ن مما نعت می گرد د.

بذ ر پخته ومقدارتخمریز
قبل از بذ ر تخم با ماد ه کیمیای ما نند Ceresan معامله گرد د تا د ر مقابل امراض وحشرات محفوظ بماند مقد ار ۲۱kg Ceresan د ر۷kg تخم پخته عاری از Linter یا پت و تخم Linter د ار ۴۲kg/7kg سریسان استعما ل میشود و تخم ضد عفونی شد ه وقتیکه زمین رطوبت کافی د اشته باشد د رخط اب کشت شد ه وعمق کشت نظر به نوع خاک،مقد ار رطوبت، حرارت خاک وغیره متفاوت است د رخاکهای لوم ریگی تخم به عمق ۲٫۵cm گشت شد ه و در صورتیکه رطوبت کافی موجود باشد تا ۵cm د ر نظر گرفته میشود د رخاکهای تقریبأ ریگی عمق کشت از
۵-۷cm تجویزمیگرد د همچنان د ر مناطق که نسبتأ خشک است عمق کشت ۷٫۵cm د ر نظر گرفته میشود با در نظرد اشت عوامل محیطی ۲۵ کیلوتخم برای یک هکتار زمین کافی بود ه وبه تعد اد ۸-۵ د انه تخم د ر هر چقرک کشت شد ه فاصله بین د و چقرک ۲۵cm د ر نظرگرفته شد ه د رصورت که کشت توسط د ست صورت میگیرد مقد ار ۵۰kg د رفی هکتار تخم پخته سفارش است.

استعما ل کود:
تطبیق کود د ر مزرعه پخته به طریقه ذ یل عملی میگرد د.
* پاشکی قبل ازقلبه.
* پاشکی د روقت بذ ر.
* استعما ل کود د رپهلوی نبات قبل از مرحله تشکیل پند ک.
خا طر نشان میگرد د مقد ار اعظمی کود بین مرحله پند ک وتشکیل کوکله توسط نبات از زمین گرفته میشود.
تجارب نشان میدهد که تطبیق کود د ر عمق ۵-۸ cm به اطراف تخم و۵-۸cm پاینتر از تخم نتجه بهتر د ا ده است
مقد ار کود قابل تطبیق د رشرایط افغانستان د ر پخته نظربه هد ایت شرکت کود کیمیاوی ۲۵kg یوریاو ۱۴kg د ای امونیم فاسفیت د ر فی جریب قابل سفارش میباشد تمام د ای امونیم فاسفیت د ر موقع کشت ۱۰cm پائین تر از تخم د ر جری استعمال میگرد د نصف یوریا د ر موقع یکه کرد ن ونصف ویگر ان د ر وقت گل اولی استعما ل گرد ید ه و فوراً آبیاری گرد د.

آبیاری
د رافغانستان ابیاری پخته به وقفه های ذ یل عملی وسفارش میگرد د.
ابیاری اول یک هفته بعد از کشت.
ابیاری دوم ۱۲-۱۰ روز بعد از ابیاری اول.
ابیاری سوم با د ر نظر د اشت خاصیت خاک وضع اقلیمی ۱۵-۱۲ روز به وقفه د رنظرگرفته میشود.
ابیاری چهارم یک ماه قبل از ختم موسم ابیاری قطع می گرد د تا موقع به پخته شد ن کوکله های بشتر شد ه بتواند.
د ر اخر موسم تطبیق مقد ار زیاد اب پخته شد ن یا رسید ن پخته را به تعویق می اند ازد.

خشاوه وطاقه کاری
مقصد ازخشاوه وطاقه کاری د رمزرعه پخته عمد تآً ازبین برد ن گیاه هرزه نرم کرد ن خاک که جریان هوا د ران به اسانی صورت می پذ یرد وهمچنان اب باران که د ران منطقه صورت میگیرد بشکل خوب د ر زمین جذ ب شد ه
و د رجذ ب مواد غذ ائی برای نبات مساعد ت می نما ید د رماه اول بهترین وسیله برای نرم کرد ن قشر سخت زمین وازبین برد ن گیاه هرزه استعمال ماشین های خیشاوه کن ( کلتیواتر)میباشد معمولاً استفاد ه از این وسیله وقت مفید میباشد که گیاه هرزه شروع به جوانه زد ن نمود ه باشد.
برای اینکه قطار کشت پخته فهمید ه شد ه بتواند لازم است وسیله بعد از بر امد ن تعد اد کا فی جوانه ها ی پخته به کار برد ه طاقه کاری پخته وقت صورت می پذ یرد که نبات به بلند ی ۲۰-۱۵ سانتی متر ر سید ه و از جمله جوانه های یک الی د و بته قوی وسالیم گذ اشته شود ومتباقی د ور می گرد د.
د ر وسط فصل نموی نرم کرد ن خاک و د ور کرد ن گیاه هرزه از خشاوه سطحی کار گرفته میشود. کنترول گیاه هرزه د ر مزرعه پخته با تطبیق مواد کیمیاوی Herbicide) ) امکان پذ یر است . اگرعملیات عمد ه زراعتی د ر کشت پخته عملی گرد د ضرورت به استعمال گیاه کش ها پید ا نمی کند د ر صورتیکه سفارش شد ه باشد باید گیاه کش ها استعمال گرد د اد ویه های که قبل از کشت د رمزرعه پخته استعمال می شود CIPC است این گیاه کش
را قبل از ابیاری د رمزرعه پخته باید استعمال گرد د.و IPC و CIPC د رکنترول گیاه یک ساله که برگ پهن ند ارد مؤ ثر است. گیاه کش های که بعد از جوانه زد ن استعمال می شود Diuron د ایوران، Karmex کارمیکس،
Monuran ، Telvar استعمال گرد د این گیاه کش ها د ر کنترول گیاهان یکساله پهن برگ خیل مؤثرواقع گرد ید ه است.
د رشراط افغانستان خشاوه وکتمن کاری اقلا سه مرتبه د رپخته یه ترتیب ذ یل سفارش می کرد د.
خشاوه اول سه هفته بعد از کشت زمانیکه نبات د رمرحله چهار برگی باشد د راین مرحله د رولایات شمال کشور
مرحله اول کود یوریا استعمال می شود.
خشاوه وکتمن کاری د وم یک ماه بعد از خشاوه اولی .
خشاوه سوم ویا خشاوه های بعد ی وقت عملی میگرد د که د رمزرعه گیاه هرزه نموکرد ه باشدو معمولا خشاوه بعد ی د رآبیاری صورت می پذ یرد.
تناوب زراعتیCrop rotation) )

تناوب زراعتی در کشت نبات پخته سبب بالا امد ن حاصل میگرد د وحاصلخیزی خاک زمین با لا می برد.
سال اول رشقه ،جواری یا جود ر بعد از ان پخته.
سال د وم تنها رشقه سال سوم باز رشقه سال چهارم باز پخته.
د ر تناوب د یگر سال اول پخته سال د وم نباتات لگیومی، نخود، لوبیا، سائبین، سال سوم جواری و د رزمستان همین سال نباتات لکیومی مانند مشنگ کشت می کند سال چهارم پخته کشت می شود.

توافق پخته
پخته نبات است که د رمحیط گرم توافق د اشته ود رمناطق که اوسط د رجه حرارت ان از روز ۱۶+ کمتر باشد این نبات د ران جاه توافق کرد ه نمی تواند د رجه حرارت برای جوانه زد ن ۱۶ د رجه و برای نمو ۳۴ د رجه مناسب است د ربهار که د رجه حرارت ۱۶ د رجه با شد کشت می شود برای جوانه زد ن ونموی جوانه ها حرارت اصغری ۱۶ د رجه سانتی گرد مناسب ۳۴ د رجه و اعظمی ۳۹ د رجه میباشد .
گل کردن وروشد سریع نبات پخته زمان به ملاحظه میرسد که د رجه حرارت بین ۳۶C- 33 برسد.
یخ زد گی د رفصل خزان و تبخیر زیاد اب د ر وقت گل کرد ن سبب پائین امد ن حاصل میگرد د همچنان اگر ابیاری به تعویق بی افتد نمو نبات مساویانه نبود ه و الیاف محکم بار نمی اورد د روقت رسید ن پخته موسم خشک نمو علفی نبات را متوقف میسازد باد های شد ید باعث ریختن غوزه های بازگرد ید ه وجنسیت پخته را پائین می آورد شربیط مناسب اقلیمی د ر تولید بهتر پخته چنین میتوان خلاصه نمود.
۱٫ بها رنسبتآ گرم توأم با باران های وقفه ئی .
۲٫ تابستان گرم ورطویت کافی .
۳٫ خزان خشک و د وام د ار.

خاک Soil :
اگر چه نبا ت پخته خاصیت و توافق نمو را در بسیاری از خاک ها دارد و لی نتیجه بهتر در خاک های بد ست میاید که از مخلوط کلی وsandy loam و خاک های سیلابی یا Alluvial منا سب است خاکهای که مقد ار مناسب مواد عضوی را د اشته ود ارای مقد ار کافی نایتروجن ، پتاشیم ، فاسفورس، وغیره عناصر ضروری را داشته باشد د ر ان زرع نبات پخته ترجیع د اد ه می شود.
PH: مناسب خاک برای نبات پخته از ۵٫۲ الی ۶٫۵ میباشد اما نبات به صورت مؤفقانه د رخاکهای کهPH ان ۸٫۵ باشد نمو کرد ه میتواند خاکهای که مقد ار تیزابیت وقلویت ان زیاد باشد برای زرعه پخته مناسب نمی باشد.

ورایتی های پخته:
جون تولید اقتصادی مستقیمآ با ورایتی ها تعلق د ارد بناء قبل از ترویج و توسعه یک ورایتی د رمنطقه نکات ذ یل د ر انتخاب ان د رنظر گرفته میشود.
۱٫ زود رس ویا د یرس نظربه منطقه .
۲٫ حاصل اعظمی.
۳٫ رسید ن نبات به شکل مساویانه.
۴٫ سهولت د رچید ن یا جمع آوری.
ورایتی های پخته که د رافغانستان مروج است قرارذ یل است.
۱٫ Acala-1517-C: این ورایتی د رولایت تخار، کند ز، بغلان کشت گرد ید ه وحاصل مطلوب بد ست د اد ه است.
۲٫ Acala-42-4A: زرع این ورایتی د ر ولایت بلخ، جوزجان، فاریاب، سمنگان و هلمند عمومیت د اشته و از نظر جنسیت وحاصل باAcala-1517-C) ) کد ام تفاوت ند ارد.
۳٫ Acala-108-F: این ورایتی د رولایت هرات، باد عیس وقسمت از هلمند زرع شد ه و نسبتا مقاومت ان د ر برابرباد وطوفان د ر ولایت هرات نتجه بهتر د اد ه است.
Acala-42-27-C: این ورایتی خاصتا د ر ولایت پروان وباد غیس عمومیت د اشته و نظربه سایر ورایتی های پخته زود رس میباشد
چید ن یا جمع آوری پخته

جمع آوری پخته زمان شروع می شود که ۶۰% کوکله ها Bolls باز شده با شد پخته های جمع آوری شد ه را د راین د وره بنام چینی اول می نامند بعد از چید ن تعد اد د یگر کوکله ها باز شد ه که چید ن پخته د ر ان بنام چین د وم گفته می شود. وچین سوم از کوکله های باقی ماند ه مزرعه بد ست می اید.
چید ن پخته بهتر است بعد از باز شد ن یا سفید شد ن کوکله ها صورت گیرد. نفر که پخته جمع آوری می کند بنام چینک چی یاد می شود . یک چینک چی ماهر با تجربه یک عد ل پخته را د ر مد ت ۶۰-۴۰ ساعت چید ه د رحالیکه یک عد ل پخته توسط ماشین پخته چینی د ر ۴۰-۲۰ د قیقه جمع آوری می شود.

نوشته شده توسط محمد هارون ” تولنپال “

۱۴

خرداد

دغنمو کرنه

دغنمو کرنه
سریزه:
غنم دنړۍ یو پخوانى بوټى دی چې له ۶۵۰۰ کالونه پخوا په اوسنی عراق،۶۰۰۰ کاله پخوا په مصرکې او۳۰۰۰ کاله پخوا په چین کې کرل کیدو له تاریخ نه وړاندې غنم په اروپا او افریقا کې خپورشوى دى . غنم په نړۍ کې په زیاته پیمانه په مصرف رسیږی چې له نیمایی نه زیات برخه وګړی له غنمو نه استفاده کوی . غنم په زیاته اندازه پروتین (۱۱ ځخه تر۱۴ فیصده پوری) ،له ۶۳ ځخه تر ۸۰ فیصده نشایسته ،دوه فیصده شحم او دA.B.C.D.PP ویټامینونه لری. دغنمو پروتین لوړکیفیت لری چې تر ۹۵ فیصده پورې دوجود په ذریعه جذبیږی. دغنمو سل ګرامه ډوډۍ د۲۴۵ ځخه تر ۲۵۵ کالوری انرژی لری. دنرموغنمو(Triticum vulgar) اوړه دغنمودنورو نوعو په نسبت غوره دی . علاوه له ډوډۍ له غنموځخه مکرونی،کیک کلچو او الکولوپه جوړولوکې استفاده کیږی.
په اوسنی حالت کې غنم دنړۍ په ټولو برخوکې کرل کیږی. هغه سیمې چې جګوالې یې دبحر له سطحې نه ښکته بیا تر ځلورزره مترو پورې له بحر نه جګوالى ولری دغنمو دکښت لپاره مناسبې دی. زمونږ دهیواد تقریباً په ټولو برخو کې غنم کرل کیږی چې هر کال نږدې ۲،۳ ملیون هکتاره ځمکه نیسی. په اوسنۍ مرحله کې دغنمو حاصلات ډېرټیټ دی ځکه چې بزګران له خپل درمندځخه دغنمودتخم تیاروی.کیمیاوی اوعضوی سرې په لږې اندازې سره ځمکې ته علاوه کیږی د نامطلوبو بوټو،ناروغۍ او افتونه په ښه ډول مخنیوى نه کیږی .
په اوسنی حالت کې له یو جریب ځمکې ځخه په اوسط ډول ۴۶ منه حاصل اخستل کیږی.چې دا اندازه ډېره کمه ده که له اصلاح شوی تخم،پرمختللې تکنالوژۍ او دکرنې له عصری لاروچارونه استفاده وشی زمونږ بزګران کولای شی له یو جریب نه د ۱۰۰ ځخه تر ۱۵۰ منه غنم په لاس راوړی.
دغنموبیولوژیکی مشخصات:
غنم دتودوخې ۲-۱ درجو دسانتې ګراد کې په نېش وهلوپیل کوی.دخاورې په مخ ددنېش په راښکاره کیدوسره لوړې تودوخې ۱۲ ځخه تر ۱۴ درجودسانتې ګراد ته اړتیا لری. دنبات د ودې لپاره دتودوخې مناسبه درجه د۲۵ ځخه تر۳۰ درجوپورې ټاکل شوې ده.دتودوخې په ۳۶ درجو کې دنبات وده دریږی . همدارنګه دنبات د ودې لپاره ټیټه تودوخه ۳ ځخه تر۴ درجو پورې ده.
دمنی غنم په منی اوپسرلی کې بوټى وهی نوې ساقې تشکیلوی چې په دې مرحله کې کافې اندازې لندبل او د ۸ ځخه تر۱۰درجوتودوخې ته اړتیالری .که په دې مرحله کې تودوخه دسانتې ګراد۴-۳ درجوته راښکته شی دساقو تشکیل دریږی .وچ اقلیم دساقوپه تشکیل باندې منفی اغیزه لری .دلوى تخم کرل او په کافی اندازه دنایتروجنی سرواستعمال دساقوتشکیل زیاتوی. په پسرلی کې لوړه تودوخه او دخاورې دلندبل کمښت هم دساقو په تشکیل باندې بده اغیزه لری چې وروسته په یووخت کې نه رسیږی .
په منی کې اورښت د دانې په ډکیدوکې زیات رول لری همدارنګه په پسرلی کې اورښت دنبات بدنی وده زیاتوی او هم دنویو ساقو دتشکیل لپاره زمینه برابروی چې داعمل دغنمو د واښو په زیاتوالې کې رول لری.
غنم په هغه خاورو کې چې پی اچ PH یی ۶٫۰-۷٫۵درجو،حاصلخیزۍ ، او دنامطلوبو بوټوځخه پاکې او کافی اندازه لندبل ولری ښه حاصل ورکوی. زیم لرونکې اوضعیفې ریګی خاورې دغنمو دکرلو لپاره مناسبې نه دی.
دتخم برابرول:
اصلاح شوى تخم دحاصلاتوپه زیاتوالی کې ستر رول لری.هغه اصلاح شوى تخم چې له محیط سره توافق ولری کولای شی چې په سلوکې پنځوس برخې دغنموحاصلات زیات کړی .زمونږ په هیوادکې پنځوس فیصده دغنمواصلاح شوى تخم کرل کیږی چې دا اندازه نوره هم په ډېرویدو ده.
په اوسنی وخت کې ډیر تخمونه له بزګرانو ځخه لاس ته راځی. داسې تخم چې بزګرانو تولید کړى وی دښه کیفیت لرونکى نه وی .دلوړ حاصل دتولید توان نلری همدارنګه دنارغیو او افتونو په مقابل کې مقاومت هم نه شی کولای.او امکان لری دنامطلوبو بوټو تخمونه له ځان سره کروندې ته یوسی.
هغه تخم چې دښه کیفیت درلودونکى وی QDS تخم بلل کیږی چې دتخم له دقیقواومشخصو شرایطولاندې روزل کیږی. دنېش وهلو لوړه فیصدی لری دنورو انواعو اونامطلوبو بوټو له تخم اونور بیګانه شى پکې شتون نه لری.
دابه یو ښه کار وی چې بزګران خپله ځلور پنځه کاله وروسته QDS تخم تولید کړی.
ددې کار لپاره لومړى باید دتخم دتولید لپاره یوه ساحه انتخاب شی ترځو دخالص تخم دلاس ته راوړلو لپاره زمینه برابره شی.نامطلوبه بوټی باید په لومړی سرکې لمنځه لاړ شی. دغنمو دنورو انواعو تخم د روګینګ دعملیی په واسطه کله چې غنم صاف ( ټولوبوټو وږی ایستلی وی) شوی باید لمنځه یوړل شی او کرونده دناروغیو او افتونونه پاکه وساتل شی.
تخم له کرلو مخکې باید دفنګس ضد کیمیاوی درملو(Fungi cid ) باندې ککړشی. ترځو دتخم اوخاورو له فنګسی ناروغیو ځخه وژغورل شی.
دیو جریب ځمکې لپاره له ۲۵-۳۵ کیلو ګرامه تخم کیفایت کوی.
باید یادونه وشی چې تخمونه دوخت په تیریدوسره خپل خاصیت له لاسه ورکوی. نو دا به ښه وی چې هرکال QDS دښه کیفیت تخم تولید اویا دتخم دتولید له سرچینوځخه واخستل شی.
هغه تخمونه چې اوس په افغانستان کې کرل کیږی
عبارت دی له آمو۹۹،روشان ۹۶،للمی۲،ګل ۹۶، انقلاب ۹۱، PBWI 54، هرات ۹۹ اوپامیر۹۴ .
دځمکې برابرول:
په یوه کرونده کې دغنم پرله پسې کرل دنارغیو،افتونودډېریدوسبب کیږی چې په نتیجه کې دحاصلات کمیږی او دتولید بیه لوړیږی . ددې لپاره چې دناروغیواندازه کمه کړو نوباید داسې فصلونودغنموترمخه یا وروسته وکرل شی چې دناروغیوګډ کوربه(Host) نه وی .
همدارنګه هغه نباتات چې وده یی له غنمو سره توپیر ولری دمامطلوبو بوټو دکمیدوسبب کیږی او هم دخاورې له دعین عمق نه دنباتاتو غذایی مواد زیات نه اخستل کیږی.
غنم په مختلفو خاوروکې توافق لری خوهغه خاورې چې زیم ونه لری اوبافت (Texture) ئې متوسط او دحاصلخیزۍ اندازه یې منځنۍ یا جگه وی لوړ حاصل تولیدوی .په زیم لرونکوځمکو کې دنبات دریښولپاره په کافی اندازه اکسیجن نه رسیږی نبات دناروغیو په مقابل کې حساس کیږی اوناروغۍ منځ ته راځی.
دغنمودکښت لپاره ځمکه په منی کې برابریږی په هغو سیموکې چې ځمکه یخ وهی دپسرلنی غنمو لپاره په پسرلی کې هم ځمکه برابریدلای شی مګر غوره به داوی چې ځمکه دکښت لپاره په منی کې برابره شی.
ځمکه لومړى د۳۰-۳۵ سانتی متروپه اندازه قلبه دکیمیاوی سرې او تخم له استعمال وروسته ماله کیږی.
دغنمو کښت Wheat planting :
غنم باید په مناسب وخت کې وکرل شی. که دمنی غنم ډېر دوخته وکرل شی حاصلات به ئې ټیټ وی دپخوالی مرحله به یی مخکې وی کیدای شی دالوتونکو په واسطه زیات لمنځه یوړل شی. همدارنګه که غنم ډېر وروسته وکرل شی ښایی غنم ښه بوټى ونه وهی چې له نامطلوبو بوټوسره سیالی وکړی. په نتیجه کې دحاصل دکموالی سبب کیږی . په هغو سیموکې چې جګوالى یی ۲۲۰۰ مترونه زیات او دېرې یخی وی دغنمو دکښت لپاره مناسب وخت دسنبلې اخر اودمیزان سر دى.
اوپه هغوسیمو کې چې جګوالى ئې د۱۸۰۰ مترو په شاوخوا کې وی لکه کابل،لوګر،وردګ دمیزان نیمائی دکښت لپاره مناسب وخت دی .اوهغه سیمې چې جګوالى ئی له ۱۸۰۰ متروکم وی لکه سروبى، ننګرهار،لغمان،فراه دعقرب په میاشت کې کښت سرته رسیږی.
په هغوسیموکې چې پسرلنی غنم رواج دی کله چې جوی اوضاع دژمی په اخراودپسرلی په لومړیوکې اجازه ورکړی او وختی وکرل شی ډېره ښه نتیجه ورکوی اوکه په مناسب وخت کې جوی اوضاع پرې نږدی چې کښت وشی.نوبزګران بایدپه خپل پلان کې له سره غوروکړی اونور فصلونه انتخاب کړی ځکه چې ناوخته دغنموکرنه حاصل نه ورکوی.که مونږ ناوخته کرنه کوو نوښائی چې دتخم مقدار زیات شی ترځووکولای شی دنامطلوبوبوټوسره مقابله وکړی .او که دتخم اندازه کمه وی نو له نامطلوبو بوټوسره مقابله نشی کولای .
دافغانستان په زیاتر سیموکې ۵.۲ – ۵ کیلوګرامه تخم په یوه جریب کې کرل کیږی.مګر په پرمختللوهیوادونوکې چې کرنه په ماشین سره سرته رسیږی ۱ ځخه تر ۱.۵ منه تخم په یوجریب کې کرل کیږی.
په للموکې دتخم اندازه په میدان،غزنی،پکتیکا کې ۷ کیلوګرامه اوپه شمال کې ۲۰ کیلوګرامه دی ځکه چې په شمالی سیموکې اورښت یوځه زیات وی اوخاوره ښه لندبل ساتی.
تخم باید په مناسب عمق (په کلې خاوره کې ۵-۳ سانتی متره اوپه ریګی خاوروکې ۸-۷ سانتی متروپه ژوروالی) وکرل شی. کله چې تخم په مناسبه ژور والی سره وکرل شی نولندبل زیات تغیرنه کوی خاوره باید ډېره نرمه وی اوله تخم سره زیات تماس ولری چې ماله کول دا تماسزیاتوی. هغه تخمونه چې په لږ ژوروالی سره کرل شوی وی شاید په ژمی کې لمنځه لاړشی. اوهغه تخمونه چې په زیات عمق کرل شوی وی کیدای شی دخاورې له زیات عمق نه نېش راونه باسی. اودا هم ویلى شو چې شنه کیدل او وروسته وده زیات وخت نیسی.
اوبه لګول:Irrigation
دغنمو له کرلو مخکې اوبه لګول ددې لپاره ضرور دی چې خاوره پسته او دکښت نه وروسته حد اقلاً تر ۲۰ ورځو پورې په خاوره کې کافی اندازه لندبل موجود وی ترځوچې ریښې وزغلی. په غنموکې ډېره حساسه مرحله دوږی ایستلو نه وروسته ده په غنموکې دپرسیدو تر مرحلی مخکې که بوټى تنده ونه ښیئ اوبه دومره اهمیت نه لری . اوبه لګول دوږی ایستلو،دانوډکیدو او پخیدو په مرحلوکې زیات ارزښت لری که د دانو د ډکیدو په مرحله کې کافی اندازه لندبل موجود وی د دانو په ډکیدوکې مرسته کوی او که کافی اندازه لندبل موجود نه وی په سلوکې لس برخې په حاصلاتو کې کمښت منځ ته راځی .غنم معولاً ځلور ځله اوبه کیږی .
۱٫ له کرلو شل ورځې وروسته.
۲٫ دبوټی وهلواوساقوداوږدیدو په مرحله کې.
۳٫ وګل ایستلو ( Flowering ) په مرحله کې .
۴٫ دشیرې په مرحله کې.
دخاورې حاصلخیزی:
که دې خاورې حاصلخیزی په ښه ډول تنظیم شی نو سره (کود) له ټولو عواملونه زیات تاثیر لری. غنم دسرې په مقابل کې ښه عکس العمل ځرګندوی .نایتروجن یوداسې عنصر دی چې کمښت یی دپه نبات کې دزیات محدودیت باعث ګرځی.
ځرنګه چې دافغانستان خاورې په کمه اندازه عضوی موادو درلودونکې دی نو دخاورې دوهمی جوړښت (Structure ) ئی هم ډیر ضعیفه دی. نو دعضوی موادو لکه حیوانی پارو،دنباتاتو بقایاوې اوشنو سرو مصنوعی اضافه کول زیات اهمیت لری.دافغانستان په زراعتی خاوروکې دعضوی موادو اندازه له ۱ ځخه تر ۲ فیصده پورې رسیږی چې دا رقم ډېر ټیټ دی که مونږ وغواړو دخاورې په ۳۰ سانتی متروکې ۱% عضوی مواداضافه کړو نو۸،۴ ټنه عضوی مواد دیوه جریب ځمکې لپاره ضروری دی. نو ویلى شو چې زمونږ خاوری دحاصلخیزۍ دارتقا لوړ پوتنشیال لری.
که مونږ وکولای شو په کافی اندازه عضوی سرې تهیه کړو دکیمیاوی سروته یواځې دعناصرو دتوازن لپاره ضرورت شته دی.
دکیمیاوی سرو داستعمال په اړه باید وویل شی چې دفاسفیتو،نایتریتو او دخاورې عمومی حاصلخیزی په نظرکې ونیول شی. که په خاور ی نوموړی موجود وی. نو کولای شو دکیمیاوی سرو په لګیدوکې سپما راولو. په خارو اوریګی خاوروکې دسرې استعمال زیات اهمیت لری.
په عمومی ډول سره په یو جریپ ځمکه کې ۵۰ کیلو ګرامه یوریا ۲۵ کیلو ګرامه ډاى امونیم فاسفیت(DAP) ، او۲۵ کیلوګرامه پتاشیم لرونکې سرې استعمالیږی. چې۳ ۱/ یوریا،ټوله ډای امونیم فاسفیټ اوپتاشیم لرونکې سره دکرلووخت کې لګول کیږی. دریمه برخه دیوریا سره دبوټی وهلو وخت کې اودریمه برخه نوره دوږوی ایستلو وخت کې استعمالیږی.
په یاد باید ولروهغه ځمکې چې په تشدیدی ډول کښت لاندې وی ښایی دفاسفورس بقایا پکې زیاته وی اوپه ځینو ځمکو کې نایتروجن هم باقی پاتې کیږی چې دا هم باید په نظرکې ونیول شی.
دنامطلوبو بوټومخنیوى:
دغنمو په کروندوکې دنامطلوبو بوټوموجودیت دغنمو حاصلات راکموی.چې په دې اړه په اکثروهیوادونو لکه ایران،عراق،سوریه،روسیه اودمنځنۍ اسیا په هیوادونوکې ځیړنې شوی دی چې دا ځیړنې ښیی چې نامطلوبه بوټی د۲۰ ځخه تر۳۰ فیصده دغنمو حاصلات راټیټوی. .نوباید کروندې له ابتدا ځخه دنامطلوبو بوټوځخه پاکې وساتل شی.دکروندې شاوخوا هم باید پاکه وساتل شی ترځو دنامطلوبو بوټودتخم دتولیدسرچینی لمنځه لاړې شی.
پاک تخم،پاک کښت،پاک سامان دنامطلوبو بوټو له شنه کیدو ځخه مخنیوى کوی .
نوبتی کرنه (Crop rotation) هم نامطلوبه بوټی په کروندوکې کموی .غنم رنګه بوټی دوه دری کاله وروسته په پلن پاڼو فصلونوکې لمنځه ځی.
زمونږ په هیوادکې دغنموپه کروندوکې نامطلوبه بوټی دلاسی وسایلویامستقیماً دلاس په واسطه لمنځه وړل کیږی مګرپه لویو کروندوکې دلاس په واسطه دنامطلوبو بوټولمنځه وړل یو ستونزمن کار دی. نودکیمیاوی درمل یا(Herbicides) په واسطه مخنیوى دبوټو د ودې په لومړیومرحلوکې ډېر موثریت لری. دکیمیاوی درملوپه واسطه دبوټودمخنیوی لپاره لومړى نامطلوبه بوټی تشخیص او وروسته دکیمیاوی درملو په واسطه لمنځه لاړشی. دغنمو دکروندویوشمیر نامطلوبه بوټی په لاندې ډول سره دی.
۱٫کانادائى اغزى Canadian Thistle :
دا نامطلوبه بوټى ځوکلن نبات دی چې دتخم اوریښوپه واسطه تکثر کوی په ډیره اسانۍ سره ماتیږی اونوې غوټۍ جوړوی . او دا کار ددې نبات دتکثیر سبب ګرځی او دکښت په وخت کې هم تکثیریږی . ددې اغزی یو بوټى ځلورزره تخمونه تولیدوی اوکیدای شی چې دځو کلونو لپاره داستراحت(Dormancy)په مرحله کې وی ددې لپاره چې ددې اغزی مخنیوى وشی دځو کلونو لپاره ځمکه باید ژوره قلبه شی خو دا کار ډیر قیمته او دخاوری د تخریب سبب کیږی. همدارنګه مونږ کولای شو دااغزى د ۲-۴-D په واسطه لمنځه یوسو چې په یوه لیتر کې ځلور سی سی حل او دواپاشی کیږی . دیوه جریب ځمکې لپاره دوه سوه لیتره محلول کفایت کوی.

۲٫جودر(Rye ) :
جودر هم یو ستونزمن بوټى دی ځکه چې دا نبات له غنمو نه مخکې پخیږی او تخم یی دغنمو دریبلوپه وخت کې په کرونده کې خپریږی جودر په غله کې دغنمو کیفیت راټیټو.
غنم او جودر دواړه په یوه نباتی کورنی پوری اړه لری مشابه اګرونومیکی خواص او وده لری زراعتی عملیات کولای شی ددې نامطلوبه بوټی نفوس ټیټ وساتی
کیمیاوی کنترول : ۲ Chlorophob اووه ۷ سی سی په یوه لیتر اوبو کې اویا Poma چې دا یوه سی سی په یوه لیتر اوبه کې حل کیږی که ځه هم چې دPoma بیه ډیره جګه ده خو په لږ مقدار په کارکیږی دا درمل کله چې غنم له دوو ځخه تر اوو۷ پاڼې ولری استعمالیږی ددې لپاره چې دجودر مخه ونیسو نوباید پاک تخم وکرل شی نوبتی کرونده مراعات شی او دغنمو له کرولو مخکې باید ځمکه دوفال شی.
۳٫پیرونې (Field Binweed ):
پیروتې ځوکلن نبات دی چې ژوری ریښی لری دتخم ،دفارم دوسایلو او دجرړو په واسطه تکثیریږی . او دحیواناتو په واسطه هم زیاتیدى شی او دا ګیاه له غنموسره داوبو،غذایی مواد او درڼا په جذب کې سیالی کوی . پیروتې په غنم باندې جګیږی او غنم چپه کوی چې دچپه شوی غنموراټولول دماشین په واسطه یو ستونزمن کار دی او که پیروتې ډېرې زیاتې شی نو له ۵۰ ځخه تر ۶۰ فیصده پورې حاصل راټیټوی .
ددې بوټی له منځه وړل یو ستونزمن کار دی لومړى باید دتخم له تولیدځخه مخنیوی وشی.جرړې ،دجرړوغوټې اونهالی بایدلمنځه لاړ شی. پیروتې ډیر مقاوم نبات دی نوسخته مبارزه غواړی.
ددې لپاره چې دنامطلوب بوټی په مقابل کې مو موثره مبارزه کړې وی باید له انتخاپی دوا ځخه ګټه واخستل شی.کله کله دپیروتې لپاره له ۲-۴-D نه هم کار اخستل کیږی چې پنځه سی سی په یوه لیتر اوبو کې منحل او دوه سوه لیتره دیوه جریب ځمکې لپاره پکاریږی .
۴٫خاکشیر یا وحشی شرشم:
دا نبات دبراسکا وړې نباتی کورنۍ پورې اړه لری پلنې پاڼې لری دا نبات په سړو سیمو کې لکه بامیان او داسی نو رځایو نه کې په زیاته پیمانه پیداکیږی. ترځو چې په میخانیکی شکل (خشاوه) ددی نبات مخنیوى کیږی معمولا ډیر ناوخته وی او دې بوټی خپله خساره اړولې وی ددې نامطلوبه بوټی دمخنیوی لپاره هم ۲-۴-D موثره دوا ده او باید په لومړیو مرلوکې چې خاکشیر یوازې اووه۷ سانتی متره جګوالى ولری استعمال شی.
دغنموناروغۍ:
غنم دیوشمیر فنګسی ناروغیو(سرخیواوتورکو) ترحملې لاندې راځی چې دا ناروغۍ کولای شی دغنمو زیاته برخه حاصلات لمنځه یوسی.
سرخی دغنمو یوه ډېره خطرناکه فنګسی ناروغی ده چې کولای شی دحاصلاتوزیاته فیصدی اوحتی سل فیصده لمنځه یوسی. سرخی په درى ډوله ده .
دپاڼې سرخی یا Leaf Rust : دپاڼې سرخی چې دنصواری رنګه سرخی هم بلل کیږی دیو فنګس Puccinia recondite به واسطه منځ ته راځی چې دا فنګس کولای شی غنم،وربشې،ترتیکلی او نور ګراسونه په دې ناروغۍ اخته کړی. ددې ناروغۍ شدیده حمله دحاصلاتو زیاته برخه لمنځه وړی چې په عمومی صورت سره د دږو دکمیدو، د دانې دوزن دکموالی اودکیفیت دخرابوالی سبب کیږی.
دساقی سرخی یا Stem Rust :دا ناروغۍ دPuccinia graminis tritici فنګس په واسطه منځ ته راځی چې علاوه له غنمودا فنګس وربشې،ترتیکلی او نورګراسونه ترخپلی حملی لاندې راولی . دا فنګس که دنمو په لومړیومرحلوکې غنم په ناروغۍ اخته کړی او محیطی شرایط برابروی کیدای ناروغی په Epidemic شکل سره واقع شی او ټول نباتات لمنځه یوسی.
دا ناروغۍد ساقودتعداددکمښت،د دانې دوزن دکمیدو او د دانې دکیفیت دخرابوالی سبب کیږی.
مخططه سرخی: دا سرخی هم دیو فنګس Puccinia striformis په واسطه منځ راځی. چې دا فنګس (Fungi) غنم،وربشې،ترتیکلی او نور مشابه ګراسونوتر خپلې حملی لاندې راولی ددې ناروغۍ نوبتی کوربه تر اوسه نه دی پیژندل شوى.
دا ناروغې دحاصل دکمښت،په وږوکې د دانو دکموالی او د دانې دکیفیت دخرابوالی سبب کیږی.
دسرخیو مخنیوى:
دفنګس هغه ضدکیمیاوی درمل(Fungi cid) چې دسرخیو دمخنیوی لپاره استعمالیږی عبارت دی له :
ریدومیلRidomil ( C15H21NO4) چې تجارتی نومونه یی میتالکسل Mtaliaxil او متالکسینین Metalaxinin CGA 8988(Ciba) چې سستمیک Fungi cid دی.چې د منکوزیب،کپتان،فلپت،کاپراوکسی کلوراید سره په مخلوط شکل کولای شی دسرخیو مخنیوی وکړی چې په ۱۰۰۰ لیتره اوبوکې ۲۰۰-۲۵۰ml/ha حل او دواپاشی کیږی.
دتخم دتداوی ۶g/kg شپږ ګرامه دیو کیلوګرام تخم لپاره پکاریږی.
نور درمل چې دسرخیو دمخنیوی لپاره استعمالیږی عبارت دی له :
اوکسی کاربوکسین:Oxycarboxin (C12H13NO4S4) 150ml/ha په زر لیتره اوبو کې حل کیږی.
مانیب_دایتین : Maneb-Dithane (C12H6MnN2S4) 150-160 g/ha
التاکمبای_کاربندیزیم Altacombi (Carbendezim)30 130-140ml/ha)
Chlorothamil (broad Spectrum) fungicide 50-60g/ha
باید ووایوچې دمقاومونوعو کرل دسرخیو دمخیوی یوه ښه لاره ده همدارنګه دمتناوب کوربه (زرشک) لمنځه وړل هم دناروغۍ په کمیدوکې زیات رول لری.
پټ تورکی:
ددې ناروغۍ عامل یو فنګس Tilletia caries , T . foetida , T . controversa دی. په دې ناروغۍ داخته بوټو قد کوچینی وږی یی تک شین تور بخند رنگ لری او غوښنې دا نی منځ ته راوړی د دانو په ځای دفنګس توررنګه سپورونه تولیدیږی چې دخساشوی ماهی بوی لری. هغه تخمونه چې دفنګس په سپورو باندې ککړ وی له شنه کیدو ورسته په بوټی کې دا ناروغی منځ ته راځی . ددې ناروغۍ دمخنیو لپاره تخم له کیمیاوی درمل ویتاواکس سره معامله کیږی چې له یوکیلو تخم سره دوه ګرامه ویتاواکس گډیږی.
لوځ تورکیLoose Smut :
لوځ تورکی په افغانستان کې یوه مهمه فنګسی ناروغی ده چې دUstilago tritici فنګس په واسطه منځ ته راځی دا ناروغی په بوټی کی هغه وخت معلومیږی چې بوټی وږی وباسی. ناروغ بوټی تور وږی وباسی . دکیمیاوی درملوپه واسطه دتخم تداوی ددې ناروغی دمخنیوی یوه موثره او ارزانه طریقه ده . ځو سستمیک زهری دواوی چې تخم له دې فنګس نه ساتی جوړې شوې دی ویتاواکس ،تیرام چې دواړه په یوه ټن تخم کې دوه کیلوګرامه استعمالیږی ددې ناروغۍ مخنیوى کوی.
دفنګس هغه ضد درمل چې دغنمودتورکو دمخنیوی لپاره استعمالیږی عبارت دی له:
Iprodione (250-300ml/ha in 600 l of water تجارتی نومونه یی
۱ .اندرسنز Andersons fungicide x .
2 . 1.3G,Chipco 26019 2f
26GT 2SC,Iprodione pro. 3
2SE,Lesco 18 Plus 2SC .4
Mancozeb دګرد په شکل) په سل لیتره اوبوکې (۲۵۰ml/ha تجارتی نمونه یی
Dithane T/O Rainshield
75WP, Dithane 37 WF
Fore Flo-XL 4F, Fore
همدارنګه تیرام دتخم دتداوی لپاره کولای شو استعمال کړو.
دغنمو افتونه اومخنیوى:
ځو حشرې لکه صحرایی ملخLocust ،تریپس Thrips ،لړمۍ Army Wormاوکفشک
Sunn pest غنم ترحملې لاندې راځی اود تاوان سبب ګرځی .
صحرائی ملخ (Locust ) :
ملخ کولای شی دغنموکروندو ته سخت تاوان ورسوی چې زیات تاوان دپسرلنی غنمو کروندوته اړوی. ملخ په منی کې هګۍ اچوی که جوی اوضاع مناسبه وی حشره زیاتی هګۍ اچوی په دې هکله باید سروی ګانی ترسره شی چی دهګیوتعدا معلوم شی ترځووروسته منځ ته راتلونکى تاوان معلوم شی .
مخنیوى: کرنیزې عملیی کولای شی دملخو زیات تعداد راکم کړی اوپه هغو سیموکې چې دملخو حملې دغنمو کروندی تاوانی کړی وی بایدمقاوم نباتات لکه باجره وکرل شی اوهمدارنګه میخانیکی طریقه هم موثره ده په میخانیکی طریقی سره دافت دمخنیوی لپاره زیات خلک رابلل کیږی ترځوچې دملخو مخنیوی وکړی لومړى جرونه وښکل کیږی بیا مچک دې جروته شړل کیږی اووروسته ترخاورولاندې کیږی دا کارترهغه وخته پورې امکان لری چی ملخو وزرونه نه ویی کړی اوکه ملخو وزرونه وکړل او دالوتو توان یی پیداکړ بیا نو مخنیوى نه کیږی.خو که دملخ وهلی ساحه پراخه وی نو بیا کیمیاوی مبارزه غواړی.
دغنمو په کروندوکې دملخو دمخنیوی لپاره دکیمیاوی درملواستعمال یوموثره طریقه ده هغه درمل چې دملخو دمخنیوی لپاره استعمالیږی عبارت دی له :
دای میتوئید Dimethoate (Cygon) سایګون،فیرودان،(Carbofuran-catbamite group) کارپوفوران،ګروپ کاربامیت ( ولارسبان(Lorsban).
دزهری طعمه جوړول: سوین ۵۰-۲۵% د۵۰-۴۰کیلودسبوس له اوړو سره.
تریپس Thrips :
تریپس ډېره وړه حشره ده چې یواځې ۶ ملی متره اوږدوالى لری استوانه یی شکل لری کله وزر لری او کله وزر نه لری. وزرئې ببر وی . ددې حشرې مچک په مختلفو رنګونو پیداکیږی خو دبالغه حشره یی توره رنګ لری . دا حشره دغنمو په پاڼو او تنو باندې ژوندکوی ددې افت دمخنیوی لپاره باید ۱،۵ ځخه تر دوه۲ سی سی ملتاین په یوه لیتر اوبو کې حل اوبیا دواپاشی شی.
لړمۍ Army Worm :
دا حشره کله چې غنم په بند وی اوساقه پیدا شی په پسرلی کې په غنموحمله کوی دورځې له خوا ځان په پاڼو کې پټوی او دمازیګر او ماښام له خوا خوراک کوی او کله کله دغنمو سر هم غوځوی . داحشره کله چې پسرلی کې هوا سړه او لندبل زیات وی په تیره په هغه کروندو کې چې تیر کال هم غنم پکې کرل شوی وی زیاتې وی او زیات تاوان رسوی ددې لپاره چې ددی حشرې مخنیوى وشی باید زهری مړۍ یا طعمه ورته جوړه شی چې دزهری طعمې لپاره ۳۵ ګرامه دپترکس ،شل ګرامه بوره اویوه کیلوګرام سبوس او په کافی اندازه اوبه جوړیږی دیوه جریب لپاره پنځه کیلو زهری طعمه بس کفایت کوی.
کفشک Sunn pest:
داحشره دغنموله شیرې،پاڼو،تنې او دانې ځخه تغذیه کوی .کله چې دا حشره له غنمونه تغذیه کوی یوځه بدبویی اوزهری موادبوټی ته داخلوی نو که له دوو ځخه تر دریو فیصدو پورې غنم کفشک خوړلی وی نو ټولو غنمو خوند خرابیږی ښه ډوډۍ نه ورکوی او له ګټې ځخه وځی .
تخمین شوې ده چې په افغانستان کې پنځه سوه زره جریبه ځمکه دغنموفصل په ۱۳۸۱ کال کې تباه کړى دی.
(Eurygaster integriceps) له پنځه سوه کلونو راهیسی دفاریاب،بادغیس،هرات،بلخ او هلمند په ولایت کې ژوند کوی
مختلط یا هراړخیزمخنیوى IPM :
په ایران کې دIPM یاهراړخیزه. مخنیوی ځخه کار اخستل شوی دی .ددې حشری هراړخیز خواص ددې حشرې طبیعی دوښمن ځینی فنګسونه دی چې په کفشک حمله کوی اولمنځه یی وړی او له مروجو افت کش نوچې دا حشرې لمنځه وړی له استعمال ځخه ډده کیږی اوښایی چی دا افت هم ددې درملو په مقابل کې مقاومت پیداکړی . هغه هرزه ګیاوې چې دا حشره ژوند پکې تیروی باید وسیځل شی ترځو ومنه شی کولای چی په بوټی کې ژمی تیر کړی چې دا یوه اغزمنه طریقه ده .
دجالو په واسطه ددې حشری راټولول او لمنځه وړل هم یوه موثره طریقه ده .
کیمیاوی درمل دای تین که دوه سی سی په یو لیتر اوبو کې حل او دوا پاشی شی ددې حشرې له منځه تلو سبب کیږی خوباید په یاد ولرو له هغو نباتاتو نه چې په دواپری شیندل شوی وی تر اوو (۷) ورځو استفاده ونه شی.
دغنمو راټولول اوزیرمه کول:
دغنمو راټول او ذخیره کول یو مهمه پروسه ده.غنم هغه وخت راټولیږی چې دانه ۱۴ فیصده لندبل ولری زمونږ په هیواد کې غنم دلور په واسطه لوکیږی کله چې مونږغنم لوکوونو باید غنم دځمکې پرمخ وانه چول شی ښایی دانې لندبل جذب کړی چې وروسته دفنګس له حملی سره مخامخ کیږی
کله چې غنم ددرمند لپاره را ټولوویوه اندازه ضایعات لری چې دا مخامخ ضایعات دی که په مناسب وخت راټول شی دا ضایعات کمیږی له درمند نه وروسته غنم باید په ګدام کې زیرمه شی ګدام باید کلک جوړشوی وی ترځو موږکان ونشی کولای چې غله خرابه کړی په ګدام کې غنم باید په بوجیوکې دتختو دپاسه کیښودل شی او هوا دبوجیو ترمنځ جریان وکړای شی ګدام باید لندبل ونه لری که لندبل ولری نودغنمو دانې لندبل جذبوی چې وروسته په فنګسی ناروغیو اخته کیږی.
هغه تخمونه چې ښه پاک شوی وی خارجی مواد ونه لری دزیات وخت لپاره زیرمه کیدای شی .

لیکونکی : محمد هارون ” تولنپال ”

۹

خرداد

سایبین

سایبین مقدمه: سایبین ازجمله حبوبات دومشیمه ای بوده وبه فامیل یا خا ندان لیگومینوسیLegumenaceae تعلق دارد.نام لاتین این نبات ((glycin maxاست که تقریبآ ۲۸۶سپشزبالغ میگردد یک عالم بیالوجست امریکایی به نام( مورس) درنشریه سال۱۹۵۰عیسوی خویش نظریه داده که بشرازعرضه تقریبا۵۰۰۰سال به این طرف به این نبات آشنایی داشته وآنرا مورد استفاده قرار داده است. همچنان (نیگا تا)درنشریه سال۱۹۶۰عیسوی خود اظهار عقیده نموده که سایبین برای اولین باردرمناطق شمال ومرکزی جمهوریت مردم چین پیدا ومورد استفاده قرارگرفته است . وهم نامبرده علاوه نموده که نبات سایبین ازآنجا زریعه مهاجرین به صورت تدریجی به کشورهای مانند کوریا وجاپان انتقال داده شده است. درسال۱۹۷۰سایبین برای اولین مرتبه به اروپا ی غربی برده شده ودرباغ شاهی انگلستان واقع لندن بذرگردید درحوالی سال ۱۸۰۴این نبات را مهاجرین اروپا به اضلاع متحده امریکا انتقال دادند که اکنون یکی ازجمله اقلام عمده تولیدات زراعتی وصادراتی آنکشوربه شمارمی اید. ازنگاه سختمان جینتکی سایبین (پولی پلاید) بوده وهرحجره آن دارای ۴۰عددکروموزوم میباشد وگلایسین یورین ال و اس ،اس ازجمله دوسپشزاست که دوره نموی یک ساله داشته وبه قسم تجارتی بذرمیگردد علمای نباتی را عقیده براین است که انواع سایبین مروجه ازاثرتغیرات ارثی که درهسته انواع سایبین وحشی صورت گرفته به وجود آمده است درمملکت عزیزما تحقق این نبات ازپیش از سی سال به این طرف به قسم پراگنده شروع گردیده وهرباربدون نتیجه باقی مانده است .ودرحال حاضرهم درولایت مختلف کشور مانند بلخ ،لوګر،هلمند ودردیګرولایات تحقیق این نبات توسطFAO و کوار CoAR جریان دارد که درولایت بلخ نتیجه بهتر داده است . اهمیت اقتصادی نبات سایبین : سایبین یک نبات مهم غذایی بوده وموارداستعمال ان روزبه روزانکشاف نموده ومی نماید چنانچه درصنعت نیزاهمیت زیادی راکسب کرده ودرجمله نباتات بسیارپرارزش قرارمیگیرد.هدف عمده واساسی ازبذرسایبین تهیه آرد واستخراج روغن است . اما برعلاوه ازاین نبات درممالک پیشرفته مفاد زیادتری رابه دست می آورد.که دربلند بردن اقتصاد مملکت سهم بارزی دارد قبل ازاینکه راجع به اهمیت اقتصادی این نبات به پردازیم اولآ لازم است که قدری درباره اهمیت بیوشمی این نبات سخن گفته اعضای مهم ترکیبی این نبات را بدانیم. درسایبین نظربه انواع آن (۳۳-۴۵)% پروتین ۱۵-۲۵% میباشداهمیت بیوشمی این نبات درآن است که درروغن سایبین به درجه یک ویتامینها وجود دارد ازمطالعه خواص فزیولوژیکی نبات سایبین معلوم شده است که پروتین آن نزدیک پروتین گوشت می باشد وهم پروتین آن دارای فاسفوریک اسید ولستین میباشد پروتین که ازسایبین به دست می آید خیلی اقتصادی وارزان میباشد ازاین رو دراکثر ممالک درحال رشد ۱۲% آرد سایبین را با آرد گندوم مخلوط کرده وازان نان تهیه نمایند. اکنون که طورخلص به اجزای ترکیبی این نبات پی بردیم ومطالعه مینما یم که این نبات دارای کدام اهمیت غذایی واقتصادی بوده وچی ازآن به دست می آید .روغن تصفیه شده این نبات بعد ازروغن پنبه دانه وآفتاب پرست بهترین روغن نباتی میباشد که ازآن درپخت وپز غذا وتهیه دیگرخوراکه ها کارگرفته میشود.آرد این نبات برای تهیه اقسام نانهای شرین ساختن کلچه مکرونی ها ی مختلف وغدای مخصوص برای اطفال جهت نموی بهترجسم آنها وهم درساختن غذای برای آنانکه به مرض قند دچار هستند به کارمیروند درطب ودواسازی ازخود نبات برای ترکیبات هورمونی وادویه های ضد چاقی واقسام پروتین ها وامینواسید ها استفاده نموده ازآرد آن جهت مخلوط کردن با ادویه استفاده میشوند. موارد استعمال این نبات درصنعت با مدنظرداشتن اهمیت اقتصادی ان قرارذیل است: ازسایبین درصنعت جهت ساختن صابون استفاده میشود ازسایبین درساختن مهمات ومواد منفجره استفاده میشود ازسایبین درساختن مواد ضد عفونی صنعت شمع سازی وتهیه لوازم عایق های الکتریکی استفاده صورت میگیرد ازسایبین درتهیه مواد اترپروفی وساختن وارنس ها رنگ های قابل حل درآب برای نقاشی استفاده میشود ازسایبین د رترکیب کودهای کمیاوی وساختن کاغدهای کاربن استفاده میشود ازسایبین درساختن وسایل آرایش وهمچنان درساختن گریس وروغن برای بعضی ماشین ها به قسم ضد ضربه استفاده میشود ازسایبین درساختن مواد حشره کش ومواد مخصوص خاموش کردن آتش وبلاخره درپارچه بافی نساجی ها نیز ازآن استفاده به عمل می آید.درمالداری ومرغداری ونیزبرای پرورش حیوانات ازآرد وکنجاره سایبین به صورت مختلف درتغذیه گاوهای شیرده مرغ ودیگرحیوانات استفاده میشود زیرا کنجاره این نبات درحدود۶۹% پروتین داشته وهم در۱۰۰۰کیلوگرام نبات سبزسایبین ۲۱کیلوگرام واحد غذایی موجود میباشد وهمچنان این نبات اهمیت زراعتی زیادرادارا است . به ریشه نبات مذکورمانند همه نباتات خاندان لیگومی دارای ساختمان مخصوص است که نایتروجن را ذخیره کرده وخواص فزیکی خاک را تغیرمید هد شامل ساختن نبات سایبین درتناوب زراعتی نیزخیلی مفید واقع میشود. درتناوب زراعتی نبات سایبین بعد از گندوم زمستانی جواری سبزیجات منجمله دربذرتوام با جواری بذرمیگردد دراطراف ریشه خود دارای ساختمان های کوچک گره مانند به نامnodule بوده که درطول فصل نمویی خود میتواند ۸۰-۹۰ کیلوگرام نایتروجن رادرفی هکتارزمین بشکل قابل استفاده نبات نصب کند . درمزارع که قلت نایتروجن درآن وجود دارد کشت سایبین به صورت موئثردرموجودیت بکتریای مخصوصjapanicum rhizobium امکان دارد حاصل را بیشتراز۳۰% بلند ببرد یعنی نبات سایبین مخصوص زمین های ضعیف می باشد. باکشت نمودن نبات سایبین خواص فزیکی خاک را بهترساخته وبرای کشت نبات دیگرنایتروجن رابه شکل قابل استفاده درزمین ذخیره میکند. استفاده ازکاه سایبین به حیث (mulch) تخریبات خاک وفرسایش آنراکنترول نموده وبه رای غرس نهال های جوان مساعد میسازد وسایبین باعث نرم شدن زمین گردیده که عملایات زراعتی را سهلترمیسازد درصورتیکه سایبین با بکتریای مخصوص ان(Inoculation) شده باشد به طورموفقانه تحت شرایط مختلف محیطی نموکرده میتواند. این نبات درخاک های نامطلوب نتیجه نسبتآ بهترمیدهد خواص بیولوژیکی: نبات سایببین یک ساله ودارای ارتفاع ۱-۱ .۵ مترمیباشد این نبات دارای ریشه اصلی واساسی بوده که حتی تابه عمق ۱٫۵ متربه زمین فرومیرود ساقه ان راست ودارای شاخچه های متعدد است که توسط پتهای نصواری رنگ ویامویک های جلادارپوشیده شده است . این نبات سه رگه بوده ودرانتهای برگ شکل بیضوی یا نوک داررابه خوداختیارمیکند دروقت پخته شدن ازاکثرانواع آن برگ ها میریزد پلی های که درآن تخم جاه دارد بعضآ راست وبرخی شکلی ماکورا داشته وتوسط پت های نازک پوشیده است که هر پلی دارای ۲-۴ دانه تخم به خود جای میدهد وزن جسامت تخم ها فرق نموده وزن (۱۰۰۰) دانه تخم سایبیین نظربه انواع آن از۴۰۰-۵۰۰ گرام میباشد که البته مربوط به جسامت تخم است. رنگ های تخم این نبات عمومآ زرد- سبز- نصواری وبعضآ سیاه میباشد این نبات درتمام عراضی به شرط که خوب زه کشی شده باشد وهم آب فراوان داشتته باشد بذر شده میتواند یعنی خاک مناسب به رای نبات سایبین نیمه کلی نرم ونیمه ریگی ودارای (ph) 6-5 , 5 باشد مساعد تراست رطوبت زیاد وهوای مرطوب باعث سکتگی درنموی نبات نمی شود. وهم چنان این نبات درابتدا نمویعنی ازوقت سبزشدن تا زمانیکه نبات بالای گل می آید یعنی به گل کردن شروع میکد با مقایسی پنبه مقاومت بیشتر وطولانی تر با خشکی دارند اما بر عکس از تاریخ گل کردن تا رسیدن دانه کمبود رطوبت بطور قابل ملاحظه موجب نقصان حاصل میگردد. رطوبت زیاد هوا در رشد و نمو و افزایش پلی ها اثر مثبت دارد. ولی در صورت که مداویم و بیش از حد ممکن نباشد شرایط مناسب را برای پیدایش امراض قارچی فراهم میکند. اندازه حرارت بالای مراحل مختلفه حیات این نبات تاثیر دارد. تحقیقات که در این باره در امریکا و بعضی ممالک دیگر بعمل آمده نشان میدهد که موقع تشکیل دانه حرارت در حدود ۳۰ درجه سانتی گرید در ازیاد فیصدی روغن رول عمده دارد. اگر درجه حرارت از درجه حرارت متذکره بلند تر شود یعنی در حدود ۳۶-۳۸ درجه سانتی گراد برسد و مدت زیاد عین حرارت ادامه پیدا کند همان است که در رشد ومنوی نبات وقفه رونما گردیده و به حرارت ۳۸-۴۰ درجه سانتی گراد باعث کم شدن تعداد گل و کمی پلی ها کردیده که در اخیر باعث نقصان و کمی حاصل میگردد. مناسب ترین درجه حرارت برای سایبین ۲۷-۳۲ درجه سانتی گراد است که در نشو و نمای آن کمک میکند این نبات به حرارت ۶-۸ درجه از خاک سر میزند و همچنان سایبین به مقابل مقدار کافی نور و طول روز حساسیت زیاد دارد یعنی طول روز و نور کافی علاوه بر آن که در رشد و نمو نبات کمک خوب مینماید در تشکل گل آن نیز کمک میکند در صورتیکه طول روز کمتر از حد معین باشد رشد نبات به علت کافی نبودن عمل فوتو سنتیز برای جبران مواد لازم که در طول شبانه روز به مصرف میرسد دچار وقفه میشود طوریکه از تحقیقات بر می آید که برای رشد این نبات بطور متوسط طول روز باید ۱۴٫۵ ساعت باشد که البته این طول روز نیم ساعت پیش از طلوع آفتاب و تا نیم ساعت بعد از غروب آفتاب سنجش گردیده است انتخاب تخم: در انتخاب تخم نکات ذیل باید مراعات شود. برای تخم باید هدف ما معلوم باشد که آیا نبات به مقصد علوفه زرع میشود یا این که به مقصد استخراج روغن و به دست آوردن دانه. در موقع انتخاب نوع تخم برای بذر باید قابلیت توافق نوع مورد نظر با شرایط اقلیمی و خاک منطقه مد نظر گرفته شود . در مورد انتخاب نوع سایبین باید طول عمر نبات مد نظر گرفته شود چه این نبات مختلف النوع بوده عمر نبات( مدت که نبات در زمین باقی بوده و زمین را اشغال میکند) بین (۹۱-۱۵۲) روز را احتوا میکند یعنی نوع زود رس آن ۹۱ روز نوع دیر رس آن ۱۵۲ روز در زمین باقی میماند. البته باید طول عمر نبات تا توجه به حرارت خاک (۱۹ درجه سانتی گراد) طول روز ۱۴٫۵ ساعت و موسم یخ بندی در خزان را مد نظر گرفته و از روی این شرایط فوق نوع نبات انتخاب و بذر کردد که به شرایط نام برده مطابقت داشته باشد. موقعیت جغرافیایی مزرعه نیز در انتخاب نوع اهمیت دارد. چی هر نوع نبات با عرض البلد های خاص قابلیت انطباق دارد. باید برای منطقه مناسب به آن انتخاب کردد. اگر دو ناحیه با عرض البلد جغرافیایی مشابه واقع بوده طول شبانه روز هر دو منطقه یکسان باشد و تنها ارتفاع آن دو منطقه از هم فرق داشته باشد. درین صورت درجه حرارت خاک و تاریخ فرا رسیدن سرما دوعامل دیگراست که باید دروقت انتخاب نوع نبات به آن قیمت قایل شده رعایت ویا عدم توجه به همین عوامل فوق الذکراست موفقیت ویا باعث خساره زراع میگردد. طریقه بذرنبات سایبین آماده کردن زمین برای کشت: برای به دست آوردن محصول بهترباید بستر زمین تا اندازه نرم باشد زمین تحت بذردرحدود ۱۰ روز ازکشت باید اماده شود تادرظرف این مدت گیاهان هرزه شروع به نموکرده وازبین برده شوند درموقع که کشت به صورت ابی صورت گیرد باید مزرعه خوب هموار بوده وبعد ازکشیدن جویه ها آبیاری شود که پستی وبلندی ان اصلاح شده ودرموقع آبیاری اب روی بستر بذر قرار گیرد. درروی تپه های بلند که زود روطوبت راازدست میدهد کشت سایبین جایزنیست. ترتیب کشت: این نبات رابرای استفاده ازدانه آن باید حتمآ خطی بذرنموده تا عملایات ازقبیل خیشاوه کتمن کاری وکلتواتربرای ازبین بردن گیاهان هرزه سهولت اجرا شده بتواند درمناطق که کشت سایبین به طریقه آبی صورت میگرد فاصله یک خط تا خط دیگر(فاصله بین دوخط۶۰-۴۵ سانتی متر) توسیه میگردد تجارب نشان میدهد که کشت سایبین دراین فاصله نسبت به کشت فاصله وسیعتر ازان درحدود ۱۵% حاصل بیشتربارآورده است . درمناطق که بذ رسایبین به صورت للمی کشت میگردد ومقداربارنده گی به حد کافی است که ضرورت به آبیاری نباشد وکود کافی استعمال میگردد وازجانب دیگرزمین حاصل خیز میباشد باید فاصله از۹۰-۷۵سانتی متردربین دوخط باشد اگربذرسایبین به مقصد علوفه ویا کود سبزباشد باید فاصله خطوط حتی المقدور کم باشد اگررطوبت کافی وزمین حاصل حیز باشد بهتراست تخم راتوسط دست به روی زمین پاش داده زیرا دراین صورت علوفه به دست آمده خوبتراما اجزای این عملیه درمناطق خوشک باعث نقصان حاصل میگردد. وقت مناسب بذر: بهترین زمان مناسب کشت این نبات زمان است که ازیک طرف حداقل درجه حرارت هوابه (۱۹درجه سانتی گرد) باشد وازجانب دیگرطورکه درگذشته ذکرنمودیم طول روزازنیم ساعت قبل ازطلوع آفتاب الی نیم ساعت بعد ازغروب یعنی ۱۴،۵ ساعت باشد. مقدارتخم ریز: قبل ازتعین مقدارتخم ریز درفی واحد زمین باید ازهرچیز بیشتر درفیصدی نموی نبات توجه کرده زیرا این نبات خیلی زود قوی نموورویدن خودرا ازدست میدهد وحتی ازبذرتخم های که دوسال ازایشان گذشته باشد خودداری کرد بعد ازان که تا توجه به فیصدی مقدارتخم ریز طوری محاسبه گردد که درهریک متر طول (۴۰-۳۵) دانه تخم صالم قابل نموقرار بیگیرد که اگر این موضوع به دقت وارسی گردد درنتیجه ان مقدارحاصل بلند رفته نبات سبز ومناسب رویده رشد کرده وباعث کمی نشوونموی گیاهان هرزه میگردد که دارای اهمیت فوق العاده خوب دربرداشت حاصل میشود برعکس درصورتیکه نبات به قسم سبزرشد نکرده وطورمناسب نه روید ساقه های هربوته به صورت گسترده رشد نموده وپلی های محتوی دانه نزدیک سطح زمین قرارگرفته وموقع برداشت حاصل خصوصآ به طروق مکانیزه قسمت ازآنها ریخته وازبین میرود که نقصان درحاصل تولید میگردد باذکرشرایط فوق الذکراگربه طریق خطی به فاصله (۹۰-۱۵)سانتی متر بذرمیشود برای هرجریب (۹-۱۳)کیلوگرام تخم کافی است فیصدی از(۶۰-۴۰) سانتی مترمتغیر باشد درفی جریب از(۲۰-۱۳) کیلوگرام تخم بذرباید درنظرگرفت. عمق بذر: درموقع بذرعمق بذربه جنسیت خاک ودرمحل که رطوبت کافی به ان برسد تعلق میگیرد چنانچه دراراضی نسبتآ کلی عمق بذرآن (۳-۴) ودرزمین های ریگی عمق بذراز(۴-۶) سانتی مترصورت میگیرد( علاوه برسطح رطوبت وسختمان خاک) درعمق بذر وجود عوامل ناشی ازبادوگرمی های هوا نیزباید تا اندازه درنظرگرفته شود . مقدارکود مناسب برای بذرسایبین: قبل ازاینکه ضرورت یک نبات به مقدار کود دانسته شود لازم است که مقدار مواد مهم درنبات محاسبه گردد چنانچه در۲۰۰۰کیلوگرام دانه سایبین که اوسط حاصل فی هکتاراست ترکیبات ذیل شامل است . نایتروجن خالص(۲۲۲kg) فاسفوریک اسید(۵۶kg) پوتاشیم (۱۱۰kg) سایبین زمانی میتواند حداکثر استفاده را ازمواد موجوده خود بنمایند که(ph) خاک درحدود ۶-۵،۵ بوده وهم بکتریای مخصوص(Rhizbium)درریشه آن به اندازه کافی موجود باشد همان طوریکه ذکرشد با وجود باکتریا های مورد نظر درروی ریشه استعمال کود نایتروجن دار جذب درمورد که زمین خیلی ضعیف استعمال ۳۰کیلوگرام نایتروجن خالص درفی هکتار یا۶کیلوگرام نایتروجن خالص درفی جریب موقع بذرضروری وحتمی است زیرادراین گونه موارد استعمال نایتروجن محرک نبات درجذب بیشترفاسفورس نیزمیگردد تعین مقدار پوتاشیم وفاسفورس لازم درهرواحد زمین متناسب به شرایط هرمحل ومستلزم تجزیه خاک متفاوت میباشد اما با وجود همه مقدار کودمناسب برای بذردرممالک دیگر که زرع این نبات دران ممالک رونق خوب پیداکرده قرارذیل اند. نایتروجن خالص ازقرارفی هکتار(۴۵)کیلوگرام فاسفورس خالص ازقرارفی هکتار(۶۰-۹۰)کیلوگرام پوتاشیم خالص ازقرارفی هکتار(۴۵)کیلوگرام سعی گردد که دانه های این نبات باکودکمیاوی درتماس مستقیم قرارنگیرد ازهمین جهت باید کود راقبلا روی زمین پخش کرده وزیرخاک مینماید ویا به صورت جویه ها به فاصله ۵سانتی کنارخطوط کشت به عمق ۳-۷سانتی دورترازتخم متناسب باعمق کشت بریزد قلت مقدار منگانیزدرخاک ازتغیررنگ دربرگ های نبات فهمیده میشود دربعضی ازمناطق درنواحی بین رگ برگ ها رنگ سبزکم رنگ ویا سبزسفیدیدارد نظربه کمبود مقدارمگانیزمشاهده شد ولی رگ برگ ها به رنگ سبز تاوقتی که تمام برگ ها سفید شده باقی میماند وهم کمبود مگانیز عمومآ به شکل نقاط پراگنده درسطح نبات ظاهر میشود که باعث کاهش حاصل نظربه شدت کمبود مگانیز از(۱۰-۱۰۰%)میباشد این نقصان رامیتوان بامشاهده کمبود مگانیزبا افزودن ۲-۳کیلوگرام مگانیز درفی هکتارطورجبران نمود که از۶-۱۰کیلوگرام سلفیت مگانیزرا با ۸۰-۱۲۰لیترآب مخلوط ودرمزرعه پاش داده اگرقلت مگانیز درمزرعه دانسته شود بهتراست که ۲۵کیلوگرام سلفیت منگانیز را مخلوط با کود یکجا به زمین قبل ازبذراستعمال نمود که نتیجه ان به مراتب ازپاش دادن ان خوب است. آبیاری Irrigation: نکته مهم وقابل توجه درآبیاری این نبات مواقع وفواصل ابیاری است چی این نبات ازابتدا رشد تازمان گل کردن خشکی ان کمبود اب محتمل شده میتواند ولی ازتاریخ گل کردن تا تشکیل دانه نه باید درمعرض خشکی وکمبود رطوبت قرارگیرد درکشت آبی قبلا کشت باید زمین به نحوآبیاری گردد که رطوبت تاعمق ۱۵۰-۱۸۰ سانتی متردرزمین نفوذ کند بعد ازان زمان ابیاری نظربه شرایط منطقه ومقدار خشکی هوا و مشاهده آثار پژمرده گی نبات متفاوت است. در هر صورت رطوبت خاک باید طوری باشد که رشد نبات دوچاروقفه نشود خصوصآ طوریکه ذکر شده مقداررطوبت وابیاری کافی ازشروع گل تارسیدن تخم حایزاهمیت است وعدم توجه به ان به مقدارقابل ملاحظه بالای محصول اثرداشته وحاصل راکم میسازد. عملیات میخانیکی درکشت زارسایبین: این نبات درابتدای نموبه خیشاوه وکتمنکاری ضرورت مبرم دارد خصوصآ کتمنکاری برای شکستاندن قشرسخت زمین وکلوخ های زمین ازمرحله نمو الی زمانیکه نبات ساقه قوی پیدا میکند حتمی است ودرغیران شاید قسمیکه لازم است ساقه نبات خوب قوی نشده وبرداشت شاخچه ها وبرگ وبادرا متحمل نتوانسته بروی زمین چپه شده ودراثرآبیاری با گل ولای ملوث شده ونبات ازبین میرود. ترتیب برداشت حاصل: موقع چیدن این نبات زمان است که دانه ها کاملا رسیده وروی بته به طور تبعی خشک شده باشد که دربالای بته به جز این پلی وکپسول های دانه دیگرکدام برگ سبزباقی نمانده ورطوبت بته درحدود (۴۰%) باشد اگرقبل ازموقع این نبات چیده شده باشده بعد ازچندی چملکی دردانه پیداشده وتخم نبات شکل نامرغوب به خود میگیرد که درعین حال قوی نامیه خودرا نیزازدست میدهد وهمین طورتا اخیربرداشت حاصل باعث ریزش وازدست دان مقدارمحصول میگردد به طورمثال اگردریک مترمربع ۴۰ دانه این نبات ریخته باشد خصاره ان دریک هکتار(۶۵)کیلوگرام ودریک جریب درحدود۱۳کیلوگرام میشود. نگهداری: جای که این نبات نگهداری میشود باید اولا پاک باشد وثانیآ اینکه مقداررطوبت کنترول شود به طوریکه رطوبت ان از۱۳% تجاوزنکند واز۱۵% کمترنگردد که رطوبت کم باعث ترکیدن ومیده شدن تخم نبات گردیده که درنتیجه ارزش کیفی ان پاین امده درقوه نامیه ومقدارروغن ان نقصان میگردد . استفاده ازسایبین جهت تغذیه حیوانات: برداشت این نبات جهت غذای حیوانات زمانی است که دانه های نبات درحال رسیدن بوده وهنوزبرگ های ان نه ریخته است دراین وقت نبات رادرو نموده به مصرف خوراکه حیوانات میرسانند زیرادراین وقت نبات دارای ارزش غذایی بسیارخوب وقابل ملاحظه میباشد یعنی بهترین موقع برای برداشت نبات جهت علوفه زمانی است که دانه ها نیم راس باشد ولی موقع رسیدن دانه ها هم میتوان ازان استفاده کرد. درهرصورت دانه قبل ازنقل دادن به گدام باید نبات از۴-۶ هفته درمزرعه درهوای ازاد خرمن گردد تاخشک شود وبعد آنرا درگدام ها انبارکرد . امراض وآفات نبات سایبین : نظربه موقعیت جغرافیایی هرمنطقه امکان دارد نبات درمعرض حمله امراض وافات گوناگون قراربیگیرد که تعداد این امراض وافات متجاوز از۵۰ است که طرزمبارزه جلوگیری هریک مستلزم بحث جداگانه است وازطرف دیگر چون این نبات قسمیکه دروطن عزیزما تقریبآ نبات جدید است وتا هنوزدرمورد امراض وافات ان مطا لعات کافی انجام نگرفته اما تحقیق وتجربه بالای ان دوام دارد که بلاخره امراض،افات وجلوگیری ایشان بعد ازنتیجه مثبت ومحقق به نشرخواهد رسید.

۸

خرداد

اهمیت باغداری

اهمیت باغداری .I 1- تمام نباتات در زندگی انسانها اهمیت بسزاء خودرا دارد که از انجمله باغداری جایگاه خاص خودرا دارد. درختان وجنگلات در تصفیه هوا و در توازن نگهداشتن اتمسفیر زمین رول زیاد دارد که ضرورت حیاتی انسان به شمار میرود نه تنها انسان بلکه تمام موجودات روی زمین به آن ضرورت دارد. حاصلات باغداری (میوه جات) در تغذیه وسلامت انسان اهمیت بسزاء مهم دارد واین همه محصولات ونتایج اهداث باغها وجنگلات است پس باید در حفظ، ووسعت بخشیدن این شغل مهم بسیار کوشید. ۲- اهمیت اقتصادی باغداری به همه واضع وروشن است ولی چند نکته را باید ذکر کرد اینکه باغداری یک شغل پرمحصول وپر عاید است که کار ومصرف کم ولی محصول وعاید خوب دارد. از تحقیقات که محقیقن کرده اند ثابت کرده که حاصلات باغداری ۸-۱۲ برابر زیاتر از حبوبات است. عملیات زراعتی در باغداری آسانتر وکم مصرفتر است. میوه مهمترین صادرات ممالک زراعتی را تشکیل میدهد. پس کشور ما که استوار به زراعت است آب وهوای مناسب به باغداری دارد باید کوشش کنیم که باغداری های خودرا عیار به استاندارد های بین المللی بسازیم تا بتوانیم نقش خودرا در بازار های جهانی به شکل که لازم است بازی نمایم. تصمیم گیری : . II شرط اول در اهداث باغ تصمیم گرفتن به آن است که حداقل یک سال قبل از اهداث باید تصمیم گرفت ودر ارتباط با افراد مجرب ومسلکی مشوره صورت بگیرد. مطالعه اقلیم ودر نظر گرفتن شرایط جوی:. III برای باغداری واهداث ان باید اقلیم (آب وهوا،طول فواصل سال، بادها، وغیره) را دقیقا” مطالعه کرده تا دریابیم که کدام نوع از باغ توافق با اقلیم آن منطقه دارد. درختان ومیوجات مختلف به آب وهوای (اقلیم) متفاوت ضرورت دارند. بطور مثال نباتات مختلف در طول سال دوره های مختلف استراحت دارند پس بدین منظور اگر ما نباتات مناطق سرد را در گرم ویا برخلاف گرم رادر مناطق سرد بخواهیم تربیه کنیم نتیجه منفی را بدست خواهیم آورد. همچنان موجودیت بادهای موسمی، فواصل سال این همه در نمو درخت، کیفیت، میوه، وبارداری وحاصل درخت رول مهم دارد. بطور مثال : در مناطق که زمستان برفی وسرد دارند گیلاس میتواند حاصل وعاید خوب داشته باشد ولی باید گفت که نهال های جوان آن مقاومت در مقابل سردی را ندارد. پس باید پیشبین بود که در زمستان نهالهای جوان آن باید از سردی محافظت شود. به همین ترتیب درختان سیب، زردالو مقاوم تر از نهال گیلاس در زمستان است ولی در مناطق بیسار سرد نموبطی دارند، ودر مناطق که درجه حرارت در آن از ۵ سانتی گراد پائین نیاید نمو خوب دارد ولی باردار نمیشود. پس این مثالها نشاندهنده آن است که اقلیم ومطالعه آن برای باغداری بسیار مهم است. بهترین وآسانترین طریقه در این مورد مشاهده ومطالعه کردن باغهای همجوار است ودر صورت که موجود نباشد باید با افراد مسلکی وباتجربه مشوره شود. در صورت موجودیت بادهای قوی مؤسمی که خطر به باغ داشته باشد بای در مورد اهداث باد شکنها فکر شود. تمام درختان میوه دار برگ ریز ضرورت به یک وقت معین هواسرد دارد که پائینتر از ۵ درجه سانتی گراد باشد تابتواند باردار شود ومیوه بگیرد. وقسم که قبلا” ذکر نمودیم در مناطق که درجه حرارت از ۵ پائین نیاید درختان نمو سریع خواهد داشت ولی میوه نمگیرد. انواع مختلف درختان میوه دار به مدت مختلف هوا سرد ضرورت دارد.به جدول زیر مراجعه کنید: جدول ضرورت به هوا سرد درختان میوه دار ضرورت به روز ضرورت به هوا سرد به ساعات اسم نبات ۳۴- ۸۴ روز ۸۰۰ – ۲۰۰۰ ساعت سیبهای مروج ۱۱ – ۲۲ روز ۲۵۰ – ۵۰۰ ساعت سیب که به مدت کم هوا سرد ضرورت دارد ۱۱ – ۳۸ روز ۲۵۰ – ۹۰۰ ساعت زردالو ۱۳ – ۴۶ روز ۳۰۰ – ۱۱۰۰ ساعت شفتالو ۲۲- ۵۴ روز ۵۰۰ – ۱۳۰۰ ساعت آلوبالو ۴ روز ۱۰۰ ساعت انگور میوه جات همچو بادام، زردالو، وگیلاس در مناطق که در زمستان برف نمیبارد میوه نمیگیرد. ومیوه جات که ضرورت به ۳۰۰ الی ۵۰۰ ساعات هوا سرد دارد در جاهای که برای۲ الی ۳ بار برف ببارد میتواند میوه میگیرد. اگر این برف در مدت یک الی دو روز آب هم شود فرق ندارد. برای انتخاب نوع میوه مثل که قبلا” ذکر گردید مشاهده کردن باغهای اطراف بسیار مؤسر واقع میشود ودر صورت عدم موجودیت آن باافراد مسلکی وبا تجربه مشوره نمائید. میوه های که در نقاط مرکزی افغانستان یعنی در ولایات میدان وردگ،کابل، غزنی، لوگر،پروان،کاپیسا،وبامیان دهاقین کشت میکند عبارتند از: سیبهای زرد یا گولدن دیلیشیز سیبهای سرخ یا رید دیلیسیز سیب گالا سیب جورس یا سمرید زردالو امیری، زردالوقیسی، زردالو چرخی، زردالوشکرپاره، زردالوساقی،زردالو کورپه،زردالوبید مشک اشتقی گل باغ بادام نان پریال، بادام کارمل، بادام ستاربائی،آلوبالو بنگ،آلوبالو سویت چیری یا قلب شیرین،الوبالو چیلا، آلوبالولاپین انگور کشمش،انگور فیلم بی دانه، انگور رید گلوب، کشمشی تاشکندی، عاقلی، طائیفی ویکتعداد دیگر از ورایتیهی مختلف. انتخاب زمین:. IV بعداز انتخاب نوع مناسب به اقلیم موجوده آن منطقه، بایددقت در انتخاب زمین شود که در انجا باغ را میخواهیم اهداث کنیم یعنی نوعیت خاک آن را مطالعه نمائیم تا بفهمیم که رشد درخت در آن چطور خواهد بود و کدام نوع ازدر خت توافق خوبتر درآن دارد. بطور مثال: نمو در خت در خاکهای لومی یا گدوله سریع وقوی است . اما در خاکهای کلی یا زردگل بسیار بطی وضعیف میباشد ودرختان خوردوناتوان بارمیاورد. وخاکهای زیاد ریگی برای باغداری انقدر مناسب نمیباشد. مارکیتینگ: . V یک مسئله مهم دیگر عبارت از بازاریا مارکیتینگ است که دقت باید شود تا جنس ونوع انتخاب شده مشتری در بازار داشته باشد یاهم امکانات انتقال، پروسس، وفروش آنرا در نظر گرفته باشیم تا در اینده به چنین مشکل دچار نشویم. پس پیدا کردن بازار( مارکیت) برای محصولات یک جز مهم باغداری بشمار میرود تا بتوانیم طبق ضرورت بازار جنس را به بازار عرضه نمائیم. موضوع مهم دیگر که قبلا” از اهداث باید دقت در آن صورت بگیرد انتخاب نهال ومشاهده کردن قوریه میباشد که در آنجا باید نهال مورد ضرورت انتخاب وراجع به قیمت وتعداد همرای قوریه دار گپ زده شود، تا بتوانیم در وقت معین نهال خوب وعالی رابه زمین خود انتقال بدهیم. وقت بهترانتخاب نهال ماه سنبله ومیزان است که نهال نمو خود را در قوریه تکمیل کرده وهنوز برگ میداشته باشد. سرمائیه :. VI اهداث یک باغ به یکمقادر سرمائیه ابتدائی ضرورت دارد که قبلا” آنرا باید اماده ودر نظر داشته باشیم. این سرمایه برای آماده کردن نهال، زمین،ترانسپورت، ادویه جات زراعتی ویک سلسله سامان آلات ضرورت میشود.زیرا باغداری شغل تقریبا” دیرراءس است یعنی صرف بعد از چند سال میتوان حاصل گرفت پس برای این موضوع باید پیشبین باشیم. آماده کردن زمین: – VII بعد از برسی تمام این مسایل قبل از اهداث یک باغ زمین منتخبه راباید آماده غرس نهال کرد. چون بعد از نهال شانی نمیتوان که تمام عملیات دلخواه خود را در زمین انجام بدهیم پس قبلا” باید زمین راخوب هموار کرده و به شکل منظم کردبندی نمائیم، سیستم آبیاری منظم را تنظیم نمایم تا در آینده به مشکل مواجه نگردیم، اشجار غیر ضروری درزمین ویا اطراف انرا ازبین ببریم،کردها را نرم ساخته وحاصلخیزی زمین راتوسط انتقال کودهای حیوانی بلند ببریم. این همه موضوعات است که عملیات زراعتی رادر آینده آسانتر میسازد. زمین خوب نرم وقلبه عمیق گردد در صورت امکان توسط تراکتور قوی قلبه عمیق صورت بگیرد. نقشه ودیزاین باغ: – IIX مرحله بعدی در اهداث باغ نقشه ودیزاین آن است. چونکه یک نقشه ودیزاین درست در اهداث باغداری رول مهم در حاصلخیزی، کیفیت میوه، وعملیات زراعتی دارند. طریقه های مختلف نقشه کشی ودیزاین وجوددارد که در اینجا صرف از چند نوع معمول واسان ان یاداوری مینمایم. ۱- شکل مربع این سیستم فعلا” مورد استفاده قرار نمیگرد زیرا ضایعات زمین دران زیاد است وعملیات زراعتی را مشکل میسازد. ۲- شکل مستطیل این سیستم مروجترین شکل دیزاین است زیرااز ضایعات زمین جلوگیری کرده وعملیات زراعتی در ان به سهولت انجام شده میتواند. ویکی از شکل بهتر دیزان در باغداریها است. ۳- شکل سترنجی فوائد این شکل در گنجانیدن نهال زیاد در عین زمین است ولی وقت درخت به ثمر میرسد تمام عملیات زراعتی را در باغ به مشکل مواجه میسازد و واضعا” که بالای کمیت وکیفیت میوه تاثیر سؤدارد.وتوسعه نمیشود. برای اشکال ذیل طریقه های مختلف نقسه کشی وجوددارد که دو نوع مهم آنرا برای تان به معرفی میگیریم. ۱- طریقه تخته ئی(ویا نشانی با میخ چوبی) در این طریق ضرورت به رجه، کج، میخهای چوبی، متر وتخته مخصوص است. طریقه بسیار مروج وتخنیکی است . اولا” در یک طرف یا هم در وسط زمین شرقاَ وغرباَ یک خط مستقیم میندازیم که این خط را به نام خط اساسی نیز یاد میکندبعدا”خطوط مستقیم دیکر را به زاویه ۹۰ درجه از خط اساسی به سمت شمال وجنوب بالای خط اساسی قرار میدهیم خطوط مذکور را توسط متر به اندازه های دلخواه خود که برای فاصله ها بین قطارها تعین کردیم تقسیم مینمایم فواصل بین دو درخت راتعین میکند.بعدا” در فواصل معین آن میخهای چوبی میکوبیم که جای شاندن نهال رانشان میدهد. باید تعداد میخهای چوبی دوچند تعداد نهالها باشد. بعدا” یک تخته چوبی که به نام تخته نهال شانی یاد میکند این تخته ۱متر و۲۵ سانتی متر طول ۱۵ سانتی متر عرض و ۲ سانتی متر ضخامت دارد که از این تخته استفاده میکنیم. طریقه استعمال تخته نهال شانی : تخته بشکل در زمین قرار میگیرد که خالیگاه وسطی در قسمت میخ کوبیده شده قرار بگیرد، بعدا” خالیگاهای دو طرف تخته را میخ چوبی میکوبیم و میخ وسطی را کشیده تاجای برای کندن چقورک ازاد گردد ووسط دومیخ را به اندازه یک متر دایروی کندن کاری میکنیم. خالیگاهای آطراف خالیگای مرکزی که بعد از کندن کاری در وقت نهال شاندن همان تخته چوبی رادر وسط دو میخ کوبیده شده قرارداده وخالیگاه وسطی تخته جای شاندن نهال است ۱- قراردادن تخته در میخ اصلی ۲- کوبیدن دو میخ اطرافی ۳- کندن چقورک برای نهال شاندن ۴- قراردادن نهال در چقورک ۲- طریقه رجه ویا خاده چوبی این اسانترین طریق برای نقشه کشی است که در هر جای میتوان به اسانی تطبیق نمود.دراین طریقه ضرورت به رجه، کج، دو دانه خاده چوبی ویاریسمان (۱۰ متر) ویک دانه متر ضرورت است. اولا”در یک طرف زمین یک خط مستقیم کشیده و یک خط دیگر را به زاویه ۹۰ درجه از خط اساس توسط کج به طرف دیگر زمین کش میکنیم ، بعدا” هردو طرف خط را به اندازه که شاندن نهال را پلان کرده ایم نشانی میکنیم یعنی ۴متره یا پیج متره بهر اندازه که فاصله بین دودرخت راتعین کردید بهتر است توسط میخهای چوبی آنرا نشانی نمایم. بعدا” که هر دو طرف را نشانی کردیم وا ز همین دوخط اساسی نقشه اندازی نهالهای باقی مانده را توسط خادهای چوبی ویا ریسمان شروع میکنیم خادهای چوبی یا ریسمان به اندازه که شاندن نهال را در پلان گرفته ائید باید باشد یعنی اگر باغ را میخواهید سه متر در چهارمتر فاصله بین دو درخت تعین نماید پس یک خاده چوب باید سه متره ودیگر آن چهار متره باشد. در این طریقه سه نفر ضرورت است که ریسمان و یا خاده ها را باخود داشته ودر جاهای درست آنرا تنضیمم نماید که یک انجام از هر دو خاده را یک دوخط آساسی که نهال به دیزاین مستطیلی ۳متر در چهار متر شانده شده آند شخص نقل میکند وانجام های دیگر را هر کدام یک نفر در دست میداشته باشد. هر کدام که یکی از انجام ها را در دست دارد آنرا با جای قبلا” نشانی شده یا نهال شانده شده وصل میکند و شخص که هر دوانجام ریسمان ویا خاده چوب را در دست دارد موقیعت جای شاندن نهال جدید است. وبهمین ترتیب تمام زمین را میتوان نقشه کشی نمود. فاصله بین درختان : – IX روشنی آفتاب وبرگ درختان دو عامل عمده حاصل دهی در درختان است . برگ که به شکل یک فابریکه غذا سازیدر در خت است، درخت را اماده بارداری یعنی میوه گرفتن میسازد. وبرگ این کار را وقتی میتواند خوبتر انجام بدهد که روشنی کافی آفتاب به ان برسد. پس باید در یک باغ درختان به اندازه زیاد غلو نباشد که یکی بالای دیگر سایه به افگند. در ختان مصافه کافی در قطارها باید داشته باشد تا از یکطرف عملیات زراعتی را اسان کند ( دواپاشی ها، انتقال وجمع آوری حاصل، شاخه بری وغیره) وهمچنان روشنی کافی نور آفتاب به تمام درختان برسد. برای تعین کردن انداره بین درختان کدام فورمول خاص موجود نیست که فواصل بین درختان رادر تمام مناطق توسط آن معلوم نمود چونکه رشد نبات در مناطق مختلف از هم متفاوت است. باز هم برای افزودن معلومات شما جدول زیرا ارائیه میگردد: تعداد دختان در یک جریب اندازه به متر نوع درخت نمبر ۲×۳٫۲۵ سیب استاندارد در پائیه مادری( ۹ ) ۱ ۱٫۷۵×۳ سیب سوپر در پائیه (۹) ۲ ۳٫۵x 5.5 سیب استاندارد در پائیه۱۱۱ یا ۱۰۶ ۳ ۳×۴٫۵ سیب سوپر در پائیه ۱۱۱ یا ۱۰۶ ۴ ۴X6 سیب استاندارد در تخم (در نهال جوان) ۵ ۴X6 زردالو ۶ ۴X6 4.5- 3 یا بادام ۷ ۶×۶ گیلاس ۸ ۲٫۵×۲٫۵—۲×۳ انگور ۹ ۵X15یا ۹X9 چارمغز ۱۰ ۳X3 یا ۶X6 انار ۱۱ ۳X5 یا ۶X6 شفتالو ۱۲ گرد افشانی وضرورت به آن – X گل هر در خت ضرورت به القاءشدن دارد تا میوه بگیرد. یعنی گرده یک گل باید بالای گل دیگر بریزد . بعضی درختان قابلیت این را دارد که خود بخودی در انها القاء صورت بگیرد، ولی یکتعداد ازدرختان ضرورت به جنس دیگر از همنوع خود دارد تا القاء شود. بطور مثال: نوع سیب زرد توانائی القاء خودبخودی را دارد وزردالو هم همین قابلیت را دارد، ولی سیب سرخ ( گولدن دیلیشوز) این توانائی را ندارد وضزوزت به جنس سیب دیگر در پهلوی خوددارد تا القاء در آن صورت گرفته وباردار شود. بدین خاطر باید در باغ باید از انواع واجناس مختلف درختان میوه در باغهای خود استفاده کند تا فیصدی حاصلخیزی آن بالا برود.یعنی اگر میخواهیم که یک باغ سیب گولدن دیلیشوز یا سیب سرخ داشته باشیم حتما” باید برای هر۶ یا ۸ درخت سیب یک درخت سیب زرد نیز در باغ داشته باشیم.به نقشه زیر دقت کنید. که این اصل در باغهای گیلاس نیر خیلی مهم است. همچنان موجودیت یکتعداد حشرات برای باغ دروقت گرد افشانی بسیار مهم است باخصوص زنبور عسل . تجارب نشان داده است دز باغ که زنبور عسل در وقت گرد افشانی موجود باشد تقریباَ ۳۰ % در حاصلات ازدیاد میتواند بیاورد. دروقت پلان نمودن باغ موضوع گرد افشانی باید در نطر گرفته شود وباید دو نوع همان درخت میوه که در یک وقت گل میکند تقسیم بندی شود. نقشه تقسیم بندی جنسهای مختلف در یک باغ شکل تقسیم بندی دانئی شکل تقسیم بندی قطار غرس کردن نهال ویا نهال شانی: – XI شرایط ذیل در نهال شانی باید مراعات گردد: ۱- در بهار که نهال هنوز از خواب زمستان بیدار نشده باید نهال شانی صورت بگیرد ۲- بهترین نهال آن است که مستقیما” از قریه کشیده شده و شانده شود ۳- در وقت نهال کشی باید کوشش شود که نهال با تمام ویا حد اکثر ریشه آن کشیده شود ۴- ریشه های نازک نهال باید در معرض مستقیم شعاع آفتاب وباد قرار داده نشود ونم دار نگهداری شود ۵- برای بهتر نگهداشتن وانتقال نهال بهتر است تا نهالهای کشیده شده از قوریه را در یکه کاغذ مرطوب ویا بوره آره نم دار با پلاستیک بپیچانیم. ۶- در صورت که به منا طق دوردست نهال انتقال داده میشود ویا به مدت طولانیتر نگهداری میشود باید تمام بدنه نهال را در بوره آره مرطوب و پلاستیک پیچانده شود ودر جاهای سرد نگهداری شود. ۷- نهال باید عاری از مرض باشد ۸- قطر نهال متوسط باشد که نه بسیار دبل ونه هم نازک باشد ۹- پایه مادری وپیوند نهال معلوم واطمینانی باشد ۱۰ – نهال باید یکساله باشد ۱۱- نوع وورایتی ها مختلف از هم جداگانه بسته بندی شده ونشانی گردد. ۱۲- قبل از نهال شانی نهالها را برای ۶-۱۲ ساعت در آب گذاشته تا ریشه آن خوب آب بگیرد ویک یک برای شاندن ازاب کشیده شده وشانده شود. ۱۳ – چقری که برای شاندن نهال اماده شده باید به آندازه۶۰- ۱۲۰ سانتی قطر۴۰-۶۰ سانتی متر عمق ۱۴- دروقت کندن چقورک باید خاک سطحی زمین الی ۲۰ سانتی به یک طرف و خاک تحطانی آن به طرف دیگر جمع آوری گردد. ۱۵- در وقت شاندن نهال ابتدا خاک جمع آوری شده از سطح زمین را بالای ریشه های نهال انداخته وبعدا” خاک باقی مانده روی زمین را بالای آن میندازیم و۸۰% چقورکها از خاک پر شده و خوب تخته گردند تا در وقت آبیاری از نشست زیاد جلوگیری شود. ۱۶- برای هرنهال به اندازه نیم پاو کود فاسفیت دار انداخته شود ۱۰-۷ سانتی دور تر از ریشه درخت ۱۷- بعد از تمام کردن عملیا ت ذکر شده نهالهای تازه شانده شده دفعتاَ ابیاری گردد. ۱۸- نهالها باید مستقیم شانده شود وبعد از ابیاری دوباره کنترول گردد. در صورت که بعضی شان کج شده باشد راست گردد. ۱۹- بعد از زنده شدن نهال وقتکه به اندازه ۷-۱۰ سانتی نوده کشید کود یوریا استعمال گردد(بطور اوسط ۲۵ گرام) واین کار بعد از هر دو ابیاری تکرار گردد. ۲۰ – کود باید در دورادور نهال به اندازه چند انچ دورتر از تنه نهال انداخته شود. ودایماَ قبل از ابیاری کود داده شود، ویا هم بعد از ابیاری وقتکه زمین وتر گردید کود یوریا با خاک مخلوط شود وروز پنجم ابیاری گردد. ۲۱- گیاه هرزه و امراض نهال کنترول گردد. شاخه بری : – XII شاخ بری در نهال به مقاصد ذیل اجراء میشود: ۱- بخاطر چوکات بندی بهتر وخوبتر درخت جوان ۲- برای بلند بردن کیفیت میوه ۳- بلند بردن حاصلات درخت ۴- جوان نگهداشتن درخت برای سالهای ذیاد. ۵- کنترول امراض وحشرات ۶- برقرار نمودن موازنه وتعدل بین تعداد شاخها، برگ، ریشه وتنظیم نمودن مواد غذائی در قسمتهای مختلف درخت ۷- کنترول سال بر شدن ۸- جلوگیری از شکستن شاخه ها در اثر ازدیاد میوه شرایط ذیل در شاخه بری مراعات گردد: الف: وقت وزمان شاخه بری : بهترین وقت شاخه بری برای هرنوع از درخت دوره استراحت درخت است. یعنی وقت که تمام برگ درخت بریزد وفعا لیتهای فیزیولوژیکی درخت توقف بیابد.که در مناطق مختلف شاید این زمان مختلف باشد ولی در اکثریت مناطق مرکزی افغانستان درماه میزان بعد از جمع اوری حاصل وبرگریزی این عملیه را اجراء میکند.ولی در یکتعداد مناطق گرم میتوان این عملیه را در ماه سنبله بعد از جمع اوری حاصل که هنوز برگ هم امکان دارد در در خت موجود باشد میتوان شاخه بری نمود زیرا در این وقت شاخه های خشک در خت به خوبی شناخته میشود. در صورت که دسترسی نتوانستید به شاخه بری در اوقات ذکر شده میتوانید در مناطق گرم در شروع زمستان ودر مناطق سرد در آخر زمستان شاخه بری نمائید ولی باید متوجه بود که قبل از زنده شدن درخت ویا پندک کردن در خت این عملیه باید صورت بگیرد. ب: تمام وسایل ضروری شاخه بری قبلاَ آماده واساس باشد.(قیچی، آره، وسه پائیه برای درختان کلان) ج: درصورت که تجربه شاخه بری نداشته باشید ابتداء همراه به یک شخص باتجربه یکجا کار وشاخه بری نمائید. د: تمام سامان آلات شاخه بری باید پاک نگهداری شود زیراامکانات انتقال امراض ازیک باغ به باغ دیگر توسط آن وجوددارد. د: سطح برش شده هموار ومایل وهمسطح پوست صورت بگیردتا قسمت قطع شده زود ترمیم گردد. و: قسمت قطع شده باید توسط موم ویا رنگ روغنی پوشیده شود تا از بروز افات وامراض حیوانی جلوگیری شود نوع واندازه شاخه بری مربوط است به: ۱- عمر درخت ۲- اسکلیت وچوکات بندی درخت ۳- خواص نموئی درخت ۴- خاصیت سال بر شدن درخت شاخه بری به دو قسم است: – شاخه بری شاخ مرکزی I – شاخه بری میان خالیII شاخه بری شاخ مرکزی اکثرا” در میوه جات گوشت دار استعمال میشود مانند سیب، ناک، بهی وغیره ۱- نهال جوان به آنداره ۸۰ سانتی متر بلند از سطح زمین قیچی وقطع میگردد ۲- در سال دوم سه یا چهار شاخ اساسی در درخت باقی مانده ودیگر تمامی شاخ ها قیچی میگردد: که شاخهای مذکور خصوصیات ذیل را باید داشته باشد: الف- هر شاخ زاویه ۴۵ در جه را نظر به تنه درخت بسازد ب- در قسمت های مختلف محیط درخت قرار گرقته باشد(شمال،جنوب،شرق، وغرب) ج- نظر به امتداد تنه درخت ۷-۱۵ سانتی از هم مصافه داشته باشد. ۳- شاخه های اساسی باید کوتاه گردد به اندازه باید کوتاه گردد که تنه درخت توسط شاخه های آن پوشیده شود وهیچ قسمت آن لچ نماند ۴- شاخچه های اطرافی شاخه های اصلی در صورت قطع گردد که اگر بسیار غلو باشد وبالای یکدیگر سایه افگنده باشد در این صورت به اندازه های لازم قطع گردد. ۵- در سال سوم شاخها مذکور نمو خوب کرده و هر شاخ ۲-۳ شاخ قوی در آن نمو میکند که یک تعداد شاخچه های ضعیف هم در اطراف ان نمو میکند. برای هر شاخ اینبار شاخه های اطرافی منظم را انتخاب مکنیم.شاخچه هارا برای دفعه دوم نیز کوتاه مکنیم تا برای میوه گرفتن شاخچه های اطرافی در ان نمو کند. ۶- در صورت داشتن جای کافی در درخت میتوان شاخچه ای ضعیف رابرای میوه گرفتن نگاه کرد ولی اگر سایه زیاد میکرد ومزاحمت به شاخچه های دیگر میکرد قطع نماید ۷- به همین ترتیب همه ساله میتوان به منزل دادن درخت ادامه داد ولی متوجه باید بود که فاصله بین دو منزل کمتر از ۷۰ سانتی نباشد. و اضافه از سه منزل برای درخت ضرور نیست. ۸- درخت باید شکل را به خود اختیار نماید که به تمام نقاط آن افتاب کافی برسد. ۹- هر سال شاخهای مرضی خشک، باید قطع گردد و همه ساله شاخه بری صورت بگیرد. زاویه بین شاخ و تنه درخت ۷۵cm مصاف بین دو منزل۴۵ درجه مصاف بین دو شاخه +۱۰cm 45 سانتی متر مصافه قیچی کردن نوده شاخه بری میان خالی : این سیستم شاخبری در درختان خسته سنگی صورت میگیرد واین سیستم شاخه بری فاقد شاخ مرکزی است یا لیدر است. در این سیستم قسم که قبلا” در سیستم شاخه بری درختان میوه گوشتی ذکر گردید در سال اول نهال را به اندازه ۸۰ سانتی متر از زمین قطع میکنیم ، در سال دوم سه الی چهار شاخ اساسی با خصوصیات که قبلا” ارائه گردید انتخاب میکنیم ودر سالهای بعدی برای همین شاخ های اساسی همه سال شاخه های اطرافی را انتخاب میکینیم و شاخ مرکزی در این درختان قطع میگردد صرف برای همین ۳-۴ شاخ اطرافی رشد میدهیم. یاداشت: در درختان بادام شاخه های که گل میگیرند الی پنج شال قابلیت وتوانائی بارداری رادارد وبعد از پنج سال این قابلیت را ازدست میدهد وشاید خشک شود پس برای تجدید کردن این درختان باید به تدریج شاخه های کهنه آن قطع گردد. در صورت که درخت شاخه بری نشود امکان دارد که یک سال خوب حاصل بدهد ولی به سال قبلی این توانائی را از دست میدهد ودرخت سال بر میشود. برای انکه توازن میوه را نگاه کنیم باید همه ساله شاخ بری نمایم. در حالت نورمال یک در خت باید هر سال به اندازه ۵۰ سانتی متر نوده بزند. ولی بد بختانه که در یکتعداد مناطق افغانستان که باغداران شاخه بری نمیکند نمو در تشکیل نوده های نو بسیار بطی است. تفاوت شاخه بری میوه جات گوشت دار وخسته سنگی خسته سنگیها میوه جات گوشت دار سیستم میان خالی سیستم یدز مرکزی عمر سپر زردالو ۲-۳ سال عمر پندک میوه از ۸-۱۰ سال در اثنای فصل نموئی بعد از رفع حاصل قبل از برگریزی شاخه بری صورت میگیرد وقت شاخه بری در آخر زمستان واوایل بهار ( در حالت استراحت) مقدار زیاد نایتروجن استعمال شود که مقدار انرژی ذیاد میشود ومیوه زیاد تولید میکند مقدار کم نایتروجن باید استعمال شود زیرا ذیاد آن باعث تولید شاخ میگردد ومیوه کم میگیرد در انگور تاکها انواع واقسام زیاد سیستم تربیوی وجوددارد که از انجمله سیستم های زیل را میتوان نام برد ۱- چتری مانند ۲- نوده های یک جانبه ۳-کوردان سیستم (در تاک شاخه بری تقریباَ ۵۰ در ۵۰ میباشد که) ۴- چیله در انگور کشمشی به ۲-۳ پندک قطعه مینمایم که ینام سپور پرونیننگ یاد میشود ودر انگور دانه کلان به ۱۰ -۱۵ پندک قطع میگردد. کدام شاخها در مجموع درختان باید قطع گردد: ۱- شاخهای که دارای زاویه خورد باشد یعنی کمتر از ۴۰ درجه ۲- شاخهای که زاویه بیسیار کلان میدلشته باشد واحتمال شکستن آن در زمستان یا در وقت میوه گرفتن باشد ۳- شاخهای که بالای یک دیگر قرار گرفته باشد ۴- شاخهای که باهم موازی بوده ودر اینده باعث مزاحمت یک دیگر میگردد. ۵- شاخهای مرضی ۶- شاخهای که عمودی یابه طرف پائین نمو داشته باشد ۷- شاخهای شکسته ۸- شاخهای خشک و غلو که مانع داخل شدن شعاع افتاب به مرکز درخت میگردد. استعمال کود در باغداری ها: – XIII رشد مطلوب گیاه م محصول حد اکثر کیفیت وکمیت محصول مستلزم وجود مقدار کافی ومتعادلی از عناصر پر مصرف وکم مصرف در خاک است. هر نبات برای رشد ونمو خود ضرورت به مواد ضروری دارد ونباتات این مواد را از زمین جذب میکند. پس باید زمین قدر کافی این مواد را در خود داشته باشد. ولی برای غنی شاختن وحاصلخیزکردن زمین دهاقین توسط انتقال پاروهای حیوانی، کودهای مختلف النوع به زمین میتواند در حاصلات خودرااز لحاظ کمی وکیفی بهبود ببخشد. در باغداری استعمال کود یوریا بسیار مهم است وباید همیشه در وقت وزمان مناسب به اندازه های مناسب استعمال گردد. اوقات مناسب استعمال کود: بخاطر که درخت بتواند بشکل عضمی از کود استعمال شده استفاده کند باید در وقت مناسب رشد نموئی کود یوریا استعمال کند. ۱- بهترین از طریقه ها این است که چند بار در یکسال باید استعمال گردد که همه به این نظر مافق هستند ۲- استعمال کود در اوخر بهال واوایل تابستان کمک در پختگی نوده های تازه رویده کمک میکند تا از یخ زدگی زمستان در آمان باشند. ۳- بعد از جمع اوری میوه استعمال کود میتواند برای حاصل دهی در سال بعدی مؤثر باشد ۴- در ماه عقرب نیز میتوان کود را استعمال نمود. زیرا بعد از یخ زدگی زمین یوریا به امونیم تبدیل شده وزرات خاک میچسپد که توسط باران وابیاری ازبین نمیرود . ولی بعد از سپری شدن دوره یخبندی در شروع بهار امونیم به نایترت تبدیل شده و میتواند خیلی مؤثر واقع شود در شروع بهار. ۵- استعمال کود یوریا در بهار ضرورت نبات را زیاد مرفع میسارد. اندازه استعمال کود: اندازه ومقدار کود نظر به نوع درخت،عمر وحاصلخیزی خاک فرق میکند. بطور عموم در نهالهای که نمو بسیار قوی دارند استعمال کود توصیه نمیشود ولی در نهال های ضعیف برخالف حتمی است. سال اول ۳۰-۶۰ گرام یوریا سال دوم ۶۰- ۹۰ گرام یوریا سال سوم ۹۰ – ۱۲۰ گرام یوریا ولی یک فورمول دیگر نیز برای استعمال کود در درنهالهای ضعیف میتوان استفاده کرد. به اندازه ۱۰۰ گرام برای هر نهال یک ساله کود یوریا استعمال میشود وبه اضافه هر سال ۱۰۰ گرام علاوه میگردد الی سال ۱۰ که بعد از سال دهم میتواند این مقدار الی ۱٫۵ کیلو در هر سال به رای هر در خت استعمال شود در چند دوره مختلف در یکسال طریقه های استعمال: بهترین طریقه که همه به آن مؤفق هستند استعما ل دوز معین در چند دوره به در خت بسیار مؤثر واقع شده است چونکه درخت میتواند حد اکثر ضرورت خود را از آن جذب مکند. یعنی اگر بخواهیم برای یک درخت ۱٫۵ کیلو کود یوریا بدهیم بهتر است که آنرا به چهار حصه مساوی تقسیمم کرده ودر ۴ وقت مختلف به درخت استعمال کنیم. بهترین طریق استعمال کود مخلوط کردن آن همراه با خاک است که کود را به شکل خوبه با خاک مخلوط کرده با به ذرات خاک بچسپد وبعداَ ابیاری نمایم. در صورت که امکانات مخلوط کردن کود همراه با خاک نباشد میتوان آنرا در اطراف در خت پاش داده ودفعتاَ ابیاری نمایم. طریقه پاش دادن کود در اطراف درخت بادام که زیاتر ضرورت به کود یوریا دارد و حد اقل برای یک جریب زمین شالانه بای ۲ بوری کود یوریا استعمال گردد در ۲-۴ مرتبه ویا برای هر درخت ۶۲۵ گرام در دومرتبه ویا ۳۱۲ گرام در چهار مرتبه استعمال شود. بادام قابلیت جذب مواد دیگر را از زمین دارد ولی صرف در بعضی از موارد در زمین های که کمبود آهن وجست دارند درخت به کمبود این مواد مواجه میشود. کنترول امراض وحشرات: – XIV درختان انواع و اقسام بسیار زیاد از امراض وحشرات رادارد . و متعاسفانه که در افغانستان به شکل در در تحقیق وکنترول آن کدام اقدام وسروی صورت نگرفته که تعداد دقیق از تعداد امراض وحشرات را معلو کند. مرض عبارت از بر هم زدن سیستم نبات را گویند ویا برامدن نبات از حالت عادی به یک حالت غیر عادی. عاملین مرض در نباتات زیاد است ازجمله میتوان قارچها، فنگسها، حشرات، ویروس وغیره را نام برد. حشرات مفیده ۷% حشرات مضره ۳% و حشرات که نه مضر ونه مفید است ۹۰% اند. عموماَ به سه شکل حشرات را میتوان کنترول کرد: ۱- میخانیکی ۲- بیولوژیکی ۳- کیمیاوی ۱- کنترول میخانیکی : در این طریقه مامیتوانیم توسط بهتز انجام دادن عملیات زراعتی ودست کنتزول نمایم. که قلبه کردن زمین، شاخه بری، ازبین بردن گیاه هرزه، سوختاندن ویا دور نمودن برگها، بسته نمودن کارتن به تنه درخت، وغیره طریقه های میباشد که ما میتوانیم مرض رابدون مصرف و استعمال ادویه کنترول نمایم ۲- کنترول بیولوژیکی: در این نوع کنترول ما حشرات مضره را توسط حشرات مفیده شکار میکنیم. در این نوع کنترول به تحقیقات و لابراتوارهای زیاد ضرورت است که در کشور ما در شرایط فعلی انقدر مورد استعمال نیست. و دواپاشی های کیمیاوی ذیاد باعث از بین رفتن حشرات مفیده نیز میگردد. کنترول کیمیاوی : در این نوع کنترول از ادویه جات کیمیاوی (زهر) استفاده میشود. در صورت که مز ض از کنترول میخانیکی وبیولوژیکی خارج شود. یعنی اگر مرض از ۴۰ -۵۰ % بالا برود در این صورت از ادویه جات کیمیاوی کار میگیریم.که انواع واقسام مرض فرق میکند وهمچنان ادویجات کیمیاوی نیز به هر مرض فرق میکند که باید متوجه باشیم وهر دوا را در جایش استعمال کنیم. تمام ادویه جات کمیماوی در زراعت به سه دسته تقسیم میشود: برای گیاه هرزه herbicides-1 : مثلاَ در پهن برگها ادویه( ۲-۴ دی) و یا در گیاهان سوزنی برگ مثل جودر،یولاف، کبل وغیره میتوان از ادویه پوما استعمال میشود. حشرکش))Insecticide-2 حشره کشها به سه دسته تقسیم میشود: ۱- سیستیمیک که ادویه اولاَتوسط نبات جذب شده ووقت که نبات تحت حمله حشره قرار بگیرد واز نبات مذکور استفاده کند بالای حشره تاثیر میکند. مثل ادویه میتاسیتاکس ۲- تماسی : ادویجات که توسط تماس مستقیم بالای حشره تاثیر میکند. ۳- تنفسی: ادویه جات که توسط حشره تنفس شده وبالایش تاثیر میکند. برای امراض فنگسی Fungicides-3 : این ادویه برای امراض قارچی وفنگسی به کار میرود مانند امراض خاکسترک سیب وانگور محلول لایم سلفر، ویتبل سلفر. در وقت استعمال ادویه نکات ذیل را جداَ باید در نظر گرفت: ۱- ادویه از دست رائس اطفال، حیوانات دور نگهداشته شود ۲- در وقت انداختن ادویه در محلول پاش از تنفس نزدیک انسان جلوگیری بعمل آید. ۳- در وقت استعمال ادویه باید لباس جداگانه (دریشی) دست کش، عینک، ماسک، کلا داشته باشد. ۴- در وقت استعمال ادویه ازکشیدن سگرت، خوردن ونوشیدن به کلی خلوگیری شود. ۵- ادویه پاشی در وقت باد صورت نگیردویا به سمت موافق آن صورت گیرد. ۶- بعد از ختم کار تمام سامان آلات خوب شسته وپاک گردد. ۷- آب وادویه باقی مانده محلول پاش باید در جای گوشه دور ازآب نوشیدنی انداخته شود. ۸- ادویه جات زراعتی باید نزدیک ادویه جات انسانی حیوانی وخوراکه باب نباشد. ۹- بعد از ادویه پاشی دست وروی با تمام بدن به صابون شسته شود. مراحل ادویه پاشی در درختان میوه دار: از تجارب چندین ساله معلوم گردیده که ادویه پاشی درختان میوه به مراحل ذیل صورت میگیرد. ۱- مرحله استراحت : در ماه حمل ویا وقتر از آن که نبات در حالت استراحت باشد( لایم سلفر). ۲- مرحله دوم زمانکه درخت شروع به گل کردن کرد یعنی هنوز گل نکرده ولی پندک گلابی رنگ شده باشد.(میتایل پروتایان، فینول ریت، سایپرمیترین، ) ۳- مرحله سوم عبارت از تشکیل میوه است یعنی بعد از گل کردن که میوه تشکیل شود ویا تبدیل به غوره گردد و یا گلبرگها مکملاَ ریخته باشد.(سندافاس، سوپر ساید، لارسبین وغیره) ۴- مرحله چهارم ادویه پاشی بعد از مرحله سوم است که روز پانزدهم تکرار گردد. ۵- مراحل دیگر در وقت ضرورت میتوان دواپاشی کرد. باید در نظر داشت که همه ساله ادویه جات مختلف با نام های جدید وسط کمپنی های مختلف به بازار عرضه میگردد که بافیصدی های مختلف است. پس همیشه متوجه لبل ادویه شویم ویا با افراد مسلکی مشوره کنیم. اوقاتیکه ادویه پاشی باید صورت نگیرد: ۱- در وقت باریدن ویا احتمال باریدن ۲- در وقت باد شدید ۳- در وقت گرمی شدید( چاشت روز) ۴- در وقت باز شدن گل ۵- ۲۰ روز قبل از چیدن میوه ۶- قبل از وقفه مناسب ۱۵ الی ۲۰ روز ۷- در جای بود وباش مردم وحیوانات اوقات مناسب ادویه پاشی: ۱- در هوای ملایم ( صبح ویا دیگر) ۲- نبودن باد ویا باد ملایم ۳- ۳۰ روز قبل از چیدن میوه ۴- ادویه پاشی در زمستان در جریان روز صورت گیرد ادویه پاشی در صورت بروز امراض وحشرات. امراض مهم در درختان: خاکسترک: این مرض در اکثریت انواع از میوه ها مصاب میشود ولی خسارات زیاد را در باعهای انگور به بارمیاورد وبرای جلوگیری از این مرض پاشیدن سلفر مؤثر است ۲- کرم نوده های نازک شفتالو: این کرمها برگ پندک وشگوفه درخت رامتضرر میسازد وحتا میوه درخت رامیتواند متضرر بسازد.بعد از چند روز این کرم میتواند تونل در نودهای نازک درخت ایجاد و نودها راپژمرده میسازد. این کرم ها زمستان را در درزهای درخت ویا بین برگهای پیچیده میگزراند. وبرای جلوگیری این مرض در شروع بهار قبل از برگ کردن دوا های حشرکش استعمال گردد. ۳-کنه ها: موجودات زنده کوچک است که قابلیت دیدن رادارد ودر یک فصل میتواند چند بار نسل ده نماید. این حشرات بالای برگها زندگی کرده واز شیره نبات تغذیه میکند. دنگ برگ درخت زرد شده وگرد وخاک بالای آن جمع میگردد گویا در خت تشنه باشد. در جلوگیری این مرض حشره بنام فالبینک بسیار مؤثر است واین کنه ها را میخورد که این یک کنترول بیالوژیکی خوب است. ولی در صورت ضرورت به دواپاشی هر حشرکش مؤثر واقع میشود. بلخصوص ادویه جات سیستیمیک. ۴-مرض بلایت در گل بادام: این مرض زردالو راهم میتواند مصاب بسازد. در ساحات که رطوبط وباران زیاد باشد این مرض نیز زیاد است. این یک مرض قارچی است ودر بهار وقت گل کردن داخل گل گردیده وگلهای اغشته را بژمرده میسازد وبه نوده ها میچسپد ورنگ نصواری را به خود میگیرد همچنان بالای نودهای نازک وپندک نمو کرده وباعث ترقیده گی ها میشود که بعداَ از انجا مایع چسپناک خارج میشود برای جلوگیری باید یک الی دو بار در وقت گل ادویه قارچ کش مؤثر استعمال گردد. چیچک: نقطه های پوست دار خورد بالی شاخهای درخت به خوبی مشاهده میشود که در اوایل بهار از مابین آن حشره زنده برآمده ودرخت رامتظررمیسازد. که برای جلوگیری این مرض باید بعد از گل ادویه های حشره کش استعمال گردد ودر صورت لوزوم ۱۵ روز بعد دوباره تکرار شود. شبشک ها: در درختان مختلف واوقات مختلف سال میتوان این مرض را مشاهده نمود ودر صورت که فیصدی مرض کم باشد احتیاج به تداوی ندارد. ولی در صورت ضرورت میتوان از ادویه جات مختلف حشره کش استفاده کرد. آتشک : یک مرض قارچی است و برای جلوگیری آن باید قبل از شروع مرض اقدام شود ودر هوا مرطوب یک روز بعد آن دواپاشی صورت بگیرد. ادویه جات مانند سلفر منحل یا ویت ابل سلفر، ریدینول، تاپسین و به همین شکل قارچ کشهای دیگر میتوان استفاده کرد. طریقه ساختن لایم سلفر: لایم سلفر که یک ادویه مؤثر در باغداری ها است از یک ترکیب چونه خام وپودر سلفر ساخته میشود. یک کیلو چونه آب نارسیده را در آب حل کرده و در یک ظرف اهنی بالای آتش گذاشته شود میتوان از پیپ ها دوسیره روغن استفاده کرد، آنرا از آب پرکرده وچونه را جوش بدهیم بعد از جوش مقدار ۲ کیلو پودر سلفر در آن بریزیم به شکل تدریجی اهسته آهسته واین مخلوط سلفر راتوسط یک چوب خوب شور بدهید تا باهم مخلوط شود.این مخلوط را برای یک ساعت جوش میدهیم تا رنگ نصواری یا چای تیره سیاه را به خود بگیرد. بعداَ این مخلوط را از یک تکه ململ یا جالی میده چن میکنیم که محلول بدست آمده را با ۹ حصه آب یکجا میکنیم و دواپاشی میشود یعنی یک لیتر این محلول را با۹لیتر آب یکجا میکنیم. جمع آوری حاصلات وبسته بندی: – XV جمع آوری حاصلات نیز یکی از عملیات زراعتی بشمار میرود ومهم است. پس چند موضوع را باید در نظر گرفت. ۱- در وقت وزمان درست باید رفع حاصل شود که این اصل در میوه جات مختلف ومناطق مختلف از هم فرق دارد. ۲- دروقت جمع اوری دقت کامل شود تا پندکهای که برای میوه به سال اینده نمو کرده تخریب نشود. ۳- میوه دست چین از درخت چیده شده واز فشار وزده شدن جلوگیری شود. زیرا میوه رده شده زود خراب شده وبه بازار نمیرسد. ۴- میوها جمع آوری شده به شکل درست صورت شده وهر صورت آن در بسته بندی های جداگانه به بازار عرضه گردد که ارزش وقیمت میوه را در بازار بلند میبرد. ۵- بسته بندی وصندوق کردن میوه طریقه های مختلف دارد که فعلاَ در کشور ما از صندوقهای یا کرتهای چوبی استفاده میکند. ولی در ممالک پیشرفته برای انتقال و بسته بندی میوه جات از کارتنهای کاغذی مختلف النوع استفاده میشود که امید است در اینده ما هم بتوانیم سیستم ها مدرن کارکیتی جهان را در کشور خود نیز عملی نمایم . انگور جای اصلی پیدایش انگور اسیا نشان داده شده است انگور به شکل تازه ،کشمش، وجوس استفاده میشود وارزش اقتصادی والای را برخوردادر است. شاخ انگور نمو دوامدار وریشه آن نمووقفئی دارد که نمو ابتدائی آن در وقت شروع نمو پندک الی تشکیل گل ادامه پیدا میکند. و نمو دور دوم آن بعد از رفع حاصل شروع میشود. تقریبا” ۹۰% تکثیر این نبات توسط قلمه صورت میگیرد، که اندازه های قلمه آن ۳۵-۴۵سانتی متر است که دو بندک آن در بالای زمین و مطباقی آن در زیر خاک میشود.پندک زیرین باید نزدیک نقطه قطع شده قرار گرفته باشد ودر وقت شاندن قلمه قطع کردن نقطه پایانی باید دوباره (یعنی تازه ) قطع گرددتا قابلیت ریشه زدن در آن زیاد شود. قلمه باید از نوده های یکساله گرفته شود و نمو متوسط داشته باشد. شاخه بری : قبل از شروع بهار شاخه بری میشود. حسینی ،کشمشی و شنگل خانی به شکل شاخه بری میشود که یک نوده آن به اندازه ۱۵ پندک قطع میگردد برای تولید میوه. و شاخه یا نوده دیگر ان به اندازه دو بند قطع گردد تا به سال اینده تولید نودها ومیوه کند. باقی مانده انواع انگور به اندازه ۴-۸ پندک قطع گردد. کشت: به شکل جویه که باید شرق وغرب در فاصله های ۳٫۶ متر وفاصله بین بته ها ۱٫۸-۲٫۴ متر بهتر است. کود کیمیاوی : پارو حیوانی البته پارو سوخته بسیار موثر است و کودهای تایتروجان دار باید به اندازه ۷٫۵ کیلو در فی جریب در دو مرحله استعمال میشود . مرحله اول بعد از ۹۰% ریختن گل و مرحله دوم بعد از رفع حاصل. آبیاری : درچند مرحله ضرورت ابیاری بسیار احساس میشود. اول در مرحله شروع کردن نمو پندک ، دوم از مرحله تشکیل گل الی نرم شدن میوه، سوم در مرحله تشکیل میوه الی رفع حاصل، چهارم بعد از جمع اوری حاصل و مرحله اخری که ضروری هم است بعد ار برگریزی. اصلاحات ادامه دارد

۸

خرداد

اصلاح نباتات

اصلاح نباتات :
اهلی نمودن گیاهان یکی از مهمترین وقایع کشاورزی در دنیای جدید است. هدفهای کلی اصلاح نباتات افزایش عملکرد در واحد سطح بهتر نمودن کیفیت محصولات کشاورزی و تولید مواد اولیه مورد نیاز جوامع انسانی است. ارقام و واریته‌های اصلاح شده گیاهان زراعی و زینتی هر ساله از کشوری به کشور دیگر انتقال داده می‌شود. بدین طریق کیفیت و کمیت محصولات کشاورزی افزایش یافته و احتیاجات فراورده‌های زراعی رفع می‌شود. در اغلب گیاهان یک یا چند ژن باارزش اقتصادی فراوان دارد. ژنهایی که حساسیت و مقاومت گیاهان را نسبت به امراض و آفات کنترل می‌کنند در اولویت برنامه‌های اصلاح نباتات قرار دارند. هدف اصلاحگر نبات نباید در توسعه روشهای معمول کشت نباتات اصلاحی منحصر گردد بلکه بایستی همواره در جستجوی ترکیبات نو از ژنوتیپهای مطلوب باشد.
هدف اصلاحی نهایی در هر برنامه اصلاحی افزایش عملکرد می‌باشد. در شرایط نا مساعد افزایش عملکرد به طریق اصلاح نباتات به مقدار کم و صرف زمان طولانی ممکن است ژنهای کنترل کننده عملکرد برای بروز حداکثر پتانسیل خود به عوامل محیطی تولید وابسته می‌باشند. به طور کلی عمدترین اهداف اصلاح نباتات را می‌توان در عناوین زیر خلاصه می‌شود.
۱- بهبود کیفیت
کیفیت خصوصیتی است که باعث افزایش ارزش محصول می‌شود کیفیت در جائی ممکن است به ارزش غذایی یک غله یا طعم و بافت یک میوه تلقی شود. کیفیت جزء مهمی از هر برنامه اصلاح نباتات محسوب می‌شود. به عنوان مثال ژنوتیپهای مختلف گندم آرد تولیدی حاصل از آن را تحت تاثیر قرار داده و نهایتاً حجم و بافت و رنگ نان را مستقیماً تحت تاثیر قرار می‌دهد. بهرحال در گیاه اصلاح شده از لحاظ پروتئین و اسیدهای آمینه ممکن است متفاوت باشد. در اهداف تولید نباتات علوفه‌ای توجه به کیفیت علوفه همواره مسئله خوش‌خوراکی و ارزش تغذیه‌ای را در بردارد در گیاهان زینتی کیفیت مفهومی جدا از گیاهان زراعی دارد. خصوصیات کیفی در گلهای زینتی عمدتاً همچون شکل ظاهر، شدت و میزان عطر ساطع شده و وجود و عدم وجود تیغ، تعداد گلبرگ را شامل می شود. در میوه ها و محصولات انباری که طیف وسیعی از میوه جات و سبزیجات را در بر می گیرد کیفیت معمولاًَ به مقاوم و ماندگاری خصوصیات بیوشیمیایی محصول انبار شده در برابر تغییرات طولانی مدت محیط فیزیکی را شامل می شود. خصوصیات انباری از مهمترین شاخصهای اقتصادی را شامل می شودکه با بازار پسندی محصول ارتباط مستقیمی دارد.
۲- افزایش تولید در واحد سطح:
افزایش تولید در واحد سطح و استفاده از ژنوتیپهای مفید و مطلوب در هر منطقه آب و هوایی از دیگر اهداف اصلاحگران نباتات می باشد. عملکرد گیاه در واحد سطح منعکس کننده برآیند همه اجزا گیاه می باشد. بهرحال همه ژنوتیپهای تولید شده دارای عکس العمل فیزیولوژیکی و ژنتیکی یکسانی در شرایط مختلف نیستند. عملکرد صفتی پیچیده است که تحت تاثیر اثر متقابل ژنوتیپ و محیط می باشد.

۳- مقاومت به آفات و بیماری:
برای دستیابی به حداکثر تولید، مقاوم بودن به آفات و بیماریها ضروری است علفهای هرز، حشرات بیماریهای باکتریایی و ویروسی در مقاطع مختلف از مرحله رشد گیاه بیشترین خسارت را به محصول وارد می‌کند. اصلاحگران همراه سعی بر دستیابی به گیاهان را دارند که حاوی ژنهای مطلوب به مقاومت به آفات و بیماریها هستند. علت مقاوم بودن بعضی از واریته‌ها را به مکانیزم فیزیولوژیکی فعال در برابر حمله آفات می‌دانند به عنوان مثال ترکیبی به نام فیتوالکین در لوبیا همراه در هنگام شیوع بیماری فوزاریوم از گیاه ترشح می‌شود که باعث بلوکه شدن و توقف توسعه بیماری می‌شود. به هر حال از برنامه‌های اصلاحی مهم ایجاد گیاهان مقاوم می‌باشد. مقاومت به آفات بیشترین بازده اقتصادی را برای کشاورزان نوید بخش است. مقاوم منجر به سرشکست شدن بسیاری از هزینه‌های تحمیلی به کشاورزان و بی‌نیاز شدن به فعالیتهایی همچون سمپاش و آلودگی محیط زیست و مسائل باقیمانده سموم در بافت گیاهان زراعی با مصرف خوراکی می‌گردد.

۴- مقاومت به تنشهای محیطی
مقاومت از جمله عمده‌ترین اهداف اصلاح نباتات می باشد. بیشتر تولیدات در مناطق نامساعد سرما و شوری حاصل می شود. و گیاه مجبور است برای تولید کافی با این شرایط نامساعد مقابله کند بعضی از واریته‌های گیاهان در شرایط نامساعد محیطی و فقر حاصلخیزی خاک قادر هستند مقدار مناسبی محصول را در واحد سطح تولید کنند فلذا شناسایی ژنوتیپهای مقاوم به تنشهای محیطی از اصلی‌ترین راهکارهای مناسب برای رفع معضل مذکور می‌باشد.
تولید گیاهان هاپلوئید و دابل‌هاپلوئیدی تولید هاپلوئید و سپس دو برابر نمودن کروموزمهای آن به ایجاد دابل هاپلوئید می‌انجامد که سریعترین روش دستیابی به اینبریدینگ کامل در طی یک مرحله می‌باشد. در روشهای متداول بهنژادی گزینش داخل نتاج به عنوان یک معضل اصلاح‌کنندگان محسوب می‌شود زیرا تعداد جمعیتهای و مزارع مختص ارزیابی هر سال افزایش می‌یابد. مهمترین روشهای القائی تولید هاپلوئید عبارتند از: ۱- میکروسپور (آندوژنز) ۲- کشت گلچه ۳- کشت بساک، تخمک (ژینوژنژ) کشت تخمک، دورگ‌گیری بین گونه‌ای
تولید هاپلوئید به روش میکروسپور یکی از کاراترین و معمولترین روش ایجاد هاپلوئید می‌باشد میکروسپور دانه گرده‌ای است که در مرحله ابتدائی نمو در محیط کشت، گیاهچه هاپلوئید را بوجود می‌آورد، کشت بساک نیز معمولترین فرم کشت گرده است که بساکها در مرحله نموی تک هسته‌ای انتخاب می شود. تولید گیاهان هاپلوئید به تعداد زیاد به روش کشت بساک بستگی دارد. ایجاد هاپلوئید گندم توسط تلاقی گندم× ارزن و گندم × ذرت امکانپذیر می‌باشد.
تکنیکهای دو برابر کردن مجموعه کروموزمی (ژنوم) هاپلوئید‌ها برای تهیه گیاهان صد در صد خالص (دابل هاپلوئید) نقش اساس را ایفا می‌کند. مکانیزمهای دو برابر شدن ژنوم میکروسپوربه دو پدیده اتحاد هسته‌ای و دو برابر شدن میتوزی یا داخلی نسبت داده می‌شود. در طرحهای به‌نژادی گیاهان خود گشن به تعداد نسبتاً زیادی گیاه دابل هاپلوئید جهت گزینش بهترین لاین نیاز می‌باشد. برای ایجاد لاینهای اینبرد به روش دابل‌هاپلوئیدی در گیاهان دگرگشن نیز تعداد زیادی لاین مورد احتیاج می‌باشد.
کل‌شی‌سین مهمترین عامل شیمیایی دو برابر نمودن کروموزومی است که در سطح وسیعی بکار می رود. کل‌سی‌سین بازدارنده رشته های دوکی شکل وعمل کننده در سلولهای در حال تقسیم گیاهان می باشد. به ططور دقیق تر کل‌شی‌سین از تشکیل میکرو بتولها از طریق پیوند با زیر واحد پروتئین میکروبولی ها به نام تیوبولین ممانعت می کند لذا کروموزمها در مرحله متافاز یک جا وارد یک سلول می گردند که نتیجتاًَ تعداد کروموزوم سلول حاصل از تقسیم دو برابر می گردد. گیاهان هاپلوئید در تعدادی از گونه های زراعی شامل پنبه، توت فرنگی ، گوجه فرنگی، جو و توتون و سیب زمینی و برنج و گندم و بعضی از گیاهان دیگر تولید شده اند.

اینتروگرسیون :
فرایند اینترگرسیون ، به معنای وارد کردن قسنتی از مواد ژنتیکی یک گونه به گونه دیگر می تواند توسط تلاقی های برگشتی مکرر F1 بین گونه ای با یکی از والدین انجام می شود. در اکثر موارد از اینتروگرسیون به منظور انتقال ژنهای مقاوم به بیماری از سایر گونه ها به گونه های زراعی که فاقد ژن مقاوم هستند استفاده می شود.
اصلاح گیاهان با استفاده از موتاسیون :
به نظر می رسد تنوع ژنتیکی حاصل از موتاسیون مصنوعی با تنوع حاصل از موتاسیون طبیعی یکسان باشد. بنابراین اصول اساسی استفاده از تنوع حاصله از موتاسیون مصنوعی ÿا تنوع حاصل از موتاسیون طبیعی یکسان است. اصلاح کننده بایستی با عوامل موتاژن کاربرد آنها و نحوه ایجاد موتاسیون آشنا بوده و به تشخیص گیا هان موتانت قادر و امکانات و وسایل لازم را دارا باشد. به طور کلی دو عامل فیزیکی و شیمیایی در ایجاد موتاسیون دخالت دارند موتاژنهای فیزیکی شامل اشعه ایکس ، گاما، نوترون و UV می باشد. اکثراًَ‌اصلاحگران به این موتاژنها دسترسی ندارند لذا از مواد شیمیایی عمدتاًَ استفاده می کنند.

هیبریداسیون :
هیبریداسیون یکی از ابزارهای متداول اصلاح نباتات کلاسیک می باشد که در واقع به تلاقی بین دو واریته برای دستیابی به ژنوتیپ برتر اطلاق می شود. یک برنامه هیبریداسیون ممکن است به واریته های داخل یک گونه یا بین والدین چند جنس مختلف صورت پذیرد. اصلاحگران بعد از هیبریداسیون در جستجوی ژنوتیپهای برتر هموزیگوت نیست بلکه سعی می کنند که مجموعه ای از ژنهای را انتخاب کنند که دارای اثر متقابل ژنتیکی مفید و اثرات هتروزیس هستند. وجود پدیده هیبریداسیون امکان انتقال ژنهای مفید از یک گونه به گونه دیگر را فراهم می کند. هیچ پدیده ای در علم اصلاح نتوانسته تاثیر ی مانند واریته های هیبرید روی افزایش مواد غذایی در دنیا بگذارد. واریته های هیبرید به جامعه F1 که برای استفاده تجاری تولید می شوند اطلاق می شود یکی از روشهای هیبریداسیون ، دابل کراس می باشد که به خوبی نتایج مطلوب پیامد خود را به ثبات رسانده است .

کشت بافت گیاهی :
کشت بافت فرایندی است که در آن قطعات کوچکی از بافت زنده از گیاهی جدا شده و به مدت کشت نا محدودی در یک محیط مغذی رشد داده می شود. برای انجام کشت سلولی موفق بهترین حالت آن است این عمل با کشت بخشی از گیاه که حاوی سلولهای تمایز نیافته است آغاز می شود زیرا چنین سلولهایی می تواند به سرعت تکثیر یابند. قطعات گیاه در محیط کشت می تواند به طور نا محدودی رشد کرده و توده سلولی تمایز نیافته به نام کالوس می کنند بر اینکه سلول گیاهی نمو کند و به کالوس تبدیل شوند لازم است که محیط کشت حاوی هورمونهای گیاهی مانند اکسین، سیتوکسین و جبیرلین باشد.

کاربردهای کشت بافت های سلولی :
۱- تولید مواد شیمیایی
گیاهان به عنوان منبع مهمی از مواد پیشتاز فراورده هایی که در صنایع مختلف مانند داروسازی، صنایع غذایی و آرایشی و بهداشتی و کشاورزی مورد استفاده اند.
۲- گیاهان عاری از عوامل بیماریزایی گیاهی
غلات ممکن است توسط گونه های زیادی از آفات میکروبی ، ویروس، باکتریائی و قارچی آلوده می شوند. این آلودگیها تا حد زیادی موجب کاهش تولید فراورده کیفیت آن و توان گیاه می شوند. آلودگی در درختان میوه بازده محصول را تا ۹۰% کم می کند. اساس به دست آوردن گیاهان بدون ویروس کشت مریستم انتهایی آنهاست با کشت قطعه کوچکی از مریستم می توان کالوس بدون ویروس تهیه کرد.
مواد گیاهی که از طریق کشت بافت تکثیر می شوند تغییرات ژنتیکی بالایی را نشان می دهند. زمانی که از کشت کالوس مرتباًَ زیر کشت گرفته شود گیاهان حاصل سطح پلوئیدی متفاوتی را نشان می دهند و همینطور که بحث خواهد شد این تغییرات ناشی از کشت بافت می تواند تنوع ژنتیکی جدیدی را در اختیار اصلاح کننده نباتات قرار دهد.

پروتوپلاست فیوژن :
اغلب ممکن است پیوند دو گانه گیاه خویشاوند که از نظر جنسی با هم سازگار نیستند مورد نظر باشد .بدیهی است که استفاده از روش آمیزش جنسی که معمولاًبرای پرورش گیاه به کار برده می شود در این مورد ممکن نیست اما با هم در هم آمیختگی و الحاق پروتوپلاست گیاه مربوطه می توان به همان مقصود نائل گردید .
برای انجام این کار دو روش اساسی وجود دارد.
در روش اول از مواد شیمیائی مانند پلی اتیلن گلیلول ،دکستران و اورنیتین به عنوان مواد ملحق کننده وممزوج کننده استفاده می شود که باعث تسریع در ترکیب پروتوپلاسها می گردد. از روش دیگری به نام امتزاج الکتریکی نیز می توان استفاده کرد .در این روش چسبندگی پروتوپلاسها در یک میدان الکتریکی غیر یکنواخت به وقوع می پیوندد و در هم آمیختگی هنگامی روی می دهد که ضربان یا تناوب کوتاهی از جریان مستقیم به کار برده می شود پس از در هم آمیختگی مجموعه های ژنی هسته و سیتوپلاسم مجدداًبا هم ترکیب می شوند ودر نتیجه آرایش جدیدی از تر کیب ژنها به وجود می آید.

تغییر در تعداد و ساختار کروموزوم (مهندسی کروموزوم):

اتو پلی پلوئیدی:اتوپلی ئیدی در طبیعت به عنوان مکانیسمی برای بهبود اطلاعات ژنتیکی اتفاق می افتد. اتوتترا پلوئید است و ارقام تجاری موزوبعضی از سیب ها اتوتریلوئیدهستند. در بعضی گونه های گیاهی افزایش معقول در تعداد ژنوم با افزایش در اندازه سلول و بزرگترشدن اندامها همراه است . برای مثال تریپلوئید از بنیه بهتری برخوردارند و در مقایسه با سیب های دیپلوئید میوه های بزرگتری می دهند از اتو پلی پلوئیدی برای تولید میوه و گلهای بزرگ نیز استفاده شده است. در برنامه های اصلاحی اتو پلوئیدهای مصنوعی دو هدف مهم در نظر گرفته می شود:
۱)تولید یک ژنوتبپ یا ترکیبی از ژنوتیپها که برتر از بهترین دیپلوئیدها در بعضی از صفات مهم باشند
۲)افزایش باروری در نباتات بذری

۲-آلوپلوئیدی:
بنا به تعریف یک گیاه آلوپلوئید از ترکیب و دو برابر نمودن دو یا چند ژنوم متفاوت تولید می شود .تفاوت بین دو ژنوم مختلف بستگی به رفتارکروموزمها در تقسیم کاهش کروموزومی دارد. برای تولید آلو پلوئیدها از دو برابر نمودن تعداد کروموزومهای هیبرید استفاده می شود. آلوپلوئیدها غالباً تتراپلوئید یا هگزا پلوئید بوده واز ترکیب ژنومهای دو وسه گونه دیپلوئید به وجود می آید .گندم بهترین نمونه آلوپلوئیدی در غلات است. گونه های گندمی که دارای ۲۱ جفت کروموزم هستند از تلاقی بین گونه های تترا پلوئید اهلی وگونه دیپلوئید وحشی به وجود آمده اند.

۳-آنیوپلوئیدها:
تغییرات کروموزمی را که شامل یک یا چند کروموزم باشد آنیوپلوئیدی می گویند. اهمیت آنیوپلوئیدی در تکامل گیاهان کمتر از پلی پلوئیدی بوده و زمان لازم برای تکامل واهلی شدن گیاهان آنیوپلوئید طولانی تر از گیاهان پلی پلوئید است .حالات نالی زومی ،مونوزومی،تری زومی ،تترازومی از فرمهای مختلف آنیوپلوئیدی هستند.

نشانگرهای مولکولی:
بسیاری از محدودیتهای روشهای مختلف اصلاح نباتات ریشه در فقدان ابزارهای مناسب برای مطالعات ژنتیکی دارد .وجود ماهیت کمی صفات اقتصادی در محصولات کشاورزی موجب شد که محیط بسیاری ارز براوردهای ارزشهای اصلاحی را تحت تاًثیر قرار دهد و لذا استفاده از ابزارهائی که حداقل تاثیر پذیری را از محیط دارند گام مؤثری در افزایش پیشرفتهای ژنتیکی مورد استفاده می باشد. مارکرهای مولکولی و اخیر نشانگرهای DNA ابزار مناسبی هستند که بر اساس آن می توان جایگاه ژنی وکروموزمی ژنهای تعیین کننده صفات مطلوب را شناسائی کرد. با دانستن جایگاه یک ژن روی کروموزم می توان از نشانگرهای مجاور آن برای تائید وجود صفت در نسلهای تحت گزینش استفاده نمود.
با در دست داشتن تعداد زیادتر نشانگر می توان نقشه های ژنتیکی کاملتری را تهیه نمود که پوشش کاملی را در تمام کروموزمهای گیاهان به وجود می آورد.استفاده از نشانگرها موجب افزایش اطلاعات مفید و مناسب از جنبه های پایه وکاربردی اصلاح نباتات خواهد گردید .
انتخاب به کمک نشانگرهای مولکولی راه حلی است که دست آورد زیست شناسان مولکولی برای متخصصان اصلاح نباتات می باشد در این روش ژن مورد نظر بر اساس پیوستگی که با یک نشانگر ژنتیکی تشخیص داده و انتخاب می شود و بنابراین به عنوان قدم اول در روش انتخاب به کمک نشانگر باید نشانگرهای پیوسته با ژنهای مورد نظر شناسائی شود. یافتن نشانگرهائی که فاصله آنها از ژن مطلوب کمتر از cm10می‌باشد به طور تجربی نشان داده شده که در این صورت دقت انتخاب ۹۹/۷۵ درصد خواهد بود لذا داشتن نقشه های ژنتیک اشباع که به طور متوسط دارای حداقل یک نشانگر به ازای کمتر از cm10 فاصله روی کروموزمها باشد از ضروریات امر می باشد.
یکی از پایه های اساسی اصلاح نباتات دسترسی وآگاهی از میزان تنوع در مراحل مختلف پروژه های اصلاحی است . به همین جهت نشانگرهای برآورد مناسبی از فواصل ژنتیکی بین واریته های مختلف را نشان می دهند.
مهندسی ژنتیک گیاهی:
مهندسی ژنتیک گیاهی در رابطه با انتقال قطعه ای DNAبیگانه با کدهای حاوی اطلاعات ژنتیکی مورد نظر از یک گیاه به وسیله پلاسمید، ویروس بحث می‌کند. زمانی که هیبریداسیون جنسی غیر ممکن است مهندسی ژنتیک پتانسیل انتقال ژن عامل یک صفت مفید را از گونه‌های وحشی با خویشاوندی دور به یک گونه زراعی برای اصلاح کننده نباتات فراهم می‌سازد در استفاده از باکتریها در مهندسی ژنتیک از پلاسمیدهای باکتری Ecoli استفاده می‌شود.

گیاهان تولید شده از طریق مهندسی ژنتیک:
علم مهندسی ژنتیک تکنیکهائی را شامل می‌شود که بر اساس کار چندین دانشمند که مؤفق به کسب جایزه نوبل شده‌اند، پایه‌گذاری شده است .مهندسی ژنتیکی یک علم افسانه‌ای به نظر می‌رسد. اما امروزه در سطح وسیع در صنایع بیوتکنولوژی و آزمایشگاه های تحقیقاتی دانشگاهی انجام می گیرد. تکنیکهای مورد استفاده در این عمل به خوبی تعریف شده است. اما بسیاری از ادعاها در مورد مهندسی ژنتیک چندان درست نمی‌باشد. در این مقاله چگونگی کاربرد تکنیکهای مهندسی ژنتیک و مثالهای مربوطه توصیف شده است. پاسخ بسیاری از سؤالات پیرامون مهندسی ژنتیک در پی این دو توصیف زیر داده خواهد شد ضمناً تعریف بعضی از اصطلاحات در انتهای این مقاله آمده است .
۱- مهندسی ژنتیک در گیاهان چگونه صورت می گیرد: دانشمندان معمولاً از مهندسی ژنتیک در عالم طبیعت در انجام کارهایشان الگو برداری می کنند. مهندسی ژنتیک در عالم طبیعت در یک باکتری خاکزی تحت عنوان آگروباکتریوم تاموفاشین را به کار رفته است. این باکتری شامل یک DNA حلقوی کوچک و آزاد بنام پلاسمید می باشد از پلاسمید این باکتری غالباً برای تغییر ساختار ژنتیکی یک گیاه حساس به بیماری گال استفاده می‌شود. دانشمندان در گام اول ژنهائی را که یک خصوصیت مطلوب و یا یک صفت اتصالی را کنترل می‌کنند ،شناسائی می کنند. تا در گام بعدی این ژن مطلوب را به گیاه مورد نظر انتقال دهند. برای انجام چنین کاری در گیاهی که حاوی آن ژن مطلوب هست، ژن مربوطه را را از قطعه DNA آن گیاه با استفاده از آنزیم‌های خاصی جدا می‌کنند. این آنزیم‌ها مانند یک قیچی عمل کرده و نیز پلاسمید حاصل از باکتری آگروباکتریوم را با همان آنزیم‌ها برش می دهند و ایجاد یک قطعه DNA باز می کنند سپس این پلاسمید باز شده را در مجاورت ژن مطلوب قرار داده و با یکدیگر ادغام می کنند و با استفاده از آنزیمهای خاصی اتصالات مربوطه را بین این ژن و پلاسمید انجام می‌دهند. آنها می‌توانند پلاسمیدی را تولید کنند که حاوی این ژن مطلوب می‌باشد. چنین پلاسمیدی را DNA ی نوترکیب یا RDNA می‌نامند دانشمندان این مجموعه را (پلاسمید نو ترکیب) به داخل باکتری آگرو باکتریوم بر می‌گردانند و در نتیجه این باکتری شامل پلاسمید تغییر یافته می‌شود . مجموعه پلاسمید+ ژن مطلوب+ آگروباکتریوم به گیاه مورد نظر منتقل می‌شود

بعضی از سلولهای این گیاه، ژن مربوطه را از پلاسمید دریافت کرده و جزء ساختار DNA خودی می‌کنند. وقتی چنین سلولهای گیاهی در محیطهای کشت رشد داده می شوند، تولید گیاهان کوچکی می‌کنند که می‌توان وجود صفت جدید مورد انتظار از ژن انتقال یافته را در آنها تست کرد. این چنین گیاهانی نامیده می‌شوند گیاهان تراریخت و باید آزمونهای بیشتری بر روی آنها صورت گیرد.

۸

خرداد

سلام جهان!

به بلاگ.اِی اف خوش آمدید. این اولین نوشته شما است که میتوانید ویرایش و یا پاکش کنید، و وبلاگ نویسی را شروع کنید.